ساپالى ءبىلىم – ەل دامۋىنىڭ دىڭگەگى

«باستى تۇيتكىلدىڭ ءبىرى – بالا­لاردىڭ ءبىلىمىن بىرجاقتى باعالاۋ. ەلىمىزدە ءبىلىمنىڭ ساپاسىنا ەمەس, كورسەت­كىشتىڭ جوعارى بولۋىنا باسا ءمان بەرىلەدى. وقۋشىلاردىڭ بىرىڭ­­عاي ۇلتتىق تەستىلەۋدەن العان باعاسى مەن مەكتەپتەگى باعاسى ەكى ءتۇرلى. ايىرماشىلىق 30 پايىز نەمەسە ودان دا كوپ بولۋى مۇمكىن. سونداي-اق وسىنداي الشاقتىق حالىق­ارالىق جانە ۇلتتىق باعالاۋ كەزىندە بايقالادى. اشىعىن ايتساق, مۇنىڭ ءبارى جاپپاي بەلەڭ العان كوزبوياۋشىلىقتىڭ كەسىرىنەن بولىپ وتىر. ءوزىڭدى ءوزىڭ الداۋ جارعا جىعادى», دەدى پرەزيدەنت.

راس, ءبىز قازىر ءبىلىم جۇيەسىندەگى بىرنەشە رەفورمانىڭ ناتيجەسى ءبىز ويلاعانداي ىسكە اسپاعانىن كورىپ وتىرمىز. ءبىز بالالاردى قالاي وقىتىپ, قانداي ادىسپەن تاربيە­لەپ جاتىرمىز؟ بايقاساڭىزدار بالا­لار ءبىرىنشى سىنىپقا بارعاننان قا­تار­لاستارىمەن مينۋتقا وقىپ جارى­­سا­دى. بالامىزدىڭ مينۋتقا سۋدى­راتىپ وقىپ شىققانىنا ريزا بولىپ وتىرمىز. جىلدام وقىعان بالا­نىڭ الاتىن باعاسى دا جوعارى. ال بالا 2, 3-سىنىپقا بارعاندا مۇعا­لىمدەر اتا-انادان وقۋشىعا كوبىرەك كىتاپ وقىتۋدى سۇرايدى. سەبەبى بالا­لار وقىعان كىتابىنىڭ تۇسىنىگىن اي­تا الماي قينالادى. مىسالى, بۇ­­رىن, ءبىز ءبىلىم العان جىلدارى باس­­­تاۋىش مۇعالىمى وقۋشىلاردى مي­نۋتقا وقىتپايتىن. ءوز باسىم وسى ءادىس تيىمدىرەك دەپ ويلايمىن. سول سەكىلدى مەكتەپتەگى ارتىق ساباقتاردى قىسقارۋ كەرەك. بىلىمگە باستاۋىش سىنىپتان كوڭىل ءبولۋ كەرەك. قازىر ۇلتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ دە مەكتەپتەر اراسىندا «بايگەگە» اينا­لىپ كەتتى. قاي مەكتەپكە بار­ساق تا ءبىلىم مەكەمەلەرىنىڭ باعدارلا­ماسىن­داعى پاندەر بىرىڭعاي وقىتىلىپ جاتقان جوق. اسىرەسە, 11-سىنىپ وقۋ­شىلارى تەك ۇلتتىق بىرىڭعاي تەس­تىلەۋگە قاتىستى پاندەردى وقيدى. باسقا پاندەر توقتاپ تۇر. وقۋ­شىلار ۇبت ءۇشىن عانا ساباق وقيتىن بولسا, وندا باسقا پاندەر نەگە قاجەت؟ بىزدىڭشە, جوعارى سىنىپتا وقۋشى ءوزىنىڭ ماماندىعىنا قاتىسى بار پاندەردى وقۋى قاجەت. تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە, قازىر اتا-انا­لار بالاسىن قالاي دا جوو-دا ءبىلىم الۋىن قالايدى. ءبىز وسى قالىپتاسقان جايت بويىنشا اتا-انالارمەن ءجيى كەزدەسىپ, ورتا ءبىلىم جونىندە ءتۇسىندىرىپ وتىرۋىمىز كەرەك. ويتكەنى جۇمىسشى ماماندار – قوعامنىڭ تىرەگى.

تاعى ءبىر ماسەلە وتباسى ينستيتۋ­تى­نا قاتىستى. قوعامدا بالالارىنا دۇرىس تاربيە بەرە الماي وتىرعان وتباسىلار بار. بۇل قايشىلىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايعا قاتىسى بار. اتا-انالار بالاسىن اسىرايمىن دەپ جۇمىستان بوساماي جۇرگەندە, تاربيە ءبىر جاقتا قالادى. بالالاردى الەۋمەتتىك جەلى تاربيەلەپ جاتىر دەپ بۇعان دەيىن دە تالاي ايتىلدى. بىزگە عالامتوردى مىندەتتى تۇردە ساراپتاپ, تەكسەرىپ وتىرۋ قاجەت. اتا-انامەن قاتار مەكتەپ تە وسىعان نازار اۋدارۋى قاجەت. بۇل قاۋىپسىز قوعام قۇرۋعا دا ىقپال ەتەدى.

پرەزيدەنت الەۋمەتتىك ماسەلەلەر­دىڭ ىشىندە جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋعا بولىنگەن قارجى جايىندا دا تارقاتىپ ايتتى. ونىڭ ىشىندە ۇزاقمەرزىمدى جوبالاردان بولەك, جاستاردىڭ كاسىپ­كەرلىك باستاماسىنا قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن قارالعان 40 ميلليارد تەڭگە بولىنگەنىن بىلدىك. بۇل قاراجات ايماق­تاعى جاس­تار­عا بەرىلەدى ەكەن. قازىر بيزنەس سالا­سىن­داعى ۇزدىك يدەيا­لاردى تاڭ­داپ الۋ ءۇشىن كونكۋرستار باستالىپ­تى. ەندى ايماقتاردا بۇل قارا­جات كىم­دەرگە بەرىلەدى؟ قانداي كاسىپ­كە قول­داۋ كورسەتىلىپ جاتىر؟ ەڭ ءبى­رىن­شى وسى ماسەلە بويىنشا ءجىتى مو­ني­تورينگ جۇرگىزۋ كەرەك. سە­بەبى ءوزىمىز حالىق اراسىندا الەۋ­مەت­تىك زەرتتەۋلەر جۇرگىزگەندە قاي­تا­رىم­سىز گرانت, جەڭىلدەتىلگەن نەسيە تاعايىنداۋ ىسىندە «بارماق باستى, كوز قىستىنىڭ» بارىن بايقايمىز. جەڭىلدىكپەن بەرى­لەتىن قارجىنىڭ ۇمىتكەر جاستىڭ قولى­نا تۇتاس تيمەگەن كەزدەرى كەزدە­سەدى. مۇنداي جەڭىلدىكتەردى ورايى كەلسە, ەكىنشى دەڭگەيلى بانك­تەر ارقىلى ۇيىمداستىرۋ كەرەك دەپ ويلايمىز. پرەزيدەنت قوزعاپ وتىر­عان ماسەلەلەردىڭ باسىم كوپشى­لىگى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك ءال-اۋقا­تىن ارتتىرۋعا نەگىزدەلگەنىن ءبىلىپ وتىر­مىز. سوندىقتان ەڭ الدىمەن, مەم­لەكەتتەن قارالعان قاراجاتتىڭ ماق­سات­تى جۇمسالۋىن قاداعالاۋ اسا ماڭىز­دى ءىس دەپ بىلەمىز.

باقىت ءالمۇراتوۆ,

الەۋمەتتانۋشى