بىزدە ورەسكەل تۇسىنىك قالىپتاسقان. قازاقشا بىلمەيتىن, جاتپەن جۇپ قۇراعان ادامدى ۇلتتىڭ جاۋى, ادامنىڭ سورى سانايمىز. جۋىردا ءوزىمىز كۋا بولعان ءبىر وقيعا الگى تۇسىنىكتىڭ تاس-تالقانىن شىعارعانداي بولدى.
مەرەكەلىك ءنومىردىڭ بىرىنە كەيىپكەر ىزدەپ شارق ۇرعان ارىپتەسىمىز حالىقارالىق باعدارلامالار ورتالىعىنا حابارلاسادى. بۇل – بارشاعا بەلگىلى «بولاشاق» باعدارلاماسىن ۇيىمداستىراتىن, ۇيلەستىرەتىن مەكەمە. ءجۋرناليستىڭ كوكتەن ىزدەگەنى جەردەن تابىلىپ, ورتالىق الەمدىك رەيتينگتىڭ ساراپشىسى اتانعان, جاس بولسا دا تىڭ جوبالارىمەن جاھان نازارىندا جۇرگەن عالىمدى ۇسىنادى. الەمدىك رەيتينگتى تۇزەتىن تاڭداۋلى توپتىڭ قاتارىندا بولۋ ەكىنىڭ بىرىنە بۇيىرا بەرمەيتىن باق ەكەنى بەلگىلى. بىراق الگى عالىم قىزدىڭ ءبىر ءمىنى بار ەكەن. قازاقشا بىلمەيدى. ءبىزدىڭ ءجۋرناليستىڭ دە بويىندا ءبىر «كىلتيپان» بار. ورىسشاعا شورقاق. قايتپەك كەرەك؟
قولعا تۇسكەن كەيىپكەردى قۇر جىبەرۋ – جۋرناليسكە سىن. باس تارتايىن دەسە, بۇدان ارتىق كەيىپكەر تابىلمايدى. تابىلسا دا, ول دا وسى سەكىلدى بولۋى مۇمكىن عوي. ونىڭ ۇستىنە شەتەلدە وقىپ, عىلىم جولىندا جەتىستىككە جەتكەندەردىڭ دەنى قازاقشاعا شورقاق كەلەتىنى تاعى بار. امال جوق, اقىرى ەكەۋى اعىلشىن تىلىندە سويلەسىپتى. ەكى قازاقتىڭ انا تىلىندە تۇسىنىسە الماۋى ۇلكەن قاسىرەت, ارينە. ول ازداي عالىم شەتەلدىككە تۇرمىسقا شىققان ەكەن.
انا ءتىلىن بىلمەيتىندىگىنە, جات جۇرتقا ۇزاتىلعانىنا قانى قارايىپ, جانى جۇدەپ وتىرىپ ماقالاسىن جازعان ارىپتەسىمىز انە-مىنە گازەت بەتىنە تۇسكەلى تۇرعان دۇنيەنى كەيىپكەرىنە وقىتىپ الۋدى ءجون كورىپتى. حابارلاسسا, جاس عالىم «ماقالاڭىزدىڭ ءبىر جەرىنە انامنىڭ ەسىمىن كىرىكتىرە الاسىز با؟» دەگەن ءوتىنىش ايتىپتى. «نەگە؟» دەپ تاڭعالعان جۋرناليسكە: «مەنىڭ عىلىم جولىنداعى العاشقى ۇستازىم انام ەدى. ول – قازاق ايەلدەرىنەن شىققان العاشقى ونەرتاپقىشتىڭ ءبىرى. اتتەڭ, عۇمىرى كەلتە بولدى. جەتىستىككە جەتىپ, باقىتقا بولەنگەنىمدى كورە الماي كەتتى. ءوتىنىش, ۇمىتىلىپ بارا جاتقان ەسىمى قايتا جاڭعىرىپ, ارۋاعى ءبىر اۋناپ ءتۇسسىڭ, تىلەگىمدى ورىنداڭىزشى» دەپ قيىلا جاۋاپ قايىرىپتى.
مىنانى ەستىگەن ارىپتەسىمىزدىڭ سول جەردە بۋىن-بۋىنى بوساپ, ۇيالى تەلەفونىن دا وشىرۋگە شاماسى كەلمەي سۇلق ءتۇسىپ وتىرا كەتىپتى. ءتىلىن بىلمەسە دە, ءتۇبىن ۇمىتپاعان, جاتپەن جۇپ قۇراسا دا, ءدىنىن جوعالتپاعان قارىنداسىن ىشتەي جازعىرىپ, سوككەنى ءۇشىن اللادان مىڭ مارتە كەشىرىم سۇراپتى. ءسويتىپتى دە, عالىمنىڭ اناسىنا ءبىر سويلەم ەمەس, تۇتاس ءبىر ابزاتستى ارناپتى. شىنىندا دا, اناسى ەلگە بەلگىلى ۇلكەن عالىم بولىپتى. ءدارىنىڭ بىرنەشە ءتۇرىن ويلاپ تاپقان ەكەن.
«قۋىرداقتىڭ كوكەسىن تۇيە سويعاندا كورەسىڭ» دەمەكشى, تاڭعالعاننىڭ كوكەسىن ماقالا شىققان سوڭ كوردىك. عالىم قىز ءوزى تۋرالى كەلىستىرىپ ماقالا جازعان ءجۋرناليستى رەداكتسياعا ىزدەپ كەلدى. ادەتتە, مۇنداي جاعداي سيرەك كەزدەسەدى عوي. قولىندا پاپكاسى بار ءبىر قىز, كىلەڭ جىگىتتەر وتىراتىن كابينەتتىڭ ەسىگىن اشىپ, رۇقسات سۇراپ ىشكە ەندى. بىردەن تانىدىق. سونىڭ ءدال ءوزى. قازاقشاسى دا ءتاپ-ءتاۋىر ەكەن. تەك «قاتە سويلەپ قويامىن با» دەپ قۋىستاناتىن كورىنەدى. سوندا نە ايتتى دەيسىز عوي.
«بىرىنشىدەن, ماقالاعا انامنىڭ ەڭبەگى تۋرالى دەرەك قوسقانىڭىزعا ريزامىن, – دەدى ارىپتەسىمىزگە بۇرىلىپ. – ەكىنشىدەن, سىزبەن قازاق تىلىندە تىلدەسە الماعانىما كەشىرىم سۇرايمىن. ۇشىنشىدەن, قازاق گازەتتەرىنە دەگەن كوزقاراسىمدى وزگەرتكەنىڭىز ءۇشىن العىس بىلدىرەمىن. قىسقاسى, سىزگە جۇزبە-ءجۇز راحمەتىمدى ايتىپ, قولىڭىزدى الۋعا كەلدىم», دەدى. سويتسە, عالىم قىز وسى كۇنگە دەيىن «قازاق ءتىلدى جۋرناليستەر ورىسشا بىلمەيدى, اعىلشىننان مۇلدەم ماقۇرىم» دەگەن كوزقاراسپەن ءومىر ءسۇرىپ كەلگەن ەكەن. ورىسشانى قويشى, گازەت جۋرناليستەرىنىڭ اراسىندا عالامدىق تىلدە دە ديدارلاسا الاتىن جاڭا بۋىننىڭ قالىپتاسىپ كەلە جاتقانىن بىلمەگەن عوي.
وسى وقيعادان كەيىن ارىپتەسىمىز دە اعىنان جارىلدى. «وسى كۇنگە دەيىن قازاقشا ۇقپايتىن قانداستارىمدى, جاتپەن جۇپ قۇراعان جەرلەستەرىمدى ۇلتتىڭ جاۋى ساناۋشى ەدىم. قاتەلەسكەن ەكەنمىن جانە قاتەلەسكەنىمە قۋانىپ وتىرمىن. عالىم قىزدان كوپ عيبرات العانداي بولدىم. انا ءتىلىن بىلمەيتىندەر ۇلتىن سۇيمەيدى دەگەن ۇشقارى ويدان ەندى اۋلاق بولامىن. الگى قىزبەن اڭگىمەلەسىپ وتىرىپ اڭعارعانىم, ناعىز قازاققا جانى اشيتىن عالىم ەكەن. جانى اشىماسا, عىلىمي جاڭالىقتارى مەن جوبالارىن شەتەلدە جۇزەگە اسىرار ەدى عوي. جوق, يگىلىكتىڭ ءبارى ەلىمە بولسىن دەپ وتىر. اناعا دەگەن, ارۋاققا دەگەن قۇرمەتى قانداي؟ مۇنداي قادام تامىرىنان اجىراماعان قازاق قىزدارىنىڭ عانا قولىنان كەلەدى. قازاق ءتىلىن بىلمەگەنى ءۇشىن قاراكوزدەرىمىزدى بەكەر جازعىرادى ەكەنبىز. سونى ۇقتىم. انا ءتىلىن بىلگەنى جاقسى, ارينە. بىراق ۇلتقا قىزمەت ەتۋگە بۇل دا كەدەرگى ەمەس ەكەن. وسىعان كوزىم انىق جەتتى», دەدى.
بۇل جاعداي ءبىزدى دە سان ءتۇرلى ويعا جەتەلەدى.
ايتپاقشى, جۋرناليست ارىپتەسىمىز عالىم قىزدىڭ اتاقتى اناسى تۋرالى ماقالا دايىنداپ جاتىر.