جانشۋاعىم – وتانىم

 (ليريكالىق پوەما)

القيسسا نەمەسە جانشۋاق مەنىڭ ۇلى تۋعان ەلىم, ار-نامىستىڭ جالاۋى, ءوزىڭ باردا ماڭگى وشپەيدى رۋحىمنىڭ الاۋى. مەندەگى بار ارمان-ءۇمىت جاراتىلعان وزىڭنەن, بويداعى قان, كەۋدەدە جان – سەنىڭ عانا قالاۋىڭ.   مەنىڭ ۇلى تۋعان ءتىلىم, تاڭىرىمدەي ارداعىم. سەنسىڭ مەنىڭ بويتۇمارىم, ماقتانىشىم, بار باعىم. مەندەگى بۇل ار مەن نامىس جاراتىلعان وزىڭنەن, ءوزىڭ باردا ماڭگى نۇرلى مەنىڭ اتقان تاڭدارىم.   مەنىڭ ۇلى تۋعان دالام, ساي-سالاسى تۇنعان نۇر, مەيىرىمىڭە شولدەپ كەلدىم, سارىعىمدى ءبىر قاندىر. مەندەگى بۇل جان دا, ءتان دە جاراتىلعان وزىڭنەن, جان-ءتانىمدى, ەرتەڭىمدى شۋاعىڭمەن نۇرلاندىر. ءبىرىنشى قايىرىم. وتانىم – جانىم

اللا بەرسە, باق تا, باپ تا شاپپاي ما,

شىن تىلەسە, قۇلعا دا تاڭ اتپاي ما؟!

بۇل جالعاندا قىمبات نە بار وتاننان,

بۇل جالعاندا بوستاندىقتاي باق قايدا؟!

ۋا, بوستاندىق!

شىن كەلدىڭ بە قازاققا؟!

ءوزىڭدى اڭساپ از ءتۇستىم بە ازاپقا؟!

بۇل پانيدە قازاق كورگەن قورلىقتان –

اۋىر ەمەس شىعار بالكىم, توزاق تا...

ۋا, ازاتتىق!

تاڭىم بولىپ اتتىڭ با؟!

ءۇمىتىمنىڭ سونگەن وتىن جاقتىڭ با؟!

بۇگىن ساعان قۇلدىق ۇرسام نەسى ايىپ,

«ءجاننات», «باعىن» جىرلاعانبىز جاتتىڭ دا...

ءبىر-اق كۇندە قايتتى كەتكەن ەلگە ەسەم,

(كىم بولعانىم ءبىر كەمەگە ەرمەسەم؟!)

و, جاراتقان, ازاتتىقتى بەرگەنمەن,

قايتەر ەدىم كەمەل كوسەم بەرمەسەڭ؟!

نۇرسۇلتان بوپ الاش رۋحى جاڭعىردى,

تالىقسىعان وي-ساناما جان كىردى.

ەڭسەمدى دە ەلگە تەڭەپ ەلباسىم,

باعىمدى دا جارقىراتىپ جاندىردى.

ءتۇن ءتۇرىلىپ, اتتى مىنە تاڭ ك ۇلىپ,

قازاق ءۇنى تۇر عارىشتا جاڭعىرىپ.

تەك نۇرسۇلتان بولعاندىقتان ەلتۇتقام,

شەكارامىز شەگەندەلدى ماڭگىلىك.

تاعدىر ءبىزدى تاپتىرعانمەن بارقادام,

تاس اتاتىن تاسىر از با قالقادان؟!

تەك نۇرسۇلتان بولعاندىقتان ەلباسى,

استانامىز قونىس تەپتى ارقادان.

تەڭدەسى جوق بولسىن باتىر, اقىلدى,

كىسى ەلىندە ونىڭ اتى «پاقىر»-دى...

تەك نۇرسۇلتان بولعاندىقتان ەلباسىم,

بار قازاقتى اتاجۇرتقا شاقىردى.

باقىت جولى قاي كەزدە دە بۇرالاڭ,

ۇلى ءداۋىر تۋدىرادى ۇلى ادام.

«جات ولكەدە جاۋتەڭدەگەن باۋىرىم,

وتانىڭا ورال», – دەدى نۇراعام.

 يا, اقسارباس!

 قابىل بولىپ تىلەگىم,

قۋانىشتان قاق جارىلدى جۇرەگىم.

وتىنشىسى بولايىن دەپ وتاننىڭ,

كوشتىڭ باسىن اتاجۇرتقا تىرەدىم.

تاستاۋ جەڭىل بولعانمەنەن جات ەلدى,

قيماي-قيماي كەتتىم باسىن اكەمنىڭ...

قازاقستان,

قولىما ۇستاپ وزىڭە –

«ەلىم!» دەگەن جۇرەگىمدى اكەلدىم.

كەلىپ قۇشتىم تاۋ-تاسىمدى, دالامدى,

ايمالادىم اۋىلىمدى, قالامدى...

تۋعان جەردىڭ توپىراعىمەن اپتادىم,

جانىمداعى قاتپار-قاتپار جارامدى...

بۇلتتاي ءىرىپ قورلىق-زورلىق, نالا-مۇڭ,

كوك اسپانعا كوك تۋىمدى قادادىم.

بار قازاقتى باۋىرىم دەپ قۇشاقتاپ,

ءار قازاقتى باقىتىما بالادىم.

ارتتا قالىپ وگەي, زۇلمات عاسىرىم,

ءوز ەلىمدە ەركەلەدىم, تاسىدىم...

ايداۋسىز-اق مەن حالقىمنىڭ ق ۇلىمىن,

سايلاۋسىز-اق مەن ەلىمنىڭ باسىمىن.

تاسى قانىم, قاينا قانىم, بارسىڭ با؟

بۇگىن قايناپ, تاسىماساڭ قانسىڭ با؟!

اقىن بولىپ جارالعانىم شىن بولسا,

جاننىڭ ءشولى, كوڭىل قىبى قانسىن دا...

سوق جۇرەگىم, بۇلقىن, شالقى, ارىندا,

اقسىن جالىن الپىس ەكى تامىردا.

ءيا, بۇگىن مەن كىمدەردەن كەم ەدىم,

ازات وتان – قازاقستان بارىندا؟!

قازاقپىن مەن, عۇن ۇرپاعى, كۇن بابام,

ازاتپىن مەن, كوككە تۋىن بۇلعاعان.

قۇلاق ءتۇردى قازاققا دا,

كەشەگى –

ميىعىنان قاراپ كەلگەن ءدۇر-عالام.

ازات بۇگىن قيالىم دا, ويىم دا,

بوستان جىرى اسقاقتايدى تويىم دا.

تىلدە تيەك, ەرىنىمدە قاقپاق جوق,

جوق اجىرعى اياق-قولدا, مويىندا...

ازات بۇگىن تاۋىم, قالام, قىرىم دا,

اسقاق بۇگىن ءانىم, كۇيىم, جىرىم دا.

جايراڭ قاعىپ جىرلاپ, ك ۇلىپ اعادى

ەرتىسىم دە, جايىق, ىلەم, سىرىم دا...

قازاقستان,

كەۋدەمدەگى جانىمسىڭ,

بويىمداعى بۋىرقانعان قانىمسىڭ.

سەزىمىمسىڭ, اقىلىمسىڭ, سانامسىڭ,

تاقىتىمسىڭ, باقىتىمسىڭ, بارىمسىڭ...

قازاقستان,

نامىسىمسىڭ, ارىمسىڭ,

جۇرەكتەگى جانارتاۋسىڭ, جالىنسىڭ.

تىرلىگىمە شۋاق شاشقان ارايلى,

ماڭگى جارىق, ماڭگى جارقىن تاڭىمسىڭ.

قازاقستان,

كوكتە كۇلگەن كۇنىمسىڭ,

زۋانىمسىڭ, جىر-ءانىمسىڭ, ءۇنىمسىڭ.

ءتاڭىرىمسىڭ – پاديشاسى رۋحىمنىڭ,

جالعانداعى تابىناتىن ءپىرىمسىڭ.

قازاقستان,

قوس جانارىم – كوزىمسىڭ,

كاليمامسىڭ, ولەردەگى ءسوزىمسىڭ.

اسىپ-تاسسام, الشاڭ باسسام بۇگىندە –

بار باقىتتىڭ باستاۋ كوزى ءوزىڭسىڭ.

قازاقستان,

تاڭىرىمدەي تىرەكسىڭ,

ءۇمىتىمسىڭ, ارمانىمسىڭ, تىلەكسىڭ...

تۇعىرىسىڭ ەلدەن بيىك ەڭسەمنىڭ,

كەۋدەمدەگى اتويلاعان جۇرەكسىڭ.

قازاقستان,

جىرلاپ وتەم ءوزىڭدى,

ايتىپ ولەم, سويلەپ ولەم ءسوزىڭدى!

ۇيىقتاپ قالسام, سەن ءبىر جاققا كەتەردەي,

مەن ءار ءتۇنى ازەر ىلەم كوزىمدى.

ۋا, ۇلى وتان, ءسۇيىپ ولەم ءوزىڭدى!!!

ەكىنشى قايىرىم. كوك ءتاڭىرىم – كوك تۋىم

كوك ءتۇس – مەنىڭ ءتاڭىرىم مەن كەڭدىگىم,

ورنەك – مەنىڭ تىنىشتىعىم, ەلدىگىم.

ال التىن كۇن – مەنىڭ تۋعان قۇدايىم,

اتا قىران – سەرىلىگىم, ەرلىگىم.

كوك تۋ باردا اقىنداردىڭ مەن ءدۇرى!

و, كوك جالاۋ, جەلبىرەي بەر, جەلبىرە,

(مىنا جۇرتقا كەرەك ەكەن ەندى نە؟!)

كوك اسپاننان كەرتىپ العان كيەلىم,

التىن كۇنىڭ جارقىراسىن ماڭگىگە.

قىرانىڭ بوپ سامعاپ كەلەم مەن مىنە!

ويحوي, مەنىڭ ارمان تۋىم – ارداعىم,

سەنى ارمانداپ مەن ءۇش عاسىر زارلادىم.

بىلسە ەگەر جەر بەتىندە ءبىر حالىق,

مەن بىلەمىن ازاتتىقتىڭ سالماعىن.

ارمان ەمەس مەنىڭ وزگە ارمانىم.

الاۋلاي بەر, نامىس تۋى – اسىلىم,

ءوزىڭ باردا مەن ءبىر ەلدىڭ باسىمىن.

قولىما اكەپ ارمانىمدى قوندىرعان,

ادامزاتتىڭ جونگە سالىپ تاسىرىن,

اينالايىن حح عاسىرىم!

جاڭا عاسىر.., مەن ەشكىمنەن كەندە ەمەن,

باقىت, بايلىق, جەتىپ جاتىر شەن دەگەن...

مەن اۋىرسام, وتكەندى ويلاپ اۋىرىپ,

سوسىن كەلىپ كوك تۋىممەن ەمدەلەم.

ءبىز باقىتتى ولشەمەيىك تەڭگەمەن!

كوك تۋ باردا كۇرسىنبەيمىن, توزبايمىن,

الاۋلايمىن, لاپىلدايمىن, قوزدايمىن...

ءسال مۇڭايعان دوستارىما مەن ىلعي,

كوك تۋىمدى ءارلى-بەرلى قوزعايمىن.

مەن قولىمدى تۋعا بەكەر سوزبايمىن!

سەن الاۋلا, سەن بيىكتە كوك ءپىرىم,

وزىڭمەنەن وسەر مەنىڭ شوقتىعىم.

«ماقتا!» دەسەڭ, جان سالمايمىن الدىما,

«ساقتا!» دەسەڭ, جاسىرمايمىن, كوپ ءمىنىم.

بىراق سەنسىز جوق تىرلىگىم, جوق كۇنىم.

تىرىلەردىڭ «ءتىل-كوزى» دە بەك قيىن,

اۋلاق, اۋلاق, الا داۋىل – وت قۇيىن.

ءبارىن قويشى, امان بولسا كوك جالاۋ,

قالعان قايعى, باسقا باقىت كوك تيىن.

تاڭىردەن دە سۇرار وزگە جوق بۇيىم.

قاسيەتتى كوك بايراعىم – ار تۋىم,

شابىتىمدى شارىقتاتتى شالقۋىڭ.

ەڭكەيتپەيمىن, كىرلەتپەيمىن مەن سەنى,

جاراتقاننىڭ زورعا بەرگەن تارتۋى –

ءسوزسىز مەنىڭ ساعان ءبارىن سارقۋىم!

و, كوك پەرىم!

الاۋلاتىپ اسپانىمدا ءوزىڭدى,

ايتىپ ولەم, سويلەپ ولەم ءسوزىڭدى!

ءۇش عاسىردا ءوزىڭ ءۇشىن كۇرەستە

جويىپ الا جازداپ ەدىم كوزىمدى.

تاعدىرىڭا بۇدان بىلاي كەرەكسە –

قۇرباندىققا اتاپ قويدىم ءوزىمدى!

ءۇشىنشى قايىرىم. الاشتىڭ اسقاق ايبارى

ارمان بولعان اق تاڭىمدى اتىرعان,

قاسىرەتىمدى جەر تۇبىنە باتىرعان,

جاراتىلعان ار-نامىس پەن اقىلدان,

ءازيز باسىن قاشان دا –

التى الاشتىڭ قامىنا عانا قاتىرعان.

قىرىق تەمىردىڭ قىلاۋىن,

قورعاسىن بولىپ قورۋعا ىلعي شاقىرعان.

اندا ىزدەپ الىستان,

دوس جيناعان جاقىننان.

اينالىپ كەتسەك بولماي ما,

قازاق بوپ تۋعان زاتىڭنان,

نۇرسۇلتان دەگەن اتىڭنان!

وشكەنىمدى جاندىرعان,

ءومىرىمدى ءان قىلعان,

قىلبۇراۋ قيعان اياقتى,

كىسەن قيعان قولىمدى,

جىلى سۋعا مالدىرعان.

زامان بولدى-اۋ كەشە ءبىر,

ىرگەمدى كۇندە قان قىلعان,

ەلىمدى ەستەن تاندىرعان.

تۇگەندەدىڭ جوعىمدى,

مىڭ شىڭىراۋ, سان قىردان.

جەرىمنىڭ شەتىن شەگەندەپ,

«ماڭگىلىك ەلگە» قام قىلعان,

سەن, سەن ەدىڭ نۇراعا,

الاشتىڭ باعىن جاندىرعان.

قالامنىڭ جانىن تۇلەتىپ,

دالامنىڭ جونىن گۇل ەتىپ,

كوزىمدى جاستان قۇرعاتىپ,

ءسوزىمدى جاتقا تىڭداتىپ,

توبەمدى كوككە تيگىزگەن,

ماڭدايىمدى كوك تاڭىرىمە سۇيگىزگەن.

بۇل پانيدەگى باقىتتى,

باسىما مەنىڭ ۇيگىزگەن.

ءورىسى بولەك وزگەنى,

قۇشاعىنا سىيعىزعان,

اتوم دەگەن تاجالدىڭ,

ج ۇلىنىن مۇلدە قيعىزعان.

تاعدىردىڭ تالقى, تالكەگىن,

تاڭىردەن قالاپ تيعىزعان.

شودىرايعان ەكى شەكەمە,

شور-شور التىن قۇيعىزعان.

كىسى ەلىندە كىساپىر بوپ كۇن كەشكەن,

باۋىرلارىمدى وتانىما جيعىزعان.

التى قۇرلىقتىڭ نازارىن,

استاناما بۇرعىزعان.

ءتورت قۇبىلامدى تەڭ قىلىپ,

جاراسقان ەتەك-جەڭ قىلىپ,

تاققىزعان القا جۇلدىزدان.

بايتاعىمنىڭ ورىنەن,

سارىارقامنىڭ تورىنەن,

استاناداي ايدىك شاھار تۇرعىزعان.

جەرىمنىڭ شەتىن, داۋىلدىڭ ءوتىن,

دوستىقتىڭ التىن زەرىمەن سىرعىزعان –

ۋا, نۇرسۇلتان, نۇراعا,

الاشقا سەنسىڭ, ءپىر اعا.

سەن, سەن ەدىڭ, سەن ەدىڭ,

اسىپ ءبىر تۋعان ەر ەدىڭ.

«مىڭ ءولىپ...» جۇرگەن ەلىڭدى,

جەتەلى ىسكە جەبەدىڭ.

سەن, سەن ەدىڭ, سەن ەدىڭ,

ەل تىزگىنىن قارماعان,

شابىسىنان تانباعان.

قارا قازاق قامى ءۇشىن,

شارشى الەمدى شارلاعان.

بولاشاعىڭدى بولاردى

بالا شاعىڭدا بارلاعان.

اقىلى ايدىن كەمەلىم,

ابەس ءبىر ىسكە بارماعان.

مۇزبالاق قىران سەن ەدىڭ,

قاناتى قانشا قاقسا تالماعان.

وزىڭە ءمالىم جايىمىز,

وڭىنان تۋىپ ايىمىز,

شۋاعىن توكتى كۇنىمىز.

شالا ءبىر جانسار جانى بار,

ءتىرىلدى مىنە ءتىلىمىز.

ءتۇتىلىپ جۇندەي توز بولعان,

تۇلەدى قۇستاي ءدىلىمىز.

ەتەكتە قالعان ەلەنبەي,

تورلەدى مىنە ءدىنىمىز.

ۋا, نۇراعام, نۇراعام,

جانى ءبىر جايساڭ – جىر الاڭ.

ەلىنىڭ ماڭگى باقىتىن,

اللادان كۇندە سۇراعان.

سەن, سەن ەدىڭ, سەن ەدىڭ,

سابىر-توزىمگە كەنەنىم.

ەلىم دەپ وتەر ەڭىرەپ,

ەڭسەگەي تۋعان ەر ەدىڭ.

«نۇرسۇلتان سالعان نۇرلى جول»,

نۇرلى جولدان سەن سالعان,

ماڭگىلىك ەلدى كورەمىن.

حالقىڭدى باستا, كەمەلىم,

ەل سايلاعان ەلباسىم,

وزىڭە عانا سەنەمىن.

كوپ قالاعان كوسەمىم,

وزىڭە عانا ەرەمىن!

ءتورتىنشى قايىرىم. استانام مەنىڭ ايبىنىم

ارايعا بوگىپ سوگىلگەن,

التىننان شاپاق توگىلگەن,

ءتاتتى ءبىر كۇي بوپ ورىلگەن,

ەرتەڭىم ك ۇلىپ كورىنگەن,

تاڭدارىڭ دا مەنىكى!

تامىرداي بۇلك-بۇلك تۋلايتىن,

سانسىز مىڭ ساڭلاق زۋلايتىن,

جۇرگەندە كوڭىل قۋنايتىن,

ارماننىڭ الدىن بۋمايتىن,

جولدارىڭ دا مەنىكى!

جانىما شۋاق, سەپكەن نۇر,

ىرىس پەن بايلىق توككەن كىل.

جيەگى تولا شوككەن جىر,

كۇمىس كۇمبەزدەي كوك تەڭبىل,

اسپانىڭ دا مەنىكى!

جەلىدەن جاڭا ساۋعانداي,

ءيىسى جۇپار ساۋمالداي,

سازى مەن ءسانى ارمانداي

سۋ ەمەس, شاتتىق جاۋعانداي –

جاڭبىرىڭ دا مەنىكى!

«كارى قۇدا» كەلسە «كورمەيتىن»,

ايداعانىما «كون» دەيتىن,

كەدەي مەن باي دەپ بولمەيتىن,

ءوز ءسوزىن عانا «ءجون» دەيتىن –

ايازىڭ دا مەنىكى!

شاعالا قۇسى شاڭقىلداپ,

قاز-ۇيرەكتەرى قاڭقىلداپ,

ك ۇلىپ ءبىر اققان جارقىلداپ,

تىنىپ ءبىر جاتقان سالقىنداپ

ەسىلىڭ دە مەنىكى!

اسپانمەن سەڭگىر تالاسقان,

وزدىرعان داڭقىن الاشتان,

جاپىراق-گ ۇلىن جاڭا اشقان,

ءمانى مەن ءسانى جاراسقان –

بايتەرەگىڭ دە مەنىكى!

الاشتىڭ جانى, جۇرەگى,

قازاقتىڭ ارى, تىلەگى,

ەلىمنىڭ اسقاق تىرەگى,

اقىلى, قايرات, بىلەگى –

اقورداڭ دا مەنىكى!

كوك تۋدى كوككە ىلگىزگەن,

عالامعا قۇلاق تۇرگىزگەن,

زامانعا پىراق مىنگىزگەن

تۇندەرى بىردەي كۇندىزبەن –

بۇل استانا مەنىكى!

 استانام مەنىڭ, ايبىنىم,

 ماقتانىم, دارقان ايدىنىم.

 تاۋ ەتەر مەككە-مەدينەم,

 باقىتىم, بارىم, بايلىعىم!

جارقىراپ جانعان اي, كۇنىم!

دۇكەن ماسىمحان ۇلى, اقىن, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى.