• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
باستى سايتقا ءوتۋ
تاريح 06 مامىر, 2023

ايىرتاۋدان اتتانعان ارتيللەريست

330 رەت
كورسەتىلدى

جەڭىس كۇنى جاقىنداعان تۇستا رەداكتسيامىزعا ءبىر قاريا كىسى كەل­دى. قولىندا ءبىر پاراق قاعاز بەن جاۋىنگەردىڭ فوتوسى بار. اڭگى­مە­لەسە كەلە جاسلان اقساقال اتاسى بەگالى بايارىسوۆتىڭ (بوياري­سوۆ) ەكىن­شى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كە­زىن­دەگى ەرلىگىن وسكەلەڭ ۇرپاقپەن بولى­سۋگە كەلگەنىن تۇسىندىك.

بۇل سوعىستا قازاقستاننان كوپ­­تەگەن داڭقتى ديۆيزيا شىق­­قانى بەلگىلى. ۇلى دالادا قۇ­رىل­عان تۇمەندەر كەڭەس وداعىن قور­عاۋدا جان الىسىپ, جان بە­رىستى. ەرلىگىمەن كوزگە ءتۇستى. وسىن­داي كۇشتىك قۇرىلىمنىڭ ءبىرى – اقتوبە وبلىسىندا ىرگەتاسى قا­لانعان 312-اتقىشتار ديۆيزيا­سى. ونىڭ قۇرامى نەگىزىنەن ءۇش ۇلتتان جاساقتالعان. ال قازاق­تاردىڭ ۇلەسى 32 پايىزدى قۇ­راعان ەكەن. ءبىزدىڭ بۇگىنگى كەيىپ­كەرىمىز وسى ديۆيزيانىڭ 859-ارتيل­لە­ريا­لىق پولكى ساپىنا ەنگەن قازاق جاۋىنگەرى.

بەگالى بايارىسوۆ 1901 جىلى كوكشەتاۋ وبلىسىنىڭ ايىرتاۋ اۋدانىنا قاراستى سارىساي ناۋ­رىز اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. ماي­دانعا شاقىرىلعانعا دەيىن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ «ناۋرىز» كولحوزىندا اۋىل شا­رۋا­شىلىعى سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ, مال شارۋاشىلىعىمەن اي­نا­لىسقان. قاراپايىم تىرلىك­پەن اينالىسىپ جۇرگەن ازامات سوعىستىڭ كەسىرىنەن, وتان ال­دىن­داعى بورىشىن وتەۋ ءۇشىن كۋي­بىشەۆ اۋداندىق اسكەري كو­ميس­سارياتتىڭ شاقىرتۋىمەن اسكەرگە الىنادى. 312-اتقىشتار ديۆيزياسى مايدان دالاسىنا بارا سالا ماسكەۋدى قورعاۋعا اتتانا­دى. تۇمەن اسكەردى بوروۆسك قالاسى­­نىڭ ماڭىنا قورعانىستى ۇستاپ تۇرۋ­عا جىبەرەدى. وسىلايشا, جاۋىن­گەرلەر 11 قازاننان باستاپ 18 قازانعا دەيىن فاشيستەردىڭ شابۋىلىنا توسقاۋىل قويادى. الايدا قارسىلاس كۇشى باسىم ەدى. ونىڭ ۇستىنە, قارۋ-جاراق جەتكىزۋ جاعىنان دا قيىندىق تۋعان سىڭايلى. ونى ديۆي­زيا كومانديرى الەكساندر ناۋ­موۆ­تىڭ 43-ارميا شتابىنا جازعان حاتىنان دا بايقايمىز. ماسەلەن, باياندامادا تۇمەنباسى قولدا بار ارتيللەريالىق جانە اتىس قارۋلارىنىڭ وق-ءدارى ءبىر كۇنگە عانا جەتەتىنىن جازعان. ءۇستى-ۇس­تىنە توگىلگەن ۆەرماحت اسكە­رى­نىڭ ەكپىنىنە شىداماي, ديۆيزيا شەگىنە وتىرىپ ۇرىس سالادى. بى­راق قان توگىس مايداندا كوپتەگەن سار­بازىنان ايىرىلادى. مىسا­لى, ەكى ايدىڭ ىشىندە 11 مىڭنان اساتىن جاۋىنگەردىڭ 9,5 مىڭعا جۋىعى جەر جاستانعان. وسىعان بايلانىستى ديۆيزيانى تىلعا اكەتىپ, قايتا جاساقتاعان. ءسويتىپ, 1942 جىلعى 9 شىلدەدە قايتادان مايدانعا اتتاندى. وسى­لايشا, 312-اتقىشتار ديۆيزياسى جاۋدى تىقسىرا قۋعا زور ۇلەس قوسقان.

كەيىپكەرىمىز 1943 جىلعى 13 قازاندا جەڭىل جاراقات الادى. بىراق جازىلىپ شىققان سوڭ قاي­تادان ۇرىسقا كىرىسكەن. بەگالى اقساقال تالاي مارتە ەر­لىك تانىتىپ, تاپقىرلىعىمەن كوزگە ءتۇسىپ, بىرقاتار ماراپات يەلەندى. 1944 جىلعى 22 شىلدەدە «اسكەري ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىن تاعادى. ال 15 قىركۇيەكتە «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىمەن ماراپاتتالعان. ماسەلەن, «اسكەري ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالى شابۋىلعا شىققان فاشيست اسكەرىن توقتاتىپ, 2 پۋلەمەنت پەن 20-عا جۋىق جاۋىنگەردى جەر جاستاندىرعانى ءۇشىن بە­رىلگەن. سونداي-اق 1945 جىلعى 28 اق­پاندا جاۋ اسكەرىمەن كۇرەستە جان­­قيارلىق ەرلىك تانىتقانى ءۇشىن «قىزىل جۇلدىز» وردەنى­مەن ماراپاتتالعان. سوعىس اياق­­­­تالعاننان كەيىن بەگالى بويا­ريسوۆكە «گەرمانيانى جەڭ­گەنى ءۇشىن» مەدالى تابىستالدى. 312-اتقىشتار ديۆيزياسى 1945 جىلعى 5 مامىردا ەلبا وزە­نىنىڭ شىعىس جاعالاۋىنا جەتەدى. وسى جەردە امەريكالىق جاۋىن­گەرلەرمەن كەزدەسىپ, ءوڭىردى فاشيست اسكەرىنەن تازالاعان ەكەن. سودان 7 ماۋسىمعا دەيىن بەرليندە تۇراقتايدى. ديۆيزيا ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە كورسەتكەن ەرلىگى ءۇشىن ماراپات يەلەنگەن. سمولەنسك قالاسىن ازات ەتۋدە كورسەتكەن جانقيارلىعى ءۇشىن اسكەري قۇرامانى «سمولەنسك ديۆيزياسى» دەپ اتاپ كەتتى. سونداي-اق «قىزىل تۋ» وردەنىمەن, ەكىنشى دارەجەلى سۋۆوروۆ وردە­نىمەن, ەكىنشى دارەجەلى كۋتۋزوۆ وردەنىمەن ماراپاتتالدى. ديۆي­زيا قۇرامىنداعى 9 ادام كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن الدى.

ايىرتاۋلىق جاۋىنگەر سوعىس اياقتالعاننان كەيىن ەلگە ورالدى. تۋعان جەرىنە ورالىپ, سوۆ­حوزدا جۇمىسىن جالعاستىردى. زەينەتكە شىققانعا دەيىن مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىستى. بۇگىندە ونىڭ ۇرپاعى اتاسىنىڭ ەرلىگىن ماقتانىشپەن ايتادى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار