ەلورداعا اۋىل-ايماقتان, ءتىپتى قالادان كەلەتىن حالىق كوپ. تيىسىنشە, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى رەتتەۋگە كەلگەندە جايباسارلىق جاراسپايدى. وسىعان قاراماستان استانادا ءالى دە بولسا تۇرالاپ قالعان شارۋالار, اۋقىمدى جوبالار بار. بۇل جونىندە استانا قالاسىنىڭ اكىمى جەڭىس قاسىمبەك تە ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا تارقاتىپ ايتىپ بەرگەن ەدى.
بيىل استانادا ينۆەستيتسيا كولەمى ۇلعايىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەس كوبەيگەن. تاۋار اينالىمىنىڭ كولەمى ارتىپ, قۇرىلىس تا قارقىندى جۇرە باستاعان. جىل باسىندا ەلوردا حالقىنىڭ سانى 1 ملن 370 مىڭ ادامعا جەتكەنىن بىلدىك. وسى كورسەتكىش – باس جوسپارداعى بولجامنان الدەقايدا كوپ. ورتا ەسەپپەن جىل سايىن قالاعا 50 مىڭعا جۋىق تۇرعىن كەلسە, 30 مىڭ ءسابي دۇنيەگە كەلەدى ەكەن. ول ازداي كۇن سايىن تالاپكەر, قوسشى, قوياندى سياقتى قالا ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەردەن ەلورداعا 150 مىڭ ادام كەلىپ-كەتەدى. وسىنى ەلەپ-ەسكەرگەن قالا اكىمدىگى بىرقاتار مەجەلى مىندەتتى باسشىلىققا الىپ وتىر. تارقاتىپ ايتار بولساق, ءبىرىنشى كەزەكتە تۇراقتى ەكونوميكالىق ءوسىمدى ساقتاپ, تۇرعىنداردىڭ ءومىر سۇرۋىنە قولايلى جاعداي جاساۋعا باسىمدىق بەرگەن. ەكىنشىسى, ينفراقۇرىلىمدىق دامۋدى, ەكولوگيالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋمەن قاتار ميگراتسيانى باقىلاۋعا نەگىزدەلگەن. وسى تۇستا قالا اكىمدىگى ميگراتسيانىڭ قارقىنىنا قاراي جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ بويىنشا ءتيىمدى شارالار كەشەنىن قابىلداۋعا مۇددەلى بولىپ وتىرعانىن ايتا كەتەيىك. مۇندا ءبىرىنشى كەزەكتە تۇراقتى جۇمىسى جوق ازاماتتاردى انىقتاۋ قاجەت ەكەن.
كەيىن, ولارعا قولداۋ كورسەتىپ, سۇرانىسى جوعارى ماماندىقتارعا قىسقا مەرزىمدى تەگىن كۋرستاردان وتكىزىپ, سوسىن جۇمىسقا ورنالاسۋىنا جاردەمدەسۋ كەرەك. مۇنى جاقسى بىلەتىن استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگى جىل سوڭىنا دەيىن 60 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋدى جوسپارلاعان. نارىق زامانىندا جۇمىس ورىندارى ادەتتە شاعىن جانە ورتا بيزنەس سالاسىندا قۇرىلاتىنىن ءبىلىپ قالدىق. وسى سالادا قازىردىڭ وزىندە ەلوردانىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندى تۇرعىندارىنىڭ 70% جۇمىس ىستەيدى. شاعىن جانە ورتا بيزنەستەن قالا ەكونوميكاسىنا تۇسەتىن كىرىس – 69,5%. مۇنى قارجىعا شاققاندا 7,3 ترلن تەڭگە (2022 جىل) شاماسىندا. بىلتىر شاعىن جانە ورتا بيزنەس 11 ترلن 400 ملرد تەڭگەنىڭ ءونىمىن شىعارعان. ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا جەڭىس قاسىمبەك كۇن تارتىبىندەگى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ, ينۆەستيتسيا تارتۋ ماسەلەلەرىمەن قاتار قالا حالقىن كوكتەمدە الاڭداتا باستاعان اۋىز سۋدىڭ جايىن باياندادى.
– بيىل كاسىپكەرلەردىڭ ءتورت مىڭ جوباسىنا 29,5 ملرد تەڭگە كولەمىندە قارجىلاي كومەك كورسەتۋ جوسپارلاندى. ەلوردادا 154 ينۆەستيتسيالىق جوبادان قۇرالعان پۋل جاسالدى. سونىمەن قاتار 24 كاسىپورىن اشىلادى دەپ وتىرمىز. جىل سوڭىنا دەيىن جالپى سوماسى 1 ترلن 300 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن ينۆەستيتسيا تارتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. قالانى دامىتۋدىڭ 2035 جىلعا دەيىنگى جاڭا باس جوسپارى ازىرلەنىپ جاتىر. وندا استانا تۇرعىندارى ءۇشىن قولايلى ورتا قۇرۋعا باسا نازار اۋدارىلادى. مىسالى, قالانى سۋمەن جابدىقتاۋ ماسەلەسىنە باسىمدىق بەرمەكپىز. ءبىز بۇگىندە قابىلدانعان شارالاردىڭ ەسەسىنە قالاداعى سۋدىڭ قىسىمىن قالپىنا كەلتىرىپ, تۇرعىنداردى سۋمەن قامتاماسىز ەتە الدىق. ماۋسىمدا استانا سۋ قويماسىنان تارتىلعان سۋ قۇبىرى ىسكە قوسىلدى. بۇل قالاعا تاۋلىگىنە 90 مىڭ تەكشە مەتر كولەمىندە باستاپقى سۋ بەرۋدى قامتاماسىز ەتتى. سونداي-اق, ماۋسىم ايىندا اۋىز سۋدىڭ جاڭا سورعى-سۇزگى ستانساسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە قوسۋدى باستادىق. جۇيە رەتتەلگەننەن كەيىن تاۋلىگىنە 35 مىڭ تەكشە مەتر سۋ وتكىزەتىن ستانسانىڭ ءبىرىنشى بلوگىنان سۋ وتەدى. سونىمەن قاتار تامىزدا قۋاتى تاۋلىگىنە 70 مىڭ تەكشە مەتر بولاتىن تاعى ءبىر بلوكتى ىسكە قوسۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز, – دەيدى ج.قاسىمبەك.
وسىلايشا, تامىزدا سورعى-سۇزگى ستانساسى جوبالىق قۋاتىنا ساي قالاعا تاۋلىگىنە 105 مىڭ تەكشە مەتر سۋ جىبەرەدى ەكەن. ياعني جاڭا ستانسا قالاداعى اۋىز سۋ تاپشىلىعىن الدىن الۋعا سەپتەسەدى. راسىندا, كوكتەمدەگى جاعداي كوپكە ساباق بولعانداي. قالا اكىمدىگى دە سورعى-سۇزگى ستانساسىمەن شەكتەلمەي, تاعى بىرنەشە اۋقىمدى جوبانى قولعا الماق نيەتتە. مىسالى, سۋمەن جابدىقتاۋدى ودان ءارى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن نۇرا جەر استى سۋلارى كەن ورنىنان قۇبىر تارتۋ جانە تەلمان سورعى ستانساسىنان جوندەۋ جونىندەگى جوبالار جۋىردا كەلىسىپ-پىشىلەدى ەكەن.
قىسى قاتاڭ ەلوردادا جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىق ەرتە باستالادى. جەڭىس قاسىمبەك قىسقا دەيىن جالپى قۋاتى ساعاتىنا 1130 گيگاكالوريدى قۇرايتىن ءۇشىنشى جىلۋ ەلەكتر ورتالىعىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى جانە ەكى گاز جىلۋ ستانساسىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالاتىنىن حابارلادى. قالانى گازبەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا دا جۇمىستار توقتاماعان. بۇگىندە قالادا گازعا 12 مىڭنان استام ابونەنت قوسىلىپتى. ءبىرىنشى جانە ەكىنشى جىلۋ ەلەكتر ورتالىقتارىنىڭ 16 قازاندىعى گازعا اۋىستىرىلىپ, 17 اۆتونومدى جىلۋ ستانساسى گازعا قوسىلعان.
قالانىڭ جاڭا باس جوسپارىندا اباتتاندىرۋعا دا باسىمدىق بەرىلگەن كورىنەدى. قازىر اكىمدىك قالاداعى ساياباقتار مەن سكۆەرلەردى جوندەپ, كوشەلەردى كوگالداندىرۋعا قوعامدىق كەڭىستىكتەر مەن قاسبەتتەردى بىركەلكى ديزاين-كودقا ساي ۇيلەستىرۋگە كىرىسكەن. جوبا-جوسپار تولىعىمەن ورىندالسا, جىل سوڭىنا دەيىن قالادا 15 قوعامدىق كەڭىستىك پەن 150-دەن استام اۋلا اباتتاندىرىلادى. قازىردىڭ وزىندە شاھارداعى 42 اۋلا جانە 2 قوعامدىق كەڭىستىك اباتتاندىرىلعان. سونىمەن قاتار بيىل قالادا 1 ملن-عا جۋىق جاسىل جەلەك وتىرعىزۋ جوسپارلانىپتى. ونىڭ ىشىندە 452 مىڭ جاسىل جەلەك قالادا, قالعانى ەلوردا ماڭىنداعى «جاسىل بەلبەۋ» اۋماعىندا وتىرعىزىلادى ەكەن.
جوعارىدا قالادا قۇرىلىس قارقىنى باسەڭدەمەگەنىن ايتتىق. ەلوردادا قۇرىلىستىڭ كولەمى 103%-دى قۇراعان. اشىپ ايتار بولساق, جىل باسىنان جالپى كولەمى 1 ملن 215 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي سالىنعان. ەندى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن باس قالادا كولەمى ءۇش ميلليون شارشى مەتردەن استام تۇرعىن ءۇي سالىنباق. بۇل شامامەن 40 مىڭ پاتەر. ونىڭ ىشىندە 6 مىڭ پاتەر مەملەكەت تاراپىنان حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىنا بەرىلەدى. ءيا, استانادا قۇرىلىسى ۇزاققا سوزىلعان نىساندار بارشىلىق. مۇنى دا قالا اكىمى ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا قاۋزادى.
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىنا سايكەس قۇرىلىسى ۇزاققا سوزىلعان نىسانداردى اياقتاۋ ەلوردا اكىمدىگىنىڭ ەرەكشە باقىلاۋىندا تۇر. بيىل «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى اياسىندا سالىنىپ جاتقان بارلىق پروبلەمالىق ۇلەستىك وبەكتىلەردى اياقتاپ, پايدالانۋعا بەرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇل 16 پروبلەمالىق ۇلەستىك نىسان نەمەسە 30-دان استام كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي. سونىمەن قاتار وسى جىلدىڭ قاڭتار ايىنان ينجەنەرلىك جەلىلەرى جوق قۇرىلىسقا رۇقسات بەرىلمەيتىنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ەگەر قانداي دا ءبىر قۇرىلىس كومپانياسى قۇرىلىستى تەحنيكالىق شارتتاردىڭ تولىق پاكەتىنسىز جالعاستىرسا, قۇرىلىس ۋچاسكەلەرىندەگى جۇمىستار تولىعىمەن توقتاتىلادى جانە كومپانيا «قارا» تىزىمگە ەنەدى, – دەيدى ج. قاسىمبەك.
تاعى ءبىر جاعىمدى جاڭالىق, لرت-نىڭ ءبىرىنشى كەشەنى بويىنشا قۇرىلىس جۇمىستارى جاندانىپتى. ەندى قارجىلاندىرۋعا قاراي ناق وسى ءبىرىنشى كەشەندى ەكى جىلدا اياقتاۋ جوسپارلانعان. بۇگىندە قابانباي باتىر داڭعىلىنداعى اۋەجايدان «استانا جۇلدىزى» ستەلاسىنا دەيىن جانە ش. قالداياقوۆ كوشەسىندەگى كوپىر ارقىلى «نۇرلى جول» تەمىرجول ۆوكزالىنا دەيىن قۇرىلىس قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر ەكەن. وسىدان سوڭ جەڭىس قاسىمبەك قالاداعى قوعامدىق كولىك پاركى قاشان جاڭارتىلاتىنىن ايتتى. بۇگىندە استانا قالاسى بويىنشا بەلگىلەنگەن 99 مارشرۋت بويىنشا 907 اۆتوبۋس قاتىنايدى. ەندى بيىل اكىمدىك قوعامدىق كولىك پاركىن 400 اۆتوبۋسقا ۇلعايتىپ, التى جاڭا باعىت اشۋدى جوسپارلاپ قويعان.
وسىدان سوڭ قالا اكىمى جەڭىس قاسىمبەك الەۋمەتتىك نىساندارعا قاتىستى تۋىنداعان قايشىلىقتاردى تۇيىندەي كەلە العا قويعان جوسپارلار تۋرالى دا جان-جاقتى باياندادى.
– ەلوردا حالقى جاسارىپ كەلەدى. تۇرعىنداردىڭ ورتاشا جاسى 30 جاستى قۇرايدى. جىل سايىن 30 مىڭنان استام بالا دۇنيەگە كەلەدى. قالادا بالاباقشالار جەتىسپەيدى, مەكتەپتەردە بالا سانى شامادان تىس تولىق بولىپ وتىر. قازىر ەلوردادا ورىن تاپشىلىعى 26 مىڭ ورىندى قۇرايدى. 8 مەكتەپ ءۇش اۋىسىمدا وقىتسا, 18 مەكتەپتىڭ جۇمىس رەجىمى تىعىز. جەكە ينۆەستيتسيالار ەسەبىنەن 30 بالاباقشا سالۋ تۋرالى كەلىسىم بار. سونداي-اق 2 جىلدا 40 مەكتەپ سالۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ونىڭ ىشىندە جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن 18,3 مىڭ ورىندىق 13 مەكتەپتى پايدالانۋعا بەرۋدى كوزدەدىك. ال جەكە ينۆەستورلاردىڭ ەسەبىنەن ءۇش مەكتەپ سالىنۋدا. بيىل «جايلى مەكتەپ» جوباسى بويىنشا ەكى اۋىسىمدا 88 مىڭ بالاعا ارنالعان 24 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسىن باستاۋ جوسپارلانۋدا. وسى مەكتەپتەردىڭ قۇرىلىسىنا 208,7 ملرد تەڭگە ءبولىندى. بۇل جۇمىستار ەلوردا مەكتەپتەرىندەگى ورىن تاپشىلىعىن تولىعىمەن شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, – دەيدى قالا اكىمى.
كوپ ۇزاماي جەڭىس قاسىمبەك قالا تىرشىلىگىنە قاتىستى جۋرناليستەردىڭ ساۋالىنا جاۋاپ بەردى. بىزدە دە «Egemen Qazaqstan» گازەتىنەن بىرەر ساۋال جولداپ, جاۋاپ الدىق. اۋەلى استانا قالاسىندا سۋدىڭ قىسىمىن رەتتەۋ بويىنشا ىسكە اساتىن اۋقىمدى جوبالاردى ناقتىلاۋدى سۇرادىق.
–جىل باسىندا قالادا كۇنىنە 25 مىڭ تەكشە مەتر سۋدىڭ تاپشىلىعى سەزىلدى. قازىر استانا سۋ ارناسىنان كەلەتىن تاعى ءبىر سۋ قۇبىرىن ىسكە قوستىق. ول وسى تاپشىلىقتى تولىعىمەن جاپتى. قالادا سۋ تاپشىلىعى جوق. ودان بولەك, جوعارىدا ايتقانداي جاڭا سورعى-سۇزگى ستانساسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىن اياقتادىق. ەندى ەكىنشى كەزەڭى تامىزدا بىتەدى. ەسەسىنە, 3-4 جىلعا سۋ تاپشىلىعىنىڭ الدىن الدىق. قالا حالقىنىڭ سانى ءوسىپ جاتىر. قۇرىلىس قارقىنى دا باسەڭدەگەن جوق. باياندامادا ەكى جوبا بويىنشا قۇجاتتاردى دايىنداپ جاتقانىمىزدى ايتتىم. كەلەر جىلى قۇرىلىس باستالادى. وسىنى ورىنداساق, ءارى قاراي 4-ءشى سورعى-سۇزگى ستانساسىن سالىپ, ەرتىس-قاراعاندى كانالىنان قۇبىر تارتۋعا قاتىستى ۇلكەن جوبا بار. بۇل جوبالار 2026-2027 جىلدارعا تولىعىمەن اياقتالسا, الداعى 15-20 جىلعا قالانى سۋمەن قامتۋعا كەپىلدىك بەرەدى.
ىزىنشە, قالا ىرگەسىندەگى ساياجايلاردا تۇرعىلىقتى مەكەنجايى بويىنشا تىركەلە الماي جۇرگەن الەۋمەتتىڭ احۋالىنا قاتىستى ماسەلەنىڭ ءتۇپ-توركىنىن بىلدىك. قالا اكىمى جەڭىس قاسىمبەك قالىپتاسقان جاعداي تەك ۇكىمەتتىڭ دەڭگەيىندە شەشىلەتىنىن ايتتى. قالا اكىمدىگىنىڭ قۇزىرىنا كىرمەيتىن شارۋا زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ ارقىلى عانا رەتتەلەتىن كورىنەدى.
«Stan.kz» اقپاراتتىق اگەنتتىگىنىڭ ءتىلشىسى اينۇر مۇحادي ەلوردادا تۋريستەردىڭ قوعامدىق كولىكتە جولاقىسىن تولەي الماي قيپاقتايتىن جايتتار ءجيى كەزدەسەتىنىن ايتىپ, مۇنىڭ ءتيىمدى شەشىمىن سۇرادى. وسى تۇستا قالا اكىمى قالادا جول اقىسىن قولما-قول تولەۋگە بولاتىنىن جانە قولما-قول اقشا قابىلداۋدان باس تارتقان جۇرگىزۋشىلەر جايىندا اقپارات تۇسسە, جايسىزدىقتى لەزدە تۇزەتەتىنىن العا تارتتى. ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا جۋرناليستەر تۇرعىن ۇيگە, اباتتاندىرۋعا, ينفراقۇرىلىمعا, ەلوردا كۇنى قارساڭىندا وتەتىن مەرەكەلىك ءىس-شارالارعا جانە باسقا دا الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە قاتىستى سۇراقتارعا جاۋاپ الدى.