بودان ەلدىڭ بوستان بولۋى وڭاي ەمەس. ال ونى ۇستاپ تۇرۋ, بەكەمدەۋ, باياندى ەتۋ ودان دا قيىن. ادامزات تاريحىندا باسى بۇعاۋعا تۇسپەگەن ەلدەر سيرەك, كوبى بوداندىقتا بولىپ, ازاتتىق العان ەلدەر. ازاتتىق العانىمەن, بوداندىق قامىتىن موينىنان ءبىرجولا سىپىرىپ تاستاي الماي جۇرگەن ەلدەر دە كەزدەسەدى. بۇلاردىڭ قاي-قايسىسىن الساق تا, ۇيرەنەرىمىز دە, ۇلگى الار تۇستارىمىز دا جەتەرلىك. تالايعى تاريحىندا ىرگەلى قاعاناتتار قۇرعان, جەكە حاندىق كوتەرىپ, دەربەس مەملەكەتكە يە بولعان, تاريحتىڭ تاعى ءبىر الاساپىران ساتتەرىندە ەرىكسىز بوداندىققا باس يگەن حالقىمىزدىڭ ءوز تاۋەلسىزدىگىن جاريالاپ, وزىندىك دامۋ ارناسىنا تۇسكەنىنە شيرەك عاسىرعا جۋىق قانا ۋاقىت ءوتتى. الايدا وسىناۋ از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە ەلىمىز عاسىرعا تاتيتىن جول جۇرگەندەي كۇي كەشتىك دەسەك, ارتىق ايتقاندىق بولمايدى.
باسىن اشىپ الار ءبىر جايت بار. قازاقستان – قازاق حالقىنىڭ ءتول مەملەكەتى, ءتول جەرى, ءتول مۇراسى بولعانىمەن, بايتاق جەرىمىزدە تاريحتىڭ قالاۋى, تاعدىردىڭ جازۋىمەن ءبىر عاسىردان استام كەزەڭنەن بەرى ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرىنىڭ دە مەكەندەپ جاتقانىن, جان-جاعىمىزدا جان سانى جاعىنان بولسىن, جەر كولەمى تۇرعىسىنان العاندا دا ءبىزدى ون وراپ الاتىن الىپ مەملەكەتتەردىڭ ورنالاسقاندىعىن ەسەپتەن شىعارا المايمىز. ءارى بۇل ەلدەردىڭ ەجەلدەن ساناسىنا ءسىڭىستى بولعان يمپەريالىق پيعىلدان ارىلا قويماعاندىعىن دا, ورايى كەلگەندە باس كوتەرىپ, باسىمدىق تانىتۋ, تىزە باتىرۋ ىقتيمالدىلىعىن دا جوققا شىعارا المايتىن بولساق, وندا اسا سارابدال دا سالقىنقاندى, ءتورت قۇبىلاسى تەڭ ساياسات جۇرگىزۋدىڭ اسا قاجەت تە دىلگەر ماسەلە ەكەندىگىن مويىنداۋعا, مەملەكەت تاراپىنان وسى باعىتتا قولعا الىنىپ جاتقان ىستەرگە تۇسىنىستىكپەن قاراۋعا ءتيىسپىز.
ءسوز جوق, تاريحتى وقۋ, ودان تاعىلىم الۋ جاقسى, ال تاريحتى جاساۋ ودان دا جاقسى. قازىر ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا قازاقستاننىڭ جاڭا تاريحى جاسالىپ جاتىر. بۇل قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز تاريحى, وزىندىك دامۋ ارناسىنا ءتۇسۋ تاريحى. ونىڭ باستاۋىندا ارينە, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇر.
البەتتە, قازاق تاريحىنىڭ داڭقتى بەتتەرى از ەمەس. بىراق ونى قايتالاۋ شارت ەمەس, ماسەلە حالىقتىڭ جاڭا تاريحىن, جاسامپازدىق تاريحىن جاساۋدا. وسى جاعىنان كەلگەندە ەلباسىنىڭ تاريحي اۋىر مىندەتتى, ءزىل باتپان جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا الىپ, سونى ابىرويمەن اتقارىپ كەلە جاتقاندىعىنىڭ كۋاسى بولىپ وتىرعانىمىزدى ايتۋعا ءتيىسپىز.
ول – ۇلى ىسكە ءوزىن باعىشتاعان جان. وسى كەزگە دەيىن ادامزات تاريحىندا تۇرىك قاعاناتى, التىن وردا يمپەرياسى, كەڭەس وداعى, بريتان, وسمان يمپەريالارى داۋىرلەگەن زاماندار بولدى. الايدا, ۋاقىتى جەتكەندە, كۇنى تولعاندا ولاردىڭ بارلىعى دا ىدىراپ, تاريح قويناۋىنا كەتىپ وتىردى. ەندى وسىناۋ الىپ كەڭىستىك ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق يدەياسى ورتاعا شىقتى. بۇل يدەيانىڭ دا ءتۇپ باسىندا ەلباسى تۇر.
مۇنداي اۋقىمدى دا ءورشىل مۇراتتى ۇسىنۋ جانە سونى ىسكە اسىرۋعا باتىل كىرىسۋ وڭاي شارۋا ەمەس. بولاشاقتى بار كەلبەتىمەن كورە الۋ, كورگەنىنە جۇرتتى يلاندىرا ءبىلۋ جانە جۇرتشىلىقتى سول ماقساتقا جۇمىلدىرا ءبىلۋ – زامانىنان موينى وزىق تۋعان, دارا كوشباسشىلارعا عانا ءتان قاسيەت. ءبىز وسى قاسيەتتەردىڭ ەلباسىنىڭ بويىندا توعىسقانىن كورىپ وتىرمىز.
مۇنىڭ بارلىعى دا ەلباسىنىڭ ماسەلەنى كەڭ اۋقىمدا كورە الاتىندىعىن كورسەتەدى. قازاق ەلىنىڭ دەربەس دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ, جارقىن بولاشاعىن باياندى ەتۋ ماقساتىندا ەلباسىنىڭ قولعا العان قاداۋ-قاداۋ قادامدارىنا كوكتەي شولۋ جاساساق, ءبىراز ماسەلەنىڭ باسىن اشىپ, بايىبىنا بارۋعا مۇمكىندىك تۋاتىن سەكىلدى.
ادەتتە, ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ءتىل تاۋەلسىزدىگىنەن باستاۋ الاتىنى بەلگىلى. 1989 جىلى ءتىل تۋرالى تۇڭعىش زاڭنىڭ قابىلدانعانىن, وندا قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسىنە يە بولعاندىعىن قازىر ءجيى ايتامىز. الايدا, بۇعان وڭايلىقپەن قول جەتكەن جوق. سول تۇستا ورىس ءتىلى مەن قازاق تىلىنە ءبىردەي مەملەكەتتىك مارتەبە بەرەيىك دەيتىندەر وزگە ۇلت وكىلدەرى تۇرماق, ءوز ازاماتتارىمىزدىڭ ىشىنەن دە شىقتى. بۇل ماسەلەنى قايتا-قايتا قوزعاپ, وزەۋرەۋشىلەر بۇدان كەيىن دە كوپكە دەيىن تولاس تاپقان جوق. تىلگە مەملەكەتتىك مارتەبە بەرۋ ماسەلەسى جوعارعى كەڭەس ماجىلىسىندە تالقىعا ءتۇسىپ, كوپشىلىك دەپۋتاتتارىمىز قوس تىلدىلىككە ىڭعاي بىلدىرگەن كەزدە ونى قايتا داۋىسقا سالدىرۋدى قولداپ, قازاق تىلىنە مەملەكەتتىك مارتەبە بەرگىزۋگە تىكەلەي ەلباسىنىڭ ارالاسقانى تاريحي قۇجاتتاردا قاتتاۋلى. وسىدان كەيىن-اق ءتىل تاۋەلسىزدىگى ەل تاۋەلسىزدىگىنە باستاعان قادامدار قارقىن الا باستاعان بولاتىن. سول جىلى اكادەميك ءابدۋالي قايداروۆتىڭ باستاماسىمەن «قازاق ءتىلى» قوعامى قۇرىلىپ, بۇل بۇقارالىق ۇيىمنىڭ بولىمشەلەرى ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە اشىلدى. ۇلتتىق سانانى وياتۋ, بايىرعى سالت-داستۇرلەرىمىزدى جاڭعىرتۋ, تاريحىمىزدى تۇلەتۋ, قازاق ءتىلىنىڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋ سەكىلدى زامان قاجەتتىلىگىنەن تۋىنداعان دىلگەر ماسەلەلەردى تالماي كوتەرىپ, ءوز ماڭىنا ەلىم, ءتىلىم, ءدىلىم, ءدىنىم دەگەن وتانشىل ازاماتتارىمىزدى توپتاستىرعان «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ قىزمەتى كۇن وتكەن سايىن كۇشەيە ءتۇستى. قوعامنىڭ تىكەلەي ۇيىمداستىرۋىمەن اشىلعان «انا ءتىلى» باسىلىمىنىڭ تارالىمى 100 مىڭنان استى.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ قات-قابات جۇمىسىنىڭ كوپتىگىنە, ۋاقىتىنىڭ تىعىزدىعىنا قاراماستان, «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ ءىى قۇرىلتايىنا تىكەلەي ءوزى قاتىسىپ, بايانداما جاساۋى «قازاق ءتىلى» قوعامى مەن قازاق تىلىنە كورسەتىلگەن قۇرمەت قانا ەمەس, قازاق ءتىلىنىڭ ەلىمىزدى ۇيىستىرۋداعى ورنىن جەتە تانىپ, تەرەڭ تۇسىنگەندىگىنىڭ كورىنىسى دەپ بىلەمىز. ەلباسىنىڭ 1992 جىلى قاراشا ايىندا وتكەن «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ وسىناۋ قۇرىلتايىندا سويلەگەن سوزدەرى بۇگىنگى كۇنى دە ءوز وزەكتىلىگىن جويماعاندىعىن كورەمىز. مىسالى:
«بۇكىل ۇلتتىڭ مەرەيىن تاسىتىپ, ايبىنىن اسىرعان يگى ءىستىڭ ءبىرى – ءبىزدىڭ انا ءتىلىمىزدىڭ, باي دا قۇنارلى, اسەرلى دە اۋەزدى قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك مارتەبە الۋى, ونىڭ ءومىردىڭ سان سالاسىندا كەڭىنەن قولدانىلۋىنا جول اشىلۋى. اتاسى مەن نەمەرەسى ەكى تىلدە سويلەپ, ءار ۇرپاق وكىلدەرى ءبىر-ءبىرىن تۇسىنۋدەن قالا باستاعان, انا ءتىلىمىزدىڭ باسىنان باعى تايىپ, نەگىزىنەن اۋىزەكى اڭگىمەنىڭ قۇرالى دەڭگەيىنە دەيىن تومەندەگەن تۇستا ۇلتتىق سانا-سەزىم وياندى دا, قوعام ومىرىندە جاڭا قانات جايا باستاعان دەموكراتيالىق ۇردىستەر ارقاسىندا رەسپۋبليكادا ءتىل تۋرالى زاڭ قابىلداندى, ءتىل تاعدىرىن ەل تاعدىرى دەپ قاراعان ابزال ازاماتتاردىڭ ارقاسىندا «قازاق ءتىلى» قوعامى قۇرىلدى.
...كەشە بولماعاننىڭ بۇگىن بولۋى مۇمكىن, بۇگىن بولماعاننىڭ ەرتەڭ بولۋى مۇمكىن, بىراق انا تىلىنە ءمان بەرمەۋشىلىكتىڭ, ونى قۇرمەتتەمەۋدىڭ ورنى تولماس ولقىلىقتارعا سوقتىراتىنى ءسوزسىز. ەگەر ەرتەڭگى كەلەر ۇرپاق مىنا سايىن دالا توسىندە بويىڭدى بالقىتىپ, جان دۇنيەڭدى شىمىرلاتاتىن قازاق تىلىندە سويلەمەيتىن بولسا, وندا ول كۇنگە ۇمتىلۋدىڭ دا ءمانى شامالى شىعار دەپ تە ويلايتىنبىز. شۇكىر, ونداي قاۋىپتىڭ بەتى اۋلاق. تاۋبە, ەل ەسىن جيدى, تىلدەن ارتىق قازىنا, تىلدەن ارتىق قاسيەت جوق ەكەنىن كەشتەۋ بولسا دا تۇسىندىك.
قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىن شىن مانىندە باياندى ەتە بىلسەك, قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرى باياندى بولادى. مەملەكەتتىڭ ءوزى مەملەكەت بولماي تۇرىپ ونىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى دە ءوز دارەجەسىنە كوتەرىلە المايدى. قالاي دەگەندە دە ءتىل – قۇرال, قارىم-قاتىناس قۇرالى, ماقساتتى ورىنداۋدىڭ قۇرالى. ال, ەگەر قۇرالدىڭ ءوزىن ماقساتقا اينالدىرىپ جىبەرسەك, تۇپكى ماقساتتىڭ اۋىلى الىستاي بەرەتىن بولادى» – دەگەن ويلارى ماسەلەنىڭ بايىبىن ناقتى اڭعارىپ, سوعان ساي سالماقتى باعىتتى دۇرىس تاڭداي العاندىعىن كورسەتىپ تۇر.
توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا حالقىمىزدىڭ سانى ەلىمىزدە 40 پايىزعا جەتەر-جەتپەس قانا بولعانى بەلگىلى. تاۋەلسىزدىك بىزگە وسىنداي الماعايىپ كەزەڭدە ءوز ەلىندە تۇرىپ ازشىلىققا ۇشىراعان, تىلىنەن, دىنىنەن اجىراۋعا شاق قالعان ساتتە كەلگەن ەدى. ەلباسى اۋەل باستان شاتقاياقتاعان وسى ماسەلەنى تۇزەۋگە كىرىستى. دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنا تارىداي شاشىراعان قازاق بالاسىنا ساۋىن ايتىپ, ەلگە, اتاجۇرتقا ورالۋعا شاقىردى. دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قۇرىلتايىن وتكىزىپ, دۇنيەجۇزى قازاقتارىنىڭ قاۋىمداستىعىن قۇردى. وسى ۇيىمعا ءوزى تىكەلەي جەتەكشىلىك جاساپ كەلەدى. وسىنىڭ ارقاسىندا الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ءبىر ميلليونعا جۋىق قانداسىمىز ەلگە ورالدى. «ەلگە ەل قوسىلسا, قۇت» دەگەن ەمەس پە, ءسويتىپ, بۇل كوش تاۋەلسىزدىكتىڭ بۋىنىن بەكىتۋگە ۇلكەن سەپ بولدى. قانداستارىمىزبەن بىرگە قازاقتىڭ قايماعى بۇزىلماعان سالت-ءداستۇرى, قۇنارلى ءسوزى, اسىل تەگى كەلدى. حالقىمىزدىڭ سانى ارتىپ, بۇگىندە الپىس بەس پايىزدان اسىپ وتىرمىز. بۇدان بىلايعى كەزەڭدە كوشتىڭ بەتىن قازاعى از سولتۇستىك وبلىستارعا بۇرۋ ساياساتى دا ەلباسىنىڭ كورەگەندىگىن, ماسەلەنى بايىپپەن, جۇيەلى تۇردە ىسكە اسىرىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.
جوعارىدا ايتىپ كەتكەنىمىزدەي, ەلىمىزدە جۇزدەن استام ۇلتتىڭ وكىلى تۇرادى. بۇل فاكتوردى ەسكەرمەۋ, ءوزىمبىلەرمەندىككە سالىنۋ مەملەكەتتىلىگىمىزدى باياندى ەتەمىز, ىرگەلى مەملەكەت بولامىز دەگەن ەلگە جاراسپايتىن, جارعا ۇرىندىراتىن جول. سوندىقتان ەلباسى العاشقى كەزەڭنەن-اق بۇل ءماسەلەگە ءجىتى ءمان بەردى. قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىن قۇرىپ, ەلدەگى بۇكىل ۇلت پەن ۇلىس وكىلدەرىن ءبىر شاڭىراقتىڭ استىنا بىرىكتىرىپ, تاتۋلىق پەن قوعامدىق كەلىسىمگە قول جەتكىزە الدى. وسىلايشا بەرەكە باسى – بىرلىكتە دەگەن حالىق دانالىعىنا دەن قويعان پاراساتتى باسشى ەكەندىگىن تاعى دا دالەلدەي الدى. بىلە بىلگەن ادامعا تاعدىردىڭ جازۋىمەن ەلىمىزدە ءتۇتىن تۇتەتىپ وتىرعان ءتۇرلى ۇلت پەن ۇلىس وكىلدەرى زور قازىنا. رەتىن تاۋىپ ولاردىڭ كۇش-قۋاتى مەن ءبىلىم بىلىكتەرىن, ۇلتتىق ءار الۋاندىعى مەن رۋحاني قازىناسىن ورتاق ەلدىك ماقساتقا جۇمىلدىرىپ, پايدالانا الساق, بۇدان ۇتارىمىز مول بولماق.
بۇگىنگىدەي جاھاندانۋ زامانىندا مۇنىڭ قانداي يگىلىكتەرگە جول اشاتىنىن ايتىپ جاتۋ ارتىق. ەلباسى اسسامبلەيانىڭ ءاربىر جيىنىندا قازاقستاننىڭ بولاشاعى – قازاق تىلىندە ەكەندىگىن قاداپ ايتىپ, ەلدىڭ بارشا ازاماتى قازاق ءتىلىن بىلۋگە مىندەتتى ەكەندىگىن تاپتىشتەپ كەلەدى. ءسويتىپ, ەل ۇكىمەتى مەن حالقىنىڭ الدىنا 2020 جىلعا دەيىن قازاقستان ازاماتتارىنىڭ 90 پايىزى مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرۋى ءتيىس دەگەن ناقتى مىندەت قويدى. بۇل ناتيجەسىز دە ەمەس. سوڭعى جىلدارى قازاق تىلىندە ءبىلىم الىپ جاتقان وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ سانى ارتتى. بۇل ءۇردىس بۇدان كەيىن قارقىن الماسا, كەمىمەيدى دەپ سەنەمىز.
ماقسات اۋقىمدىلىعى وي اۋقىمدىلىعىن دا كورسەتەدى. جەكە ادامنىڭ عانا ەمەس, بۇكىل ەلدىڭ الدىنا ءورشىل ماقسات قويىپ, سوعان بۇكىل ەلدى جۇمىلدىرۋ –دارا باسشىلاردىڭ عانا ەنشىسىندەگى دۇنيە. ەلباسى وسىنداي تاڭداۋلىلار ساناتىنداعى سارامان تۇلعا.
ءوزىنىڭ جەكە مەملەكەتتىك ءتىلى بولماسا, وندا ونداي ەلدى تاۋەلسىز ەل دەپ ايتۋعا بولا ما؟ ونداي ەلمەن باسقا مەملەكەتتەر قالاي ساناسپاق, قالاي حالىقارالىق قارىم-قاتىناس جاساسپاق؟ مەملەكەتتىك ءتىلىن تيىسىنشە قولدانبايتىن, ءوز اۋماعىنداعى ازاماتتارىنان, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرىنەن, ءوز ەلىنىڭ ازاماتتىعىن العىسى كەلەتىن شەتەلدىكتەردەن, وسى ەلگە جۇمىس ىستەيمىن, ءبىلىم الامىن دەپ كەلگەن وزگە ەلدىڭ ازاماتتارىنان مەملەكەتتىك ءتىلدى ۇيرەنۋىن تالاپ ەتپەيتىن ەلدىڭ تاۋەلسىزدىگى دە باياندى بولمايدى. ءوزىن ءوزى سىيلامايتىن, ءوزىن-ءوزى قۇرمەتتەي المايتىن ەلدى كىم قۇرمەتتەمەك, كىم ساناسپاق؟ سوندىقتان دا ەل بولامىن, وزگەلەرمەن تەرەزەم تەڭ بولسىن دەيتىن مەملەكەتتەر ەڭ الدىمەن, ءوز مەملەكەتتىك ءتىلىن زاڭ ارقىلى قورعايدى, تيىسىنشە قولدانادى جانە ءوز اۋماعىندا قولدانىلۋىن تالاپ ەتەدى. وسى جاعىنان كەلگەندە ەلباسىنىڭ جىل سايىنعى حالىققا جولداۋلارىندا, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جيىندارىندا, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىمەن, جاستارمەن كەزدەسۋلەرىندە ۇنەمى مەملەكەتتىك ءتىل ماسەلەسىن كوتەرۋى ماسەلەنىڭ ءمانىن جەتە تۇسىنگەندىگىنەن, ەل تاۋەلسىزدىگىن بەكەمدەۋدەن تۋىنداپ جاتقان ەرەن ارەكەتتەر ەكەندىگىندە ءسوز جوق.
1999 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆقا حالىقارالىق «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ «انا ءتىلدىڭ ايبارى» اتتى التىن بەلگىسىنىڭ تاپسىرىلۋى سالتاناتىندا ەلباسى: «ءار ادام بالاسى اتاسى مەن اناسىنان دۇنيەگە كەلگەندە ەڭ العاشقى قادىرلىسى ونىڭ ءتىلى بولادى. ەگەر دە ءبىز قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز مەملەكەت بولعانىن ۇلكەن التىن كۇمبەز دەپ ساناساق, سول التىن كۇمبەزدىڭ باسىنداعى ايشىعى مەنەن جۇلدىزى ءبىزدىڭ تاۋەلسىزدىگىمىز دەپ سانايتىن بولساق, سول كۇمبەزدىڭ نىق تۇرۋىنا قىزمەت ەتەتىن ءتورت نەگىزگى دىڭگەگى بولۋى كەرەك: ول – ەلتاڭباسى, ەل ۇرانى, ءبىزدىڭ تۋىمىز جانە قازاق ءتىلى. قازاق ءتىلىن ءتىپتى, ءوز ءتىلىمىزدى, انا ءتىلىمىزدى ءبىرىنشى ورىنعا قويۋعا بولادى», – دەپ تەبىرەنە سويلەپ «قازاق ءتىلىن وركەندەتۋدىڭ ەكى ماسەلەسى بار دەپ سانايمىن. ءبىرىنشى ماسەلە, ول بۇكىل حالىق بولىپ ءوزىمىز قازاق حالقى قازاق تىلىنە قامقور بولۋىمىز كەرەك. باياعىداي ون قازاق وتىرسا, ىشىندەگى ءبىر ادام بوتەن بولسا, سونى رەنجىتپەيىك دەپ بارلىعى ورىسشا سويلەيتىن زاماننان وتكەنبىز. سونى قويۋ كەرەك. جاسقانشاقتىقتى قويۋ كەرەك. ءبىزدىڭ, الگى, دەنەمىزدەگى ابدەن قۇلدىققا ۇيرەنگەن مىنەز-قۇلقىمىزدان اجىراۋىمىز كەرەك», – دەگەن ەدى. شۇكىر, سودان بەرگى كەزەڭدە بۇل ەكى ماسەلە دە شەشىمىن تاۋىپ كەلە جاتىر.
ەلباسى ەلدىككە قاتىستى, مەملەكەتتىڭ بولاشاعىنا بايلانىستى قانداي ماسەلە كوتەرسە دە, قانداي ءسوز سويلەسە دە ءتۇيىنىن تىلگە – قازاق تىلىنە اكەلىپ تىرەيدى. يشارالاپ تا, ۇقپاعاندارعا سوقىرعا تاياق ۇستاتقانداي ەتىپ تە ۇنەمى قايتالاپ ايتىپ كەلەدى. «ءوز تىلىمىزبەن ءومىر سۇرەيىك! – بۇدان ارتىق قالاي اتاۋعا بولدى؟ قاجەت دەسەڭىزدەر, ودان دا وڭايلاتىپ ايتايىن: «قازاق قازاقپەن قازاقشا سويلەسسىن!» – دەيدى. ساناسىندا ساڭىلاۋى جوق ادام بولماسا, مۇنى تۇسىنبەۋ مۇمكىن بە؟!
ەندى ءبىر سوزىندە «انا ءتىلىن ارمانسىز بويعا سىڭىرىڭىزدەر, ويتكەنى, بابالارىمىزدىڭ عۇمىر تاجىريبەسى, دۇنيەتانىمى, مىنەز-قۇلقى, وزىندىك بولمىس-ءبىتىمى وسى تىلدە قاتتاۋلى جاتىر» دەسە, كەلەسى ءبىر سوزىندە «تىلگە دەگەن كوزقاراس – شىنداپ كەلگەندە, ەلگە دەگەن كوزقاراس» ەكەندىگىن العا تارتادى. انا ءتىلىنىڭ ادام ومىرىندەگى, ەل تاعدىرىنداعى ورنى مەن ماڭىزىنىڭ قانشالىقتى زور ەكەندىگىن ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتى, اسىرەسە, ءىس باسىنداعى اتقامىنەرلەرىمىز ەلباسىداي ءتۇسىنىپ, سول كىسىشە ارەكەت ەتسە, بۇگىندە ءوزىمىز قولدان جاساپ جۇرگەن كوپتەگەن كەدەرگىلەردىڭ ءبىرى دە بولماس ەدى دەپ بىلەمىن. ەلباسى ايتقانداي, «انا ءتىلىن ارداقتاۋ – ەشقاشان ەسكىرمەيتىن ۇران». سوندىقتان انا ءتىلىنىڭ ايبارىنا اينالعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وسىناۋ ۇستانىمى قازاقستاننىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ بەتكە ۇستار تەمىرقازىعى بولۋعا ءتيىس دەپ بىلەمىن.
ومىرزاق ايتباي ۇلى,
حالىقارالىق «قازاق ءتىلى»
قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى, اكادەميك.
الماتى.