بۇرىن ەسىرتكى دەگەندە نەگىزىنەن ماريحۋانا, گەروين, گاشيش سەكىلدى وسىمدىك تەكتەس قاتەرلى زاتتاردىڭ اتى اتالاتىن. بىراق كەيىنگى جىلدارى زاماننىڭ جاڭا ج ۇلىنقۇرتى – سينتەتيكالىق ەسىرتكى نەمەسە پسيحوبەلسەندى زاتتار پايدا بولدى. نەگىزىنەن ينتەرنەت دۇكەندەرى ارقىلى تارالاتىن ولاردى, اسىرەسە جاستار جاعى كوپ تۇتىناتىنى انىقتالىپ وتىر.
سينتەتيكالىق ەسىرتكى نەمەسە پسيحوتروپتى زاتتار – كەيىنگى جىلدارى كوپ ايتىلا باستاعان جاڭا ۇعىم. ولاردىڭ ءداستۇرلى وسىمدىك تەكتەس ەسىرتكىدەن ايىرماشىلىعى – ءدارىحانالاردا زاڭدى تۇردە ساتىلاتىن دارىلىك كومپونەنتتەردەن وڭاي جاسالۋى, ينە سەكىلدى قوسىمشا قۇرالدارسىز قولدانۋ مۇمكىندىگى. ال ەڭ باستى قاۋپى – ادامدى الدەقايدا تەز تاۋەلدىلىككە الىپ كەلۋى. ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس, وسى اتالعان «ارتىقشىلىقتارىنىڭ» ارقاسىندا قازىرگى كۇنى ونى پايدالاناتىن ادامداردىڭ, اسىرەسە جاستاردىڭ سانى جانە زاڭسىز اينالىمنان تاركىلەنىپ جاتقان پسيحوتروپتى زاتتاردىڭ كولەمى كۇن وتكەن سايىن ۇلعايىپ كەلەدى.
مامانداردىڭ ايتۋىنشا, سينتەتيكالىق ەسىرتكى ەلىمىزدە ەڭ العاش رەت وسىدان 10 شاقتى جىل بۇرىن پايدا بولعان. ءبىر وكىنىشتىسى, العاشقى كەزدە ونىڭ اتىن بىلگەنىمەن, تارالۋىنا زاڭدى تۇردە توسقاۋىل قوياتىن قۇقىقتىق تەتىكتەر بولمادى. ويتكەنى بىرىنشىدەن, ونىڭ قۇرامى ەركىن ساۋداداعى ءدارى-دارمەكتەن تۇرسا, ەكىنشىدەن, جاڭبىردان كەيىنگى ساڭىراۋقۇلاقتاي جاڭا تۇرلەرى تەز كوبەيىپ جاتتى. بىرەۋىنە تىيىم سالساڭ, ەكىنشىسى پايدا بولادى. سونىڭ سالدارىنان زاڭنامامىز پسيحوتروپتى زاتتاردىڭ نارىعىنا جەدەل دەن قويۋعا, ياعني ولاردى دەر كەزىندە قۇرىقتاپ, قىلمىس رەتىندە تانۋعا مۇمكىندىك بەرمەگەن. ءتيىستى ورگاندار سينتەتيكالىق ەسىرتكى زاتتارىن جاساۋشىلار مەن تاراتۋشىلاردى قۇرىقتاۋعا كەلگەندە دارمەنسىز بولىپ شىقتى.
– اسقىنىپ بارا جاتقان احۋالدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ماماندارى ۇلتتىق زاڭنامانى ايتارلىقتاي پىسىقتاپ, 2019 جىلى «ەسiرتكi, پسيحوتروپتىق زاتتار, سول تەكتەستەر مەن پرەكۋرسورلار جانە ولاردىڭ زاڭسىز اينالىمى مەن تەرiس پايدالانىلۋىنا قارسى iس-قيمىل شارالارى تۋرالى» زاڭعا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلىپ, جاڭا پسيحوبەلسەندى زاتتاردى باقىلاۋعا جەدەل دەن قويۋ تەتىگى زاڭنامالىق تۇرعىدا بەكىتىلدى. وسى ساتتەن باستاپ ەسىرتكى ءتىزىمى جۇزدەن اسا جاڭا اتاۋمەن ءتورت رەت تولىقتىرىلدى. ناتيجەسىندە, بۇگىندە بەلگىلى ەسىرتكى, پسيحوتروپتىق زاتتار مەن ولاردىڭ انالوگتارى تولىقتاي قۇزىرلى ورگانداردىڭ باقىلاۋىنا الىنىپ وتىر. ياعني قازىر پسيحوبەلسەندى زاتتاردى ەسىرتكى رەتىندە ساتۋمەن, تاراتۋمەن اينالىسقان جانە ساقتاعان ادامداردى قىلمىسكەر رەتىندە جاۋاپقا تارتۋعا نەگىز جاسالىندى, – دەيدى ءىىم ەسىرتكى قىلمىستارىنا قارسى ءىس-قيمىل دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى, پوليتسيا پولكوۆنيگى باقىتجان ءامىرحانوۆ.
بۇل – سينتەتيكالىق ەسىرتكىگە قارسى كۇرەستەگى ەڭسەرىلگەن ءبىرىنشى قادام. ال ەكىنشى قادام – بۇل زاتتاردىڭ تاراتۋعا تىيىم سالىنعان «قىلمىستىق مولشەرىن» زاڭ جۇزىندە بەكىتۋ. وسى ماقساتتا بيىل 7 ساۋىردەگى ۇكىمەت قاۋلىسىمەن اسا قاۋىپتى زاتتاردىڭ «كريمينالدىق» مولشەرى ازايتىلدى. اتاپ ايتقاندا, مەفەدرون, پيروۆالەرون جانە ولاردىڭ انالوگتارى 3 گرامنان 1 گرامعا دەيىن, سينتەتيكالىق كاننابينويدتار 50 گرامنان 1 گرامعا دەيىن تومەندەتىلدى. تيىسىنشە, ولاردى وتكىزۋ ماقساتىنسىز زاڭسىز ساقتاعانى ءۇشىن دە قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيتىلدى. ەندى ساتۋ ماقساتىنسىز ساقتاۋ ءۇشىن مۇنداي زاتتاردىڭ 1 گرامىنان باستاپ قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى. سونداي-اق ەسىرتكى زەرتحانالارىندا وندىرىلگەن پسيحوبەلسەندى زات – مەفەدروننىڭ 1 گرامىنىڭ ءوزى اسا ءىرى مولشەرگە جاتادى. وسى وزگەرىستەردىڭ ناتيجەسىندە سينتەتيكالىق ەسىرتكى تاراتۋمەن بايلانىستى قىلمىستاردىڭ سانى ايتارلىقتاي وسكەن. ءۇشىنشى قادام – سينتەتيكالىق ەسىرتكى قىلمىسىمەن اينالىسقان ادامداردى قۇرىقتاۋ, تاراتۋ ارنالارىن انىقتاۋ, زاڭعا سايكەس جاۋاپقا تارتۋ. ەڭ الدىمەن بۇگىندە بۇل ەسىرتكى زاتتارى قانداي جولدارمەن تارالىپ جاتىر دەگەن سۇراققا كەلسەك. ىشكى ىستەر مينيسترلىگى بەرگەن مالىمەتتەرگە قاراعاندا, سينتەتيكالىق ەسىرتكىنى تاراتۋ بۇگىندە تولىقتاي ونلاين فورماتقا, ياعني ينتەرنەتكە اۋىسقان. ماسەلەن, ولار ءموبيلدى قوسىمشالاردى, Telegram, Vipole جانە باسقا دا مەسسەندجەرلەردى پايدالانادى. سول جەردە وتىرىپ الەۋەتتى ساتىپ الۋشىلاردى تابادى. تولەم دە ونلاين جاسالادى. سودان كەيىن ساتىپ الۋشىعا ەسىرتكى جاسىرىلعان جەردىڭ كوورديناتتارى بار سىلتەمە جىبەرىلەدى. بۇل «ساۋدا-ساتتىق» تولىقتاي ونلاين فورماتتا جۇرەتىندىكتەن, ساتۋشىلار مەن كليەنتتەر ءبىر-ءبىرىن بىلمەيدى ءارى كورمەيدى. كوبىنەسە وسى قىلمىستىق سحەمالاردى شەتەلدىك ازاماتتار ۇيىمداستىراتىنى انىقتالىپ وتىر.
پوليتسيا پولكوۆنيگى باقىتجان ءامىرحانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ىشكى ىستەر ورگاندارى ينتەرنەتكە ۇنەمى مونيتورينگ جۇرگىزىپ, مۇنداي ينكوگنيتو ينتەرنەت-دۇكەندەردى انىقتاپ, زاڭدى تەتىكتەر ارقىلى جابۋمەن اينالىسىپ كەلەدى. بيىلدىڭ وزىندە 1 210 ەسىرتكى ۇسىنۋشى سايت بۇعاتتالعان. دەگەنمەن سايتتى جابۋ ەسىرتكى ساۋداسى پروبلەماسىن شەشپەيتىنى بەلگىلى. «سەبەبى جاڭا سايت اشىپ الۋ ءبىر كۇندىك شارۋا بولسا, ولاردى انىقتاۋ – ۇزاقمەرزىمدى ۇدەرىس. ال ول دۇكەندەردىڭ يەلەرىن تابۋ ودان دا كۇردەلى. ويتكەنى بىرىنشىدەن, جوعارىدا ايتقانداي, ولار نەگىزىنەن شەتەلدە وتىرىپ جۇمىس ىستەيدى, ەكىنشىدەن, باسقا ەلدەگى قىلمىسكەردى انىقتاپ, قۇرىقتاۋ ەل ىشىندەگى قىلمىسقا قارسى وپەراتسيادان گورى الدەقايدا كوپ ۋاقىت الاتىنى بەلگىلى», دەيدى ول.
بۇگىندە شەكارا سىرتىنداعى جانە ەل اۋماعىنداعى زاڭسىز «كونتەنتتىڭ» الدىن الىپ, بۇعاتتاۋ ءۇشىن قانداي شارالار ىسكە قوسىلعان؟ ينتەرنەتتەگى ەسىرتكى ساۋداسىمەن كۇرەستە ىشكى ىستەر ورگاندارى «ارگۋس», «ايريس», «تريتون» سەكىلدى زاماناۋي اپپاراتتىق-باعدارلامالىق جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلۋى كەرەك. بۇل تۋرالى جۋىردا ىشكى ىستەر ءمينيسترى مارات احمەتجانوۆ ۇكىمەتتە ناشاقورلىققا جانە ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەستىڭ 2023-2025 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارىنىڭ جوباسىن تانىستىرۋ كەزىندە ايتقان بولاتىن.
سونداي-اق جاساندى ينتەللەكتتىڭ كومەگىمەن جۇمىس ىستەيتىن «كيبەرنادزور» جۇيەسىنىڭ دە كومەگى كوپ. ول ەسىرتكى قىلمىسىمەن اينالىساتىن جاڭا سايتتاردى انىقتاپ, ونلاين تۇردە بۇعاتتايدى. سونىمەن قاتار سايتتى ۇيىمداستىراتىن جانە ەسىرتكى پايدالاناتىن ادامداردى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ىشكى ىستەر ورگاندارى, بۇعان قوسا, تىكەلەي سينتەتيكالىق ەسىرتكى قىلمىستارىن انىقتاۋعا باعىتتالاعان «رەفلەكس», «پاۋتينا» سياقتى ارنايى وپەراتسيالار جۇرگىزەدى.
جوعارىدا ءبىز سينتەتيكالىق ەسىرتكى زاتتارى نەگىزىنەن ەركىن ساتىلىمداعى دارىلىك كومپونەنتتەردەن جاسالىناتىنىن ايتتىق. وسىعان وراي بۇگىندە «دارىحانالىق ناشاقورلىق» دەگەن ۇعىم اۋقىمدى سيپات الا باستادى. اتالعان دارىلەردىڭ ىشىندە ترامادول, تروپيكاميد جانە ازوت وكسيدى سياقتى پرەپاراتتار كوپ قولدانىلادى. ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ەسىرتكى مەن پرەكۋرسورلاردى مەملەكەتتىك باقىلاۋعا ەنگىزۋ تۋرالى ۇكىمەت قاۋلىسىنىڭ جوباسىن ازىرلەگەن ەدى. ول جەردە اينالىمى مەملەكەت تاراپىنان باقىلانۋعا ءتيىس مىڭنان استام زات بار. بۇل زاتتار, سونىڭ ىشىندە ەڭ تانىمالى – ترامادول تەك رەتسەپت بويىنشا جانە ەسىرتكى قۇرالدارى مەن پسيحوتروپتىق زاتتاردىڭ اينالىمىنا بايلانىستى قىزمەتكە ليتسەنزياسى بار دارىحانالىق جانە ەمدەۋ-پروفيلاكتيكالىق ۇيىمدارعا عانا بەرىلەدى.
ايتپاقشى, ەلىمىزدە قىلمىستىق كودەكسكە سايكەس ەسىرتكى ساۋدالاعانى, ساقتاعانى, كونترابانداسى, ونى جارنامالاعانى ءۇشىن جانە ەسىرتكىنى وسىرگەنى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك كوزدەلگەن. اتاپ ايتقاندا, كودەكستىڭ 296, 297, 286, 299-1, 300-باپتارى بويىنشا 2 جىلدان 20 جىلعا دەيىن, سونىمەن بىرگە ءومىر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازالارى تاعايىندالادى.