قوستانايداعى ءىلياس وماروۆ اتىنداعى قازاق دراما تەاترى جيىرما ءۇشىنشى ماۋسىمىن «شولپاننىڭ كۇناسى» پرەمەراسىمەن اياقتادى. ماعجاننىڭ ايگىلى شىعارماسىن ساحنالاعان – تەاتردىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى, توبىل وڭىرىندەگى ونەر ورداسىنا تىڭ ىزدەنىس, سونى سەرپىن اكەلگەن شەبەر رەجيسسەر باتىربەك شامبەتوۆ.
درامانىڭ نەگىزگى وزەگى وتباسى جاراسىمىن, وشاق قاسىنىڭ جىلۋىن باياندى ەتىپ, ارتىندا ءىز جالعايتىن ۇرپاق قالدىرۋ دەيتىن ىزگىلىكتى كورۋ ماڭدايىنا بۇيىرماعان باقىتسىز ايەلدىڭ تۇرلاۋسىز تاعدىرىنا قۇرىلعان. ساحناداعى وقيعالار نەگىزىنەن باس كەيىپكەرلەر شولپان مەن سارسەنبايدىڭ اراسىنداعى سۇيىسپەنشىلىك, سىيلاستىق, بالا ءسۇيۋ باقىتىن اڭساپ ۇمىتتەنۋ, تىعىرىقتان شىعار جول ىزدەپ اداسۋ, ءبىر-بىرىنەن ءتۇڭىلۋ, اقىر سوڭى اق وتاۋدىڭ شاڭىراعىن ورتاسىنا ءتۇسىرىپ, ومىردەن باز كەشۋ سەكىلدى كورىنىستەر ارقىلى ءوربيدى.
دراماداعى باستى ايتىلار وي ءتۇيىنى – «بالالى ءۇي – بازار, بالاسىز ءۇي – قۋ مازار» دەگەن حالىق دانالىعىنا كەلىپ تىرەلەدى. ءوزى جاقسى كورىپ قوسىلعان سارسەنبايعا دەگەن سوقىر سۇيىسپەنشىلىككە اربالعان شولپان قىزىعى مول ءتاتتى كۇندەرىن قيماي, اللادان «بالا بەرە كورمە! بالا سارسەنباي ەكەۋمىزدىڭ ارامىزداعى سۇيىسپەنشىلىكتى سولدىرادى. ءۇي ءىشىنىڭ شىرقىن كەتىرەدى. ماعان بالا ەمەس, سارسەنباي عانا كەرەك» دەپ تىلەيدى.
اللا تىلەگىن قابىل ەتكەن شولپان بالاسىز ءومىردىڭ ءمانى دە, ءسانى دە جوق ەكەنىن كەش تۇسىنەدى. وسى ۋاقىتقا دەيىن بالا ءسۇيۋدى قالاماعان شەرلى ايەل ەندى ءسابي ءيىسىن اڭساپ, جاتسا دا, تۇرسا دا جاراتقانعا جالىنىپ, كەشىرىم سۇراپ, بالا تىلەيدى.
تەاتر ساحناسى كينو الاڭى ەمەس, مۇندا كەڭىستىك تار, مۇمكىندىك از. سوندىقتان شىعارمادا سوزبەن سۋرەتتەلگەن نەگىزگى ويدى اداستىرماي سول قالپىندا كورەرمەننىڭ كوكەيىنە قوندىرىپ, ۇتىمدى جەتكىزە ءبىلۋ ءۇشىن كەيدە رەجيسسەرگە توسىن ءادىس ىزدەپ تابۋعا تۋرا كەلەدى. ساحناگەردىڭ شەبەرلىگى دە وسىنداي ساتتە سىنالادى. ماسەلەن, ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان درامادا شولپاننىڭ بالا بىتپەگەن بوس قۇرساعىن رەجيسسەر باتىربەك شامبەتوۆ قاڭعىرلاعان قۋىس شەلەك ارقىلى تۇسپالداپ بەرەدى. ءبىر پەرزەنتكە زار بولىپ, اللادان كۇنى-ءتۇنى مەدەت تىلەگەن شاراسىز ايەل كۇن سايىن تاڭەرتەڭ ويانا سالىپ قۇدىقتان شەلەك تارتادى. بىراق شەلەك قاڭعىرلاپ بوس شىعا بەرەدى. بوس شەلەكتى قۇشاقتاپ زارلاعان شولپاننىڭ شەرى جان جۇرەگىڭدى ەزىپ جىبەرەردەي تىم اۋىر.
ء«سوز جوق, سارسەنباي – بەلسىز. سوندىقتان بالا جوق. بالا جوق بولعان سوڭ مەن باقىتسىزبىن. مەن باقىتسىز بولعاندا سارسەنباي باقىتتى ما؟ ونىڭ جۇرەگى جانباي ما؟ ءوزىنىڭ ەكى ءومىردى ۋلاۋشى ەكەنىن ويلاپ, ونىڭ جۇرەگى جانباي ما؟ ءسوز جوق, مەن باقىتسىز بولسام, سارسەنباي دا باقىتسىز. ەندەشە وسى باتىپ بارا جاتقان ءومىر كەمەسىن باقىت جارىنا كىم سۇيرەپ شىعارا الادى؟» دەگەن ويدىڭ ارباۋىندا قالعان شاراسىز شولپان اقىرى ءازىمبايدىڭ قۇشاعىنا قۇلايدى.
وتباسىنىڭ جىلۋىن ساقتاپ قالۋ جولىندا كەشىرىلمەس كۇناعا باتقان شولپان اقىرى بويىنا بالا بىتكەنىن بايقايدى. بۇل جەردە رەجيسسەردىڭ تاعى ءبىر ۇتىمدى شەشىمىن اڭعارۋعا بولادى. ساحنادا بالا بەينەسى قوڭىراۋ ارقىلى بەرىلەدى. سارسەنبايدىڭ وتاۋىنا كوپ قوڭىراۋ ىلىنگەن. بىراق ول قوڭىراۋلاردى قانشا قاقساڭ دا, سىڭعىرلاپ ءۇن شىعارمايدى. ءۇنسىز, ءتىلسىز قوڭىراۋلار. ءۇنسىز قوڭىراۋ بۇل ۇيدە بالا جوق دەگەندى مەڭزەيدى. شولپان قۇدىقتان شەلەك تارتقاندا دا ءبىر-ەكى رەت ىشىنەن قوڭىراۋ تابىلادى. بىراق ول دا مىلقاۋ قوڭىراۋ بولىپ شىعادى. ال ازىمبايمەن كوڭىل جاراستىرعان سوڭ, شەلەككە ىلىنگەن قوڭىراۋ سىڭعىرلاپ قويا بەرەدى. بۇل شولپان بالا كوتەردى دەگەنى. الايدا بۇل قۋانىش ۇزاققا بارمايدى. سۇيگەن جارىنىڭ ارى تازا ەمەستىگىنە كوزى جەتكەن سوڭ, دۇلەي اشۋعا بوي الدىرعان سارسەنباي ايەلىن دىراۋ قامشىمەن ساباپ ولتىرەدى.
بۇل جەردە شولپان بەينەسىن اسقان شەبەرلىكپەن سومداپ شىققان جاس اكتريسا ديانا تۇرسىنوۆانىڭ ساحناگەرلىك ونەرى كۇللى كورەرمەندى ءتانتى ەتكەنىن ايتپاي كەتپەسكە بولمايدى. سارسەنباي, ءازىمباي, باقسى, كورشى ءۇيدىڭ ەكى كەلىنى سياقتى كەيىپكەرلەر ساحناعا الما-كەزەك شىعىپ وتىردى. ال ديانا تۇرسىنوۆا قويىلىمنىڭ باسىنان اياعىنا دەيىن كوپتىڭ كوز الدىندا شولپان بولىپ تۋدى دا, شولپان بولىپ ءولدى. وسىلايشا, باسى سايران, اياعى ويران بۇتىندەي ءبىر عۇمىر باس-اياعى ءبىر ساعات ۋاقىتتىڭ ىشىندە زال تولى كورەرمەندى كۇڭىرەنتە وتە شىقتى.
– ماعجاننىڭ «شولپاننىڭ كۇناسى» اڭگىمەسىن العاش وقىعانىمدا, ء«تاپ-ءتاۋىر ەر ازاماتىنىڭ كوزىنە ءشوپ سالىپ, اردى اتتاعان اقىماق ايەلدى جازعانى نەسى؟ بۇدان نە ءتالىم الۋعا بولادى؟» دەپ ۇناتپاپ ەدىم. كەيىن بەيىمبەت ءمايليننىڭ «كۇلپاشىن» وقىدىم. كۇلپاش بالاسى قالي مەن كۇيەۋى ماقتىمدى اشتىقتان قۇتقارۋ ءۇشىن جۇماعازىعا تيەدى عوي. سول ساتتە ويىما شولپان ساپ ەتە قالدى. ارينە, بۇل – ۇلكەن تراگەديا. بىراق ايەل ادام ءوز وتباسىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن قانداي قۇرباندىققا بولسا دا بارادى ەكەن دەگەن وي كەلدى. سودان ارى ويلانىپ-بەرى ويلانىپ, اقىرى ءبىر جىلدان كەيىن «شولپاننىڭ كۇناسىن» ساحنالاپ كورەيىن دەگەن شەشىمگە كەلدىم, – دەيدى رەجيسسەر باتىربەك شامبەتوۆ.
قوستاناي وبلىسى