جاراتقان يەمىز ايەل پەشەنەسىنە قانشاما بەينەتتى ءۇيىپ توكسە دە, سونىڭ قايتارىمى شىعار, مەيىرىم نۇرىنا شومىلدىرىپ, ەمىرەنىپ بالا ءسۇيىپ, انا بولۋ باقىتىن سەزىنۋدى ماڭدايىنا جازعان. ءوزىنىڭ قانىنان, جانىنان جارالعان قۇرتاقانداي تىرشىلىك يەسىنىڭ ومىراۋىنا مۇرنىن تىعىپ, الپىس ەكى تامىرىن ءيدىرىپ, ەت جۇرەگىن ەلجىرەتۋى, بولماسا سونىڭ پىسىلداپ, جۇماق ءيسى بۇرقىراپ ۇيقىعا كەتكەن ءساتىن كورۋ – بۇل جالعانداعى تەڭدەسى جوق بەكزات دۇنيە...
ءيا, ومىرگە ۇرپاق اكەلىپ, ادامنان ادامنىڭ جاراتىلۋى وڭاي ەمەس. «جۇكتى ايەلدىڭ ءبىر اياعى جەردە بولسا, ءبىر اياعى كوردە» دەپ, قازەكەم ونىڭ انا ومىرىنە اسا قاۋىپتىلىگىن ەكى اۋىز سوزگە سىيدىرىپ ايتقان عوي. مىنە, وسى ءبىر كەز كەلگەن ايەلدىڭ باسىنان وتەتىن شەشۋى قيىن شاقتا سولاردان ءبىر كەم قينالمايتىن, كۇن, ءتۇن دەمەي انا مەن بالا كۇزەتىندە ساقشىداي قىراعى تۇرىپ, ەكەۋىنىڭ دە ءومىرىن ساقتاۋعا بىردەن ءبىر جاۋاپتى اكۋشەر-گينەكولوگ ماماننىڭ ەڭبەگى ولشەۋسىز. اسىرەسە, قيىن ساتتە قولىنان قانداۋىرى تۇسپەيتىن حيرۋرگيالىق پروفيلدەگى اكۋشەر-گينەكولوگ ماماننىڭ ومىرمەن ارپالىس كەزىندە تەز شەشىم قابىلداپ, تاۋەكەلگە بارۋى ەرلىكپەن پارا-پار دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. مىنە, وسىنداي قيىن ساتتە نار تاۋەكەلگە بارىپ, ۋاقىتپەن ساناسپاي, انا مەن بالانىڭ ءومىرى ءۇشىن كۇرەستە ءوزىن ۇمىتىپ, وزگەلەرگە قۋانىش سىيلاۋشى, الماتىداي ۇلكەن مەگاپوليستە قاتارداعى پەرزەنتحانا ەمەس, قاتەرلى توپتاعى جۇكتى ايەلدەردى بوساندىرۋدا كاسىبي جوعارى بىلىكتىلىگىمەن, جىلى جۇرەگىمەن ەلىمىزدەگى بوساندىرۋ ءىسىن دامىتۋعا مول ۇلەس قوسىپ جۇرگەن قالالىق پەريناتالدىق ورتالىقتىڭ ديرەكتورى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ەلميرا جاقاشەۆانىڭ ورنى دا, ءجونى دە بولەك. وعان دالەل, جوعارى ساناتتاعى دارىگەر, اكۋشەر-گينەكولوگ, دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى 2008 جىلى «التىن قانداۋىر» سىيلىعىنىڭ يەگەرى اتانسا, 2009 جىلى «قازاقستاننىڭ ۇزدىك ادامدارى», «قازاقستان عالىمدارىنىڭ التىن قورى» ەنتسيكلوپەديالارىنا ەسىمى جازىلدى. انا مەن بالا ءولىمىنىڭ كورسەتكىشىن تومەندەتۋگە قول جەتكىزگەن تابىستارى ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا 15 جىل», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنە 20 جىل» مەرەيتويلىق مەدالدارىمەن ماراپاتتالدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ۇزدiگi, ءتاڭىرى قالاعان دارىگەر, التىن قولدى حيرۋرگ, كاسىبي اكۋشەر-گينەكولوگ ەلميرا جاقاشەۆامەن سۇحباتتاسۋدىڭ ءساتى تۇسكەن-ءدى.
– ەلميرا قوقىبايقىزى, تاڭداعان ماماندىعىڭىز وتە جاۋاپتى, ءارى قىزىقتى دا. ويتكەنى, ۇنەمى ادامعا ءومىر سىيلاۋ كوزىنىڭ باسىندا تۇراسىزدار. ايتىڭىزشى, ءسىز باسقاراتىن قالاداعى جۇكتى ايەلدەرگە اكۋشەرلىك-گينەكولوگيالىق كومەك كورسەتەتىن مامانداندىرىلعان ورتالىقتىڭ قاتارداعى پەرزەنتحانالاردان ايىرماشىلىعى نەدە؟
– قالالىق پەريناتالدىق ورتالىق – قاتەرلى توپتاعى جۇكتى ايەلدەرگە بوسانۋ ۇستىندەگى, بوسانعاننان كەيىنگى كەزەڭدەردە جوعارى ماماندانعان اكۋشەرلىك-گينەكولوگيالىق جانە نەوناتولوگيالىق كومەك كورسەتەتىن, سونىمەن قاتار, شالا تۋعان نارەستەگە كۇتىم جاسايتىن ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى مەكەمەنىڭ ءبىرى. 270 توسەكتىك ورتالىقتا جىلىنا شامامەن 7,5-8 مىڭ بوسانۋ وتسە, ونىڭ 20 پايىزى مەرزىمىنەن ەرتە بوساناتىندار. بۇگىنگى تاڭدا ورتالىق الماتى قالاسى بويىنشا بوساندىرۋ قىزمەتىنە ارنالعان ۇيىمداستىرۋ-ادىستەمەلىك ورتالىق بولىپ تا تابىلادى, سونداي-اق, شاھاردىڭ اكۋشەرلىك-گينەكولوگيالىق ءپروفيلدى مەكەمەلەرىنە پراكتيكالىق, تەوريالىق جانە ۇيىمداستىرۋ كومەگىن كورسەتەدى. جىل سايىن ورتالىق بازاسىندا قالانىڭ بوساندىرۋ مەكەمەلەرىنىڭ اكۋشەر-گينەكولوگ, نەوناتولوگ, انەستەزيولوگ-رەانيماتولوگ, اعا مەدبيكە مەن اكۋشەرلەرى بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىرادى. وندا جوعارىدا اتالعان ماماندىق دارىگەرلەرى مەن ورتا مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى قايتا دايارلىقتان وتەدى جانە ديپلومنان كەيىنگى ءبىلىم الادى.
– وتكەن تاريحتى ەسكە الماي, بولاشاق تۋرالى ايتۋعا بولماس, پەرزەنتحانانىڭ تاريحىنا قىسقاشا توقتالىپ وتسەڭىز.
– مەديتسينانىڭ دامۋى جانە ءتۇرلى سالالارداعى جەتىستىكتەر, سونىڭ ىشىندە اكۋشەرلىك عىلىم قازىرگى ۋاقىتتا جۇرەك, وكپە, بۇيرەك, قان جانە باسقا ورگانداردىڭ كۇردەلى اۋرۋلارى بار كوپتەگەن ايەلدەردىڭ انا اتانىپ, بالا سۇيۋىنە مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. وسىلايشا, مەديتسينانىڭ جاڭا سالاسى – پەريناتولوگيا پايدا بولدى. جالپى, جاڭا ءومىر نارەستە تۋىلعان ساتتەن باستالمايدى, قىزىل شاقانىڭ دەنساۋلىعى ۇرىقتىڭ ساۋلىعىنا, ساپاسىنا دا بايلانىستى. ەندەشە, پەريناتالدىق مەديتسينالىق كومەكتىڭ ءمانى دۇنيەگە كەلگەن بالانىڭ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, ۇرىقتى دا باقىلايدى. قاۋىپتىلىگى جوعارى جۇكتى ايەلدەر جانە ولاردىڭ سابيلەرىن قورعاۋ ماقساتىندا 1991 جىلى №3 پەرزەنتحانا بازاسىندا قازاقستاندا تۇڭعىش رەت قالالىق پەريناتالدىق ورتالىق قۇرىلدى. 11 جىل بويى بۇل پەريناتالدىق ورتالىقتى جوعارى ساناتتاعى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى زاۋرەش امانجولوۆا باسقاردى. «التىن قانداۋىر» سىيلىعىنىڭ, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى, «قر ۇزدىك جىل دارىگەرى» (2005 ج.) زاۋرەش جۇمانالىقىزى 2 مىڭعا جۋىق وپەراتسيا جاساپ, 4 مىڭعا جۋىق ايەلدى بوساندىردى. سونداي-اق, اكۋشەرلىك پەن گينەكولوگيادا تاجىريبەسى مول كوپتەگەن مامانداردى دايىنداپ شىعاردى. ال مەن ورتالىقتى 2006 جىلدان بەرى باسقارامىن.
ورتالىق الماتى مەملەكەتتىك ءدارىگەرلەردىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ينستيتۋتىنىڭ, قازۇمۋ-ءدىڭ اكۋشەرلىك-گينەكولوگيا جانە نەوناتولوگيا كافەدرالارىنىڭ, قالالىق مەديتسينا كوللەدجى مەن ورتا مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ۋچيليششەسىنىڭ كلينيكالىق بازاسى بولىپ تابىلادى. اكۋشەرلىك, گينەكولوگيا جانە پەريناتولوگيا ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعىنىڭ دارىگەر-ينتەرندەرى ستاتسيوناردان كلينيكالىق تاجىريبەدەن وتەدى. رەسپۋبليكا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسى مەن ددۇ باسشىلىعى ۇيىمداستىرعان باعدارلامالارعا سايكەس, ءبىزدىڭ ورتالىق ددۇ جانە يۋنيسەف-ءتىڭ ەڭ العاشقى وقۋ بازاسىنا اينالدى. وسىعان وراي 1993-1998 جىلدارى تۋسسون قالاسىنىڭ (اريزونا شتاتى, اقش) پەريناتالدىق ورتالىعىمەن سەرىكتەستىك دەڭگەيدە جۇمىس ىستەدى. 1997 جىلى ورتالىقتا حيلاري كلينتون, 1996 جانە 1998 جىلدارى بۇۇ بالالار قورىنىڭ باس ديرەكتورى ك.بەلومي حانىمدار رەسمي ساپارمەن بولدى.
– بۇگىندە مەديتسينا كۇن ساناپ دامۋ ۇستىندە. اسىرەسە, سوڭعى جىلدارى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا وتە كوپ جاڭالىقتار ەنگىزىلدى. ورتالىقتا قانداي يننوۆاتسيالىق ەمدەۋ تاسىلدەرى قولدانىلادى, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازالارىڭىز قانداي دارەجەدە؟
– ورتالىق قاشاندا مەديتسينانىڭ ەڭ ۇزدىك ستاندارتتارىنا سايكەس جۇمىس ىستەۋگە, زاماناۋي, مۋلتيورتالىق راندوميزيرلەنگەن زەرتتەۋلەرمەن دالەلدەنگەن دياگنوستيكا, زەرتتەۋ جانە ەمدەۋ ادىستەرىن جۇمىس پراكتيكاسىنا ەندىرۋگە, جاڭا ازىرلەمەلەردى, پەريناتالدىق تەحنولوگيالاردى قولدانادى. ءبىزدىڭ مەكەمە پەريناتالدىق كومەكتى جاقسارتۋ ماقساتىندا 1994 جىلدان باستاپ ددۇ, يۋنيسەف, سدس ۇيىمدارى ۇسىنعان باعدارلامالاردى ەنگىزگەن العاشقى مەكەمە. ال 1999 جىلدان بازامىزدا العاش رەت «قاۋىپسىز انا بولۋ» باعدارلاماسى ەنگىزىلىپ, 2002 جىلدان قاناتقاقتى پەرزەنتحانا اتاندىق. مۇندا سالماعى 500 گرامم بولىپ تۋىلعان نارەستەلەردى كۇتۋ ءۇشىن ددۇ-نىڭ ءتىرى تۋ كريتەريلەرى ەندىرىلە باستادى. بۇل دەگەنىڭىز, ورتالىقتىڭ 2008 جىلى قازاقستاننىڭ دۇۇ-نىڭ نارەستەنى ومىرگە ءتىرى اكەلۋ كريتەريلەرىنە كوشۋ مۇمكىندىگىن بەردى.
ال ماتەريالدىق بازاعا كەلسەك, جۇكتى ايەل مەن جاڭا تۋىلعان نارەستەنىڭ دەنسۋلىعىنا, كۇتىم جاساۋىنا قاجەتتى بارلىق زاماناۋي قۇرىلعىلار, تەحنولوگيالار, سوڭعى ۇلگىدەگى اپپاراتتارمەن جەتكىلىكتى جاراقتانعان. سوڭعى 5 جىل ىشىندە جانساقتاۋ بولىمشەسىن زاماناۋي جوعارى تەحنولوگيالىق قۇرالمەن جابدىقتاۋدا «ايالا» قايىرىمدىلىق قورى بىزگە تەگىن كومەك كورسەتتى. ارينە, زاماناۋي مەديتسينا ءبىر ورنىندا تۇرعان جوق جانە پەريناتولوگيا قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان سالا بولعاندىقتان, ول مەديتسينا عىلىمى مەن پراكتيكاسىنىڭ بارلىق ەڭ جاڭا جەتىستىكتەرىن بىرتىندەپ وزىنە جيناقتايدى. بۇل مەديتسينالىق تەحنيكا پاركىن ۇنەمى جاڭارتىپ وتىرۋدى تالاپ ەتەدى.
– ال سول زاماناۋي ءتيىمدى پەريناتالدىق تەحنولوگيالاردى مەڭگەرگەن ماماندار ماسەلەسى سىزدەردە قالاي شەشىلگەن؟
– ورتالىقتىڭ ماقتانىشى, ارينە, ونىڭ ۇجىمى. بىزدە 70 دارىگەر, 200 مەدبيكە جانە اكۋشەر جۇمىس ىستەيدى. ورتالىق دارىگەرلەرىنىڭ 60 پايىزى جوعارى ساناتتاعى دارىگەرلەر, ولاردىڭ اراسىندا مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتتارى بار. ءبىزدىڭ ماماندارىمىز جوعارىدا اتالعان بارلىق زاماناۋي جاڭا تەحنولوگيالاردى قازاقستاندا ءبىرىنشى بولىپ ەندىردى. ءار 5 جىل سايىن كلينيكا ەسەبىنەن بارلىق دارىگەر, مەدبيكە, اكۋشەرلەر الماتى مەن ەلىمىزدىڭ ەڭ ۇزدىك كلينيكالارىندا بىلىكتىلىگىن ارتتىرادى, سونداي-اق, الىس-جاقىن شەتەلدىڭ جەتەكشى ماماندارىنىڭ شەبەرلىك دارىستەرىنە قاتىسادى. ەڭ ۇزدىك ماماندارىمىز تاجىريبە الماسۋ ماقساتىندا الەمنىڭ وزىق كلينيكالارىنا ماشىقتانۋعا, وقۋعا جانە كونفەرەنتسيالارعا قاتىسۋعا بارادى. كلينيكا بازاسىندا بىرنەشە رەت ليتۆا, ماسكەۋ, ەكاتەرينبۋرگ, گەرمانيادان كەلگەن پروفەسسور, حالىقارالىق ساراپشىلار بارلىق پروفيلدەگى ماماندارعا شەبەرلىك دارىستەرى مەن وقۋلارىن وتكىزدى.
– ورتالىقتا انا ءولىمىن, پەريناتالدىق اۋرۋدى جانە ءولىم جاعدايىن ازايتۋدى بولدىرماۋ باعىتىندا قانداي جۇمىستار جۇرگىزىلەدى؟ جاڭا زاڭنىڭ قابىلدانۋىنا بايلانىستى ءسىزدەردە 500 گرامم جانە ودان جوعارى سالماقپەن تۋىلعان نارەستەلەردىڭ ءومىرىن ساقتاۋ قالاي جۇزەگە اسىرىلۋدا؟
– انا مەن بالا ءولىمىنىڭ كورسەتكىشتەرى – ايەل مەن بالا دەنساۋلىعىنىڭ ينتەگرالدى ينديكاتورى بولىپ تابىلادى جانە ادامداردىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا, كۇشەيتۋگە باعىتتالعان مەملەكەت ساياساتىن كورسەتەدى. ءبىزدىڭ بۇكىل جۇمىسىمىز, ۇلكەن ۇجىمنىڭ كۇندەلىكتى ەڭبەگى – انا مەن جاڭا تۋىلعان بالا اۋرۋلارى مەن ءولىمىن تومەندەتۋگە, ەكسترەمالدى تومەن جانە تۋىلعان كەزدە 500 گرامم جانە ودان جوعارى دەنە سالماعى بار بالالاردىڭ ومىرشەڭدىگىنە باعىتتالعان. بوساندىرۋ ستاتسيونارلارىنىڭ كوپتەگەن باسشىلارى انا جانە پەريناتالدى ءولىم جاعدايىن تومەندەتۋدى پەرزەنتحانانى زاماناۋي قىمبات مەديتسينالىق اپپاراتۋرامەن جابدىقتاۋ, پەريناتالدى تەحنولوگيانى پايدالانۋ جولىمەن عانا قول جەتكىزۋگە بولادى دەپ ويلايدى. مەنىڭشە, انا مەن نارەستە دەنساۋلىعىنىڭ ناشارلاۋىنا اكەپ سوعاتىن كوپتەگەن جاعدايلاردى, ءتىپتى, ولاردىڭ كوپشىلىگىن دياگنوستيكا مەن ەمدەۋدىڭ كۇردەلى جانە قىمبات ادىستەرىن قولدانباي ەسكەرتۋگە جانە جويۋعا بولادى. ول ءۇشىن جۇكتىلىككە جانە بوسانۋعا بايلانىستى قاۋىپ فاكتورلارىن, بوسانعان ايەل مەن نارەستەنىڭ تىكەلەي بوسانعاننان كەيىنگى جانە پوستناتالدى كەزەڭنىڭ العاشقى كۇندەرىندەگى پسيحولوگيالىق جانە فيزيولوگيالىق مۇقتاجدىقتارىن تەرەڭ ءتۇسىنۋ كەرەك. مۇنىڭ ءبارى ءبىرىنشى كەزەكتە, جۇكتىلىكتىڭ قالىپتى وتۋىنە ىقپال ەتەتىن جايلى جاعدايلار جاساۋدى كوزدەيدى. بۇل ءۇشىن ءاربىر ەرلى-زايىپتى ويلانىپ بارىپ, تەكسەرۋدەن ءوتىپ جانە ساۋىققان سوڭ, قادام باسۋلارى كەرەك.
بىزدە سوڭعى 3 جىلدا پەريناتالدىق ءولىم كورسەتكىشىنىڭ تومەندەگەنى بايقالىپ, 2011 جىلمەن سالىستىرعاندا, 2,3 ەسەگە كەمىگەن. ال 2012 جىلمەن سالىستىرعاندا, ونىڭ تومەندەۋى 40 پايىزعا جەتۋى دۇۇ-نىڭ ءتىرى تۋ كريتەريلەرىن ەنگىزۋدىڭ ەڭ ناتيجەلى كورسەتكىشى.
– ەلميرا قوقىبايقىزى, بۇگىنگى تاڭدا تۋ كورسەتكىشى قانداي دەڭگەيدە؟ ورتالىقتا تاۋلىگىنە قانشا بوساندىرۋ جاعدايى ورىن الادى؟ تۋىلعان نارەستەلەردىڭ قانشاسى مەرزىمىنەن بۇرىن تۋىلدى؟
– پەريناتالدىق ورتالىقتا جۇمىس ىستەگەنىمە بيىل 22 جىل. جۇمىسىمنىڭ العاشقى جىلدارى مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق تۇرعىدان اياققا تۇرۋىنىڭ قيىن جىلدارىنا تاپ كەلدى. ول كەزدە ادامداردىڭ كوپشىلىگى بولاشاققا دەگەن قانداي دا ءبىر تۇراقسىزدىقتى جانە سەنىمسىزدىكتى سەزىندى, ءدال سول كەزدە بوسانۋ سانى دا كۇرت ازايدى. ونىڭ ۇستىنە رەسپۋبليكاداعى حالىقتىڭ ۇشتەن ەكى بولىگىن 18 جاسقا دەيىنگى بالالار جانە بالا تۋاتىن جاستاعى ايەلدەر قۇردى. مۇنىڭ بارلىعى بالا تۋدىڭ وسۋىنە ايتارلىقتاي اسەرىن تيگىزدى. ماسەلەن, سوڭعى 10 جىل ىشىندە ءبىزدىڭ ورتالىق بويىنشا بوسانۋلار سانى 2 ەسە ءوستى, ورتاشا العاندا ءبىز جىلىنا 7,5-8 مىڭ بوسانۋدى قابىلدايمىز. الماتىدا تۋىلعان ءاربىر ءتورتىنشى نارەستە ءبىزدىڭ ورتالىقتا دۇنيەگە كەلەدى, بۇل ورتالىق قىزمەتكەرلەرىنە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. كلينيكادا كۇنىنە 25-30 نارەستە دۇنيەگە كەلسە, كەيدە 40-قا جەتەدى. شالا تۋىلعان بالالار – وزەكتى پروبلەما بولىپ قالاتىنى ءسوزسىز. ويتكەنى, مەرزىمىنەن بۇرىن بوسانۋ جيىلىگى 20 پايىزدى قۇرايدى, بىراق ءبىزدىڭ كلينيكا شالا تۋىلعان بالالاردى كۇتىپ-باعۋعا مامانداندىرىلعان جانە ءبىز مۇنداي بالالار قوعامنىڭ تولىققاندى مۇشەسى بولىپ شىعۋى ءۇشىن, ولاردى كۇتىپ-باعۋعا بار كۇشىمىزدى سالامىز. ءار جىل سايىن 1000 گرامنان تومەن دەنە سالماعى بار 30-عا جۋىق بالا ۇيلەرىنە شىعارىلادى, بۇدان كەيىن مۇنداي سابيلەر ەرەكشە كۇتىمدى, دەنساۋلىعىن كۇشەيتۋ, وڭالتۋ بويىنشا ءبىراز ەڭبەكتەنۋدى قاجەت ەتەدى. مۇنداي نارەستەلەر بالالار ەمحانالارىندا قاداعالانادى, ولار ءۇشىن وڭالتۋ ورتالىقتارىنىڭ ەسىگى اشىق.
– جالپى العاندا ايەلدەردىڭ دەنساۋلىعى قالاي؟ قازىر جاس ايەلدەردىڭ بالا كوتەرىپ, بوسانۋىنىڭ قيىنداپ كەتۋى قانداي فاكتورلارعا بايلانىستى؟ قانداي سەبەپتەر باسىم؟
– قالاي دەسەك تە, ۇرپاقسىز نەكە ماڭىزدى مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك پروبلەمانىڭ ءبىرى بولىپ قالادى. ونى ءتيىمدى ەمدەۋ دەموگرافيالىق جاعدايدى جاقسارتۋ فاكتورى رەتىندە جانە مەديتسينالىق عىلىم مەن پراكتيكانى زاماناۋي دامىتۋ ينديكاتورى رەتىندە قاراستىرىلادى. ادەتتە, تۇراقتى جىنىس قاتىناسىمەن ءومىر سۇرەتىن جانە جۇكتىلىكتەن ساقتانبايتىن ايەلدەردە جۇكتى بولۋ مۇمكىندىگى ايىنا 20-25 پايىزدى قۇرايدى. بۇرىن قازاقستاندىق مەديتسينا بەدەۋلىكتىڭ كوپتەگەن تۇرلەرى كەزىندە كومەك بەرۋگە ءالسىز بولدى, بىراق سوڭعى 15 جىل ىشىندە بۇل پروبلەما بىزدە ناقتى شەشىلەتىن ماسەلەگە اينالدى جانە مەملەكەت سوڭعى جىلدارى قوسالقى رەپرودۋكتيۆتى تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا بيۋدجەت قاراجاتىن ءبولىپ كەلەدى. نەكەگە تۇرعان جانە اتا-انا بولۋدى ارماندايتىن جاس ەرلى-زايىپتى جۇپتار بۇل ءۇشىن اكۋشەر-گينەكولوگتان عانا ەمەس, باسقا مامانداردان تەكسەرۋدەن وتۋلەرى ءتيىس. ويتكەنى, پروبلەما اعزانىڭ ءتۇرلى جۇيەلەرىنىڭ اۋرۋلارىندا, جۇقپالى اۋرۋ فاكتورلارىندا بولۋى مۇمكىن.
– سوڭعى 20-30 جىلدا كەسار تىلىگى وپەراتسياسى كومەگىمەن بالالاردىڭ دۇنيەگە كەلۋى ارتتى. ونىڭ سەبەبى نەدە دەپ ويلايسىز؟
– كەسار تىلىگى – ەڭ ەجەلگى, سونداي-اق, قازىرگى زاماندا الەمدە نەعۇرلىم ءجيى قولدانىلاتىن اكۋشەرلىك وپەراتسيانىڭ ءبىرى. بىراق, تابيعي بوسانۋدا قانداي دا ءبىر كەدەرگىلەر بولسا, بوساندىرۋدىڭ وسى بالامالى تاسىلىنەن باسقا جول جوق. ول ءاربىر جاعدايدا قاتاڭ مەديتسينالىق كورسەتكىشتەر بويىنشا جانە جەكە تۇردە شەشىلەدى. بۇل رەتتە, بارلىق ىقتيمال قاۋىپ دارەجەسىن ەسكەرۋ كەرەك. بالانى كەسار تىلىگىمەن الۋ جونىندەگى شىعارىلعان وڭ شەشىم ايەل مەن نارەستەنىڭ دەنساۋلىعى ءۇشىن تابيعي بوسانۋ ۇدەرىسىنەن بولاتىن جوعارى قاۋىپ جاعداي كەزىندە قابىلدانادى. سوڭعى ون جىلدا بىرقاتار فاكتورلار كەسار تىلىگى جيىلىگىنىڭ ءوسۋ سەبەپتەرىنە تىكەلەي اسەر ەتتى. ماسەلەن, ءبىرىنشى رەت بوساناتىن جاسى كەلگەن ايەلدەر سانىنىڭ, كۇردەلى اۋرۋلار جيىنتىعى نەمەسە جاتىرىندا تىرتىعى بار, بىراق كەلەسى جۇكتىلىكتى جوسپارلايتىن ايەلدەر سانىنىڭ, سونداي-اق, قوسالقى رەپرودۋكتسيا ادىستەرىنىڭ كومەگىمەن جۇكتى بولعان پاتسيەنتتەر سانىنىڭ كوبەيۋىنەن. بۇل رەتتە بارلىق كورسەتكىشتەردىڭ ءابسوليۋتتى جانە سالىستىرمالى بولىپ بولىنەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. ءابسوليۋتتى كورسەتكىشتەر – ەگەر تابيعي بوساندىرۋ مۇمكىن بولماي, انا مەن بالانىڭ ومىرىنە قاۋىپ تونگەندە. مۇنداي جاعدايدا كەسار تىلىگى ماسەلەسى تالقىلانبايدى, قارسى كورسەتكىشتەر مەن قاجەتتى جاعدايلار ەسەپكە الىنباي-اق ورىندالادى. حيرۋرگيالىق ارالاسۋ تۋرالى شەشىمدى بارلىق فاكتورلار نەگىزىندە اكۋشەر-گينەكولوگ دارىگەر قابىلدايدى.
– كاسىبي مامان سەرىكتەسپەن بوسانۋ ماسەلەسىنە پىكىرىڭىز قانداي؟ جاقىن ادامنىڭ بىرگە بولۋى شىن مانىندە بوسانۋدى جەڭىلدەتە مە؟
– بۇدان 15 جىل بۇرىن حالىق ونداي بوسانۋلار تۋرالى مۇلدەم ەستىمەگەن-ءدى. ول اۋرۋحانالىق ءتارتىپتى ورەسكەل بۇزۋ بولىپ ەسەپتەلەتىن. قۋانىشتارىن پالاتا تەرەزەسىنىڭ استىندا ايقايمەن ءبىلدىرىپ, سالەمدەمە بەرۋمەن جانە مۇراگەردىڭ دۇنيەگە كەلۋىن اتاپ وتۋمەن شەكتەلەتىن ەر ازاماتتار قازىر كوبىنەسە زور ماقتانىشپەن: «ءبىز ايەلىمىز ەكەۋمىز بوسانعان كەزدە...» دەگەن اڭگىمە ايتاتىن بولدى. قازىر بارلىق بولاشاق انالارعا كومەكشىمەن (كۇيەۋىمەن, اناسىمەن, قۇربىسىمەن) بىرگە بوسانۋدى ۇسىنادى. كوپتەگەن ەرلى-زايىپتىلار 9 اي بويى تەوريالىق تۇرعىدان تۇپكىلىكتى دايىندالىپ, سەرىكتەس بوسانۋ تۋرالى شەشىم قابىلداي وتىرىپ, پەرزەنتحاناعا بىرگە كەلەدى. سەرىكتەستىڭ قاتىسۋى ايەلگە پسيحولوگيالىق جاعىنان دا, كۇش-قۋات جاعىنان دا باعا جەتپەس كومەك بولۋى مۇمكىن. ماسەلەن, بوسانۋ كۇيزەلىسىن ازايتادى, اۋرۋدى جەڭىلدەتەدى جانە ناتيجەسىندە بوسانۋ ويداعىداي وتەدى. ماسەلەن, بوسانۋ كەزىندە قولايسىزدىق سەزىمىن ازايتۋعا كومەك بەرەتىن ماسساج تاسىلدەرى. بوسانۋ كەزىندەگى اۋىراتىن جەرلەردى سەزىنۋدى تومەندەتەتىن اۋىراتىن نۇكتەلەردىڭ تىتىركەنۋى, بوسانۋدىڭ ءبىرىنشى جانە ەكىنشى كەزەڭدەرىنىڭ ساتىلارى بويىنشا دۇرىس تىنىس الۋ تاسىلدەرىن ايتۋ. ءسويتىپ, انا مەن بالانىڭ جاراقات الۋىن ازايتادى نەمەسە «جوققا شىعارادى». سەرىكتەس بوسانۋلاردىڭ ەكىنشى جاعىمدى جاعى – بوساناتىن ايەلدىڭ كۇيەۋىنىڭ سەرىكتەس رولىندە بولۋى (بۇل وتە ءجيى كەزدەسەدى) وتباسىنىڭ بەرەكە-بىرلىگىنىڭ بەكەمدەنۋىنە كومەگىن تيگىزەدى. كەيىننەن كۇيەۋلەرى ايەلدەرىنە ۇلكەن قۇرمەتپەن, قامقورلىقپەن جانە سۇيىسپەنشىلىكپەن قارايتىن بولادى, ءوز بالالارىن تاربيەلەۋگە بەلسەنە قاتىسادى. ورتالىقتا بوسانۋدا كەسار تىلىگى وپەراتسياسىنا قاتىسۋ «قارسى كورسەتكىش» بولىپ تابىلمايدى.
– مازمۇندى اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
گۇلزەينەپ سادىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».