جاڭعىرمالى ەنەرگيا – ەل دامۋىنىڭ ماڭىزدى تەتىگى

پروگرەسسيۆتى مەملەكەتتىك سايا­ساتتىڭ جانە «جاسىل» باعىتقا ۇمتىلۋدىڭ ارقاسىندا سوڭعى جىلدارى جاڭعىرمالى ەنەرگيا سەكتورى قۋاتتى سەرپىن الدى. ەكو­­نو­ميكانى «جاسىلدان­دى­رۋ» ەلىمىزدىڭ جاڭا ەكو­نومي­كا­لىق ساياساتىنىڭ نەگىزگى قا­عيدات­تارى­نىڭ ءبىرى بولىپ تا­نىل­­دى. 2030 جىلعا دەيىنگى ەنەر­گەتي­كالىق تەڭگەرىمدەگى جاڭعىرمالى ەنەرگيا ۇلەسىنىڭ نىسانا­لى ينديكاتورى 10 پايىزدان 15 پايىزعا دەيىن ءوستى. ەندى 2060 جىلعا دەيىنگى كومىرتەگى بەيتاراپ­تىعىنا قول جەت­كىزۋ ستراتەگياسى قابىلداندى. سونداي-اق 2035 جىلعا دەيىنگى بولجام بالانسى 6 گۆت جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ قۋاتتارىن ىسكە قوسۋدى كوزدەيدى.

بۇدان الەمنىڭ دامىعان وزات ەلدەرى تابيعات انانى بارىنشا قورعاپ, جاسىل «جايلاۋ» ومىرگە تەزىرەك جەتۋگە اسىعىپ جاتقانىن اڭعارامىز. وسىناۋ جاسىل كوش-كەرۋەننىڭ قاتارىنا قازاق ەلىنىڭ ىلەسكەنى قانداي جاقسى.

بىلتىرعى جىلدىڭ قورىتىن­دى­سى بويىنشا ەلىمىزدە جالپى قۋاتى 2388مۆت بولاتىن 130 جاڭ­عىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ نىسانى پايدالانۋعا بەرىلدى. جال­پى وتكەن جىلى اتقارىلعان جۇمىس­تاردىڭ ناتيجەسىندە جاڭ­عىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرۋ ۇلەسى 4,5 پا­يىزدى قۇراعان. نەگىزى 2018 جىلدان باستاپ جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ جوبالارىن ىرىكتەۋ بويىنشا اۋكتسيوندىق تەتىك ىسكە قوسىلدى. ول شەتەلدىك ينۆەستورلار مەن حالىقارالىق دامۋ ينستيتۋتتارى تاراپىنان جوعارى باعاعا يە بولدى. وسى جوسىقپەن 5 جىل ىشىندە اۋكتسيوندارعا الەمنىڭ 13 ەلىنەن 232 كومپانيا قاتىستى. ءسويتىپ, جاڭعىرمالى ەنەرگيا سەكتورى 1 ترلن تەڭگەدەن استام ينۆەس­تيتسيا تارتتى. سونىڭ ارقاسىندا بىلىكتىلىگى جوعارى ماماندارعا 2000-نان استام تۇراقتى جۇمىس ورىندارى قۇرىلدى.

سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدىڭ ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىنداعى جاڭا قۋاتتاردىڭ ءوسۋى جاڭعىرمالى ەنەرگەتيكا ەسەبىنەن جۇزەگە اسىرىلۋدا. ماسەلەن, 2019 جىلدان 2022 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىنگى جاعداي بويىنشا ادەتتەگى ستانسالاردىڭ قۋاتىنا 311,5 مۆت قارسى قۋاتى 1908,2 مۆت جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى پايدالانۋعا بەرىلدى.

اتالعان ىسكەرلىك قوعامداستى­عىن شوعىرلاندىرۋ ماقساتىندا بەس جىل «Qazaq Green» جاڭعىر­مالى ەنەرگيا كوزدەرى قاۋىم­داستىعى قۇرىلدى. «Qazaq Green» قۇرامىنا جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى نارىعىنىڭ بارلىق نەگىزگى ويىنشىلارى: ينۆەستورلار, ازىرلەۋشىلەر, جابدىقتاردى جەتكىزۋشىلەر, حالىقارالىق ۇيىم­دار مەن قارجى ينستيتۋتتارى, ۋنيۆەرسيتەتتەر كىرەدى. «Qazaq Green» ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىندە,  ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرس­تار مينيسترلىگىندە, «اتامەكەن»  ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىن­دا اككرەديتتەلگەن. بۇگىندە «Qazaq Green» ءوزىنىڭ تابىستى باس­تا­مالارى رەتىندە «Qazaq Green» اقپاراتتىق-تالداۋ جۋرنالىن جانە «جاسىل» ەكونوميكا بويىنشا qazaqgreen.com جاڭالىقتار پورتالىن شىعارىپ وتىر.

قازاقستاندا جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىن دامىتۋدىڭ اسا وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلاۋ ماقساتىندا «Qazaq Green» 2019 جىلى العاش رەت «Solar fest Qazaq­stan» جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوز­دەرى بويىنشا حالىقارالىق ىسكەر­لىك فەستيۆالىن وتكىزدى. ءىس-شارا­نىڭ نەگىزگى ناتيجەسى حارتيا – جاڭ­عىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى ىسكەرلىك قوعامداستىعى ۇكىمەتىنە ۇندەۋ بولدى. وندا سەكتوردى دا­مىتۋدىڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرى كوتەرىلدى. ايتا كەتۋ كەرەك, ول ۇسى­نىستار مەن تالاپتاردىڭ كوپشىلىگى وڭ شەشىمىن تاپتى.

اتاپ ايتقاندا, جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى شاعىن اۋقىمدى جوبالارىن ەنگىزۋدى ىنتالان­دىرۋ ماسەلەلەرى, شارتتى تۇتى­نۋشىلاردىڭ تولەم قابىلەتتىلىگى تاۋەكەلدەرىن وتپەلى ءتاريفتى ەن­گىزۋ ارقىلى تومەندەتۋ شارا­سى, جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوز­دەرى بويىنشا ەسەپ ايىرى­سۋ-قارجى ورتالىعىنىڭ قارجىلىق تۇراق­تىلىعى قام­تا­ما­سىز ەتىل­دى, سونداي-اق ەلىمىز­دىڭ ۋني­ۆەرسيتەتتەرىندە جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى بويىنشا ءبى­لىم بەرۋ باعدارلامالارى ىسكە قوسىلدى, بۇلارمەن بىرگە جاڭعىر­مالى ەنەرگيا كوزدەرى جوبالارى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن باسىم قىزمەت تۇرلەرىنىڭ تىزبەسىنە ەنگىزىلدى.

اتالعان فەستيۆالدى قازاق­ستانداعى بىرىككەن ۇلتتار ۇيى­مى­نىڭ دامۋ باعدارلاماسى, ەۋرا­زيالىق دامۋ بانكى, KAZENERGY قاۋىمداستىعى دا قول­داعان. وسىعان قاراپ, الەم­نىڭ دامىعان جانە ولارعا ىلە­سۋشى ەلدەرى ەكولوگيالىق تازا جا­نە بارلىق يگىلىكتە ۇنەمشىل وركە­نيەتكە قادام باسقانىن انىق كورۋگە بولادى. فەستيۆالگە قا­تىس­قاندار الدىندا يتاليانىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى ماركو البەرتي, ۇلىبريتانيانىڭ قازاق­ستانداعى ەلشىسى كەتي ليچ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى د.تۇرعانوۆ, اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى ە.مارجىقپاەۆ, ەنەرگەتيكا ۆيتسە-ءمينيسترى ج.نۇرماعانبەتوۆ, ەققدب ەۋرازيا, تاياۋ شىعىس جانە افريكا ءوڭىرىنىڭ ەنەرگەتيكا جونىندەگى ديرەكتورى ايدا سيتديكوۆا, ورنىقتى دامۋ ماسەلە­لەرى بويىنشا وتاندىق جانە حا­لىق­ارالىق ساراپشىلار ءسوز سوي­لەپ, جاسىل ەكونوميكا بويىنشا وزەكتى ماسەلەلەرگە دەگەن ءوز وي-پى­كىر­لەرىن ءبىلدىردى.

«Qazaq green fest» سەسسيالارىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءۇشىن ەنەرگەتيكالىق كوشۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى جان-جاق­تى تال­­قىلاندى. اسىرەسە ەنەرگەتي­كا­­لىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ شا­رالارى باستى نازاردا بولدى. جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدە­رى سەك­تورىنداعى مەملەكەتتىك ساياسات اشىق ايتىلدى. وعان قوسا, ەلدەگى ەلەكتر ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋدىڭ ستراتەگيالىق پايىمى دا نازاردان تىس قالمادى. جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى جوبالارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قولجەتىمدى قارجىلاندىرۋ ماسەلەلەرى مەن ESG-ساياساتىنىڭ گەندەرلىك جانە كورپوراتيۆتىك اسپەكتىلەرى, سونداي-اق كومىرتەگى نارىقتارىن دامىتۋ ىستەرى تال­قىلاندى. سەسسيادا بيزنەس وكىل­دەرى جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى جوبالارىن ىسكە اسىرۋ كەزىندە ۇشىراساتىن پروبلەمالارى مەن قيىندىقتارى تۋرالى اشىق ايتۋعا مۇمكىندىك الدى.

«Qazaq Green Fest» اياسىن­دا «Qazaq Green» جەك قاۋىمداس­تى­عىنىڭ بازاسىندا باعدارلامانى تەرەڭدەتىپ وقىتىپ, ۇيرەتەتىن ارنايى مەكتەپ اشىلعانى تۋرالى ءمالىم بولدى. ونداعى كۋرس­­تار يكەمدىلىك قاعيداتىن ەس­كەرە وتىرىپ ازىرلەنگەن. بۇل وعان قاتىسۋشىلاردىڭ ءتۇرلى قا­جەت­تىلىكتەرىنە بەيىمدەۋگە مۇم­كىندىك بەرەدى. اتالعان كۋرستى جاڭعىرمالى ەنەرگەتيكا سالاسىنا جاڭادان كە­لۋشىلەرگە دە, بىلىمدەرىن جاڭارت­­قىسى كەلەتىن تاجىريبەلى ما­مان­دارعا دا بەيىمدەۋگە بولاتىنىن بىلدىرەدى. «Qazaq Green» جەك مەكتەبىندە وقىتۋدى سالانىڭ سا­راپ­­شى-پراكتيكتەرى جۇرگىزەدى.

 سونىمەن قاتار فەستيۆالدا قازاقستاندا العاشقى ەرىكتى كومىرتەگى سەرتيفيكاتى – «Qazaq green certificate» ىسكە قوسى­لاتى­نى جاريالاندى. بۇل قۇرال­دىڭ نەگىزگى مىندەتى بارلىق نيەت بىل­دىرگەن كومپانيالارعا كور­پو­راتيۆتىك دەڭگەيدە كومىر­تەگى ءىزىن تومەندەتۋىن راستاۋ مۇم­كىن­دى­گىن بەرۋ بولىپ تابىلادى. بۇل سەر­تيفيكاتتى «Qazaq Green» جاڭ­عىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى قاۋىم­داستىعى «كاسپي تاۋار بير­­جاسى» اكتسيونەرلىك قوعا­مى­مەن بىرلەسىپ ازىرلەدى.

ء ىس-شاراعا قازاقستان, اقش, ۇلىبريتانيا, يتاليا, فرانتسيا, گەرمانيا, قىتاي, جاپونيا, وزبەكستان, رەسەيدەن 300-دەن استام ادام, ونىڭ ىشىندە «قاز­مۇناي­گاز» ۇك» اق, Visor Holding, ENI, Shell, KPO, NCOC, Air Liquide, Toyota Tsusho, Chevron, Tengizchevroil, Sany, Longi, Huawei جانە ت. ب. كوم­پا­نيا­­­لار­دىڭ وكىلدەرى قاتىستى.

ەل ءۇشىن يگىلىگى مول ءىس-شارانىڭ قورىتىندىسى بويىنشا حارتيا – جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى ىس­كەر­لىك قوعامداستىعىنىڭ قا­زاق­ستان ۇكىمەتىنە ۇندەۋى دايىندالدى.

«Qazaq green fest» – جاڭعىر­مالى ەنەرگەتيكانى دامىتۋ ما­سەلەلەرىن تالقىلاۋ ونى قاجەت ەتكەن ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىن ترانسفورماتسيالاۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولدى دەپ سانايمىز. بۇگىنگى تاڭدا جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزى سەكتورىنىڭ الدىندا ماڭىزدى مىن­­دەتتەر تۇر. ول جاڭا ءوندىرۋشى قۋات­تاردى ەنگىزۋ ەسەبىنەن ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن قام­تاماسىز ەتۋ. بۇلارمەن بىرگە, حا­­لىق پەن كاسىپكەرلىكتىڭ شا­عى­ن اۋقىمدى جەك-ءتى دامىتۋى, ەكى­جاق­تى كەلىسىمشارتتار سەگمەن­تىن دامىتۋ, ەنەرگيا جيناقتاۋ جۇيە­­­­لەرىن پايدالانۋ شارالارى بو­لىپ تۇر. سوندىقتان ءبىز جاڭعىر­مالى ەنەرگيا كوزدەرى – كو­مىر­تە­گى بەيتاراپتىعىنا قول جەت­كىزۋ ءۇشىن ەڭ ءتيىمدى قۇرال دەپ سا­ناي­مىز», دەدى «Qazaq Green» جەك قاۋىمداستىعىنىڭ ديرەك­تور­لار كەڭەسىنىڭ توراعاسى نۇرلان قاپەنوۆ.