بالالىق شاقتىڭ دا, ودان كەيىنگى سوعىستىڭ دا تاۋقىمەتىن ءبىر تاعدىر يەسىندەي تارتقان ادام مەكتەپ دۇيسەنبى ۇلى دەر ەدىك. ول جامبىل وبلىسىنىڭ سارىسۋ اۋدانىندا تۋعان. جۇت جىلدارىندا ساركەي دەيتىن اپكەسىن اش ادامدار جەپ قويعان. سول سۇمدىققا كۋاگەرلەردىڭ ايتۋىنشا, كىسىنىڭ توبە شاشى تىك تۇراتىن بۇل قاسىرەتكە شىداماعان اكە-شەشەسى كوپ ۇزاماي كوز جۇمادى. وسىدان كەيىن قاراۋسىز, جول بويىندا ءبىر جاق جامباسى ەزىلىپ, ءولىپ جاتقان شەشەسىن ەمىپ جاتقان التى ايلىق ءسابيدى قۇرساق كوتەرمەگەن ءبىر ايەل تاۋىپ الىپ, باۋىرىنا باسادى. مەكتەپ اعا شاراناسىندا ەزىلگەن سول جامباسىندا قالعان تىرتىقتى اشارشىلىق جىلداردىڭ تاڭباسى ەكەنىن نەمەرە-شوبەرەلەرىنە ارا-تۇرا مۇڭدانا ايتىپ وتىراتىن.
ايتقانداي, مەكتەپ اتانى التى ايلىعىندا باۋىرىنا باسقان ەكىنشى اناسى ۇلتۋدىڭ نيەتىن قۇداي وڭداپ, بىرنەشە جىلدان سوڭ ءوزى دە ۇلدى بولادى. ول كىسى سوڭىنان ەرگەن وسى باۋىرىن ولە ولگەنشە جالعىز ءىنىسى رەتىندە قابىلداپ, قادىرلەپ, جاقسى كورىپ ءوتتى. كەيىن مەكتەپ اعانى تۋىسقاندارى تاشكەنتكە الىپ كەتەدى دە, 1945 جىلدىڭ اقپانىندا اسكەر قاتارىنا شاقىرىلىپ, ارتىنشا سوعىسقا اتتانادى.
اتقىشتار مەكتەبىن بىتىرگەن مەكتەپ دۇيسەنبيەۆ 2-گۆارديالىق تانك ديۆيزياسىنىڭ 51-دەربەس مينا-ساپەرلىك باتالونىنا لەيتەنانت شەنىندە كەلىپ, ۆزۆود كومانديرى رەتىندە قان مايدانعا ارالاسادى. وسى كەزدە سوعىس اياقتالىپ, ءارى قارايعى اسكەري قىزمەتىن گەرمانياداعى كەڭەس جاۋىنگەرلەرىنىڭ شەكتەۋلى كونتينگەنتى قۇرامىندا وتكىزەدى. كەيىن لەنينگراد اسكەري وكرۋگىنە جىبەرىلىپ, ەستونيانىڭ پالا ستانساسىنداعى مينا الاڭدارىن, نوۆگورود وبلىسىنىڭ اۋداندارىنداعى جارىلعىش زاتتار قويمالارىن زالالسىزداندىرادى. ءسويتىپ, جاس قازاق اعا لەيتەنانتى ەۋروپانىڭ اۆستريا, ۆەنگريا, چەحوسلوۆاكيا, پولشا, رۋمىنيا, بولگاريانى جاياۋ كەزىپ, رەسەيدىڭ لەنينگراد وبلىسىن ارالاپ, ولارداعى ەگىستىك القاپتار مەن جولداردى مينالاردان تازارتقان جاۋىنگەرلەردىڭ ءبىرى.
مەكتەپ اعاي 1953 جىلى اۆستريادا ساپەرلىك ۆزۆودتىڭ كومانديرى رەتىندە اسكەري قىزمەتىن اتقارىپ ءجۇرگەندە قازاقستاننان حات كەلدى. سويتسە, سوعىستان كەيىنگى جىلدارى ونىڭ سالدارىمەن كۇرەسىپ جۇرگەن كەڭەس جاۋىنگەرلەرى قاتارىندا م.دۇيسەنبيەۆتىڭ دە شەتەلدە جۇرگەنىن بىلەتىن الىس ءبىر اعايىنى ونى ىزدەستىرگەن ەكەن. كولحوز توراعاسى بولىپ جۇمىس ىستەيتىن شاراپا دەيتىن كوزى اشىق جاماعايىنى باۋىرىنىڭ جات جەردە جۇرگەنىنە جانى اۋىرىپ, ەلگە قايتارۋدىڭ قامىمەن ءتيىستى مەكەمەلەردىڭ ەسىگىن قاققان عوي. ەلگە كەلگەن سوڭ وتىزعا جاقىنداپ قالعان جىگىتتى تۋىستارى ورتاعا الىپ, ەر جىگىتتىڭ تامىرى تۋعان جەرىندە ەكەنىن ايتۋمەن بولادى. ءوزىن ىزدەگەن شاراپا كوكەسى مەكتەپتىڭ قازاق قىزىنا ۇيلەنىپ, قازاقستاندا قالعانىن قالايدى. ۇلكەندەردىڭ كەڭەسىن قۇپ كورگەن ول دوسى اندرەيمەن اقىلداسىپ, قاي جەردە قازاقتىڭ جاقسى قىزدارىمەن تانىسۋعا بولاتىنىن سۇراستىرادى. قۇرداسى جامبىل قالاسىنداعى مادەني-اعارتۋ ۋچيليششەسىن جاعالاۋدى ايتسا كەرەك. راسىندا دا, ءبىلىم ىزدەگەن, ونەر ىزدەگەن بويجەتكەندەر مۇندا بارشىلىق ەكەن. سۇڭعاق بويلى ۇلبان اتتى شاشى ۇزىن بويجەتكەن مەكتەپتىڭ كوزىنە وزگەلەردەن ەرەك بولىپ كورىنىپ, بىرنەشە كۇننەن كەيىن-اق وسى قىزبەن تاعدىر قوساقتاۋعا شەشىم قابىلدايدى.
مۇنان كەيىنگى جىلداردا اعايىننىڭ الدىندا دا, قىزمەت بابىندا دا مەكتەپ اعامىزدىڭ ءجۇزى جارىق, ابىرويى بيىك بولىپتى. ساۋاتتى ادام جامبىل وبلىستىق سوتىندا حاتشى, اۋداندىق سپورت كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ قىزمەتتەر اتقارادى. مەكتەپ دۇيسەنبيەۆ اۋداندىق سپورت كوميتەتىندە جۇمىس ىستەپ جۇرگەندە ونىڭ كومانداسى وبلىستىق جارىستاردىڭ بارلىعىندا جۇلدەلى ورىنداردى ەشكىمگە بەرمەگەن. كەيىن ول كىسى كراسنوگور زووۆەتەرينارلىق تەحنيكۋمىندا وقىپ, ءوڭىردىڭ مال شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋگە كوپ ەڭبەك سىڭىرەدى. اقساقال جامبىل وبلىسىنىڭ سارىسۋ اۋدانىندا زەينەتكە شىققانشا ءوڭىردىڭ وركەندەۋىنە ايتارلىقتاي ۇلەس قوسقان ادامنىڭ ءبىرى. جان جارى ۇلبان ءالىمقۇلوۆامەن 12 بالانى دۇنيەگە اكەلىپ, وسىلاردان كوزى ءتىرى 7 ۇل-قىزدى تاربيەلەپ, ونەگەلى ۇرپاق ءوسىردى. نەمەرەلى-شوبەرەلى بولدى.
– اكەمىز ءبىر جاعى قاتال سياقتى كورىنسە دە, ءبىز ءۇشىن جەر بەتىندەگى ەڭ مەيىرىمدى, ەڭ قامقور, ءومىرگە قۇشتار ادام ەدى. تۋىلماي جاتىپ بۇكىل تۋىسقاندارىنان, اكە-شەشەدەن ايىرىلىپ, سوعىس كورىپ, جات ەلدە ءومىر سۇرسە دە, ەشقاشان اينالاسىنداعى ادامدارعا دەگەن سەنىمىن جوعالتپاعانى ءبىزدى تاڭداندىراتىن. دوستارىن تۋىستارىنان دا ارتىق سىيلاپ, باعالايتىن. اركىمنىڭ اكە-شەشەسى وزىنە كەرەمەت قوي. بىراق, ءبىزدىڭ اكەمىزدى بىلەتىن ادامدار ول كىسىنى وتە ءادىل, تازا ادام دەپ ايتۋشى ەدى. 90 جاسقا ءجۇزى جارقىلداپ جەتكەنى دە سول ابىرويى مەن ادالدىقتىڭ ارقاسى دەپ ويلايمىز. قيىنشىلىقتى كوپ كورسە دە وتە قىزىقتى, كۇردەلى, ماعىنالى ءومىر سۇرگەن ادام. اكەمىزدىڭ ايتقان اڭگىمەلەرى, ومىردە كورگەن وقيعالارى تالاي كىتاپقا سىيادى, – دەيدى مەكتەپ اعانىڭ ەلۋگە جاقىنداعاندا كورگەن كەنجە قىزى گاۋھار. – ءبىز ول كىسىنىڭ شيراقتىعىنا, كوڭىلدى وتىراتىنىنا قاراپ, قۇداي قۋات بەرسە ءجۇز جاسايدى ءالى دەپ ويلاپ جۇرگەنىمىزدە وكپەسىندەگى كىناراتىن ءبىر ەمدەتىپ الايىن دەپ, سەرگەك قالپىندا اۋرۋحانا جاتتى. سوڭعى ساتىنە دەيىن اقىل-ەسىن دە, ومىرگە دەگەن قۇشتارلىعىن دا جوعالتقان جوق. ەلدە, الەمدە نەندەي جاڭالىقتار بولىپ جاتقانىن سۇراپ, ءبىلىپ وتىردى. ارقايسىمىزعا اقىلىن ايتىپ, جاقسى ءبىر كەڭەستەر بەرىپ, ءجون سىلتەپ وتىردى. كەنەت... اۋرۋحانادا كوز جۇمدى.
مەكتەپ دۇيسەنبيەۆ وتكەن جىلى عانا ءوزىنىڭ 90 جاسقا كەلگەن مايدانداس دوسى امان الپىسباەۆتىڭ تۋعان كۇنىنە بارىپ, يىعىنا شاپان جاۋىپ قۇتتىقتاعان ەكەن. عاسىرعا جۋىق عۇمىر سۇرگەن سۇيەگى اسىل اكەلەردىڭ دە دوستىعى قاستەرلى. ءار جىلعى 9 مامىردى بىرگە قارسى الىپ, سولدات بوتقاسىن ورتاعا الاتىن سول دوسىمەن ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىن بىرگە قارسى الۋعا سەنىمدى بولىپ جۇرگەندە پانيدەن باقيعا وزدى.
سوعىستىڭ سوڭعى سولداتتارىنىڭ ءبىرى بالالارىنا دا, حالقىنا دا سۇيكىمدى كۇيىندە سوڭعى دەمىن ءۇزدى. وتانىنا قورعان بولدى, وتباسىنىڭ تىرەگىنە اينالا ءبىلدى. سوڭىندا جاقسى ءىز, جارقىن ەستەلىكتەر قالدىردى.
ايناش ەسالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى.