وتكەن اپتادا «استانا سۋ ارناسى» مەملەكەتتىك كوممۋنالدىق كاسىپورنىنىڭ تۇرعىنداردى سۋدى ۇنەمدەپ پايدالانۋعا شاقىرعانى تۋرالى حابار كەڭىنەن تارادى. وسىدان كەيىن ءبىز كاسىپورىننىڭ سورعى-سۇزگى ستانساسىنا بارىپ, ءمان-جايدى باعامداپ كوردىك.
استانادا دەموگرافيا, ۋربانيزاتسيا ۇدەرىسى جەدەلدەپ, قالا دامىپ, كەڭەيىپ جاتقانى بارىمىزگە ءمالىم. وسى ورايدا سوڭعى جىلدارى ەلوردا تۇرعىندارى سۋدىڭ ساپاسىنا قاتىستى ءجيى شاعىمدانىپ ءجۇر. ال قازىرگى سۋدىڭ تاپشىلىعى سورعى-سۇزگى ستانساسىنىڭ جوبالىق قۋاتىنا بايلانىپ تۇر. سوندىقتان «استانا سۋ ارناسى» كاسىپورنى سۋ قىسىمىن رەتتەۋ ءۇشىن مىندەتتى شارا قابىلداۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىر. سۋ قىسىمى سورعى-سۇزگى ستانساسى ىسكە قوسىلعانعا دەيىن وسىلاي بەلگىلى ءبىر ۋاقىتتا تومەندەيدى ەكەن. ەسكە سالار بولساق, 2021 جىلى سۋ تاپشىلىعىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا ەكى جوبا باستالعان. ءبىرى ۆياچەسلاۆ سۋ قويماسىنان تەمىرجولشىلار تۇرعىن الابىنا دەيىن تارتىلاتىن جاڭا سۋ قۇبىرى بولسا, ەكىنشىسى ينتەرناتسيونالنىي تۇرعىن الابىندا سالىناتىن سورعى-سۇزگى ستانساسى ەدى. رەسمي مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, جوبا قۇرىلىسى بيىل جازدا اياقتالادى. قالالىق سورعى-سۇزگى ستانساسىنىڭ باسشىسى تالعات بەكماعانبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر قالاداعى ەكى سورعى-سۇزگى ستانسانىڭ قۋاتى تاۋلىگىنە 305 مىڭ تەكشە مەتر اۋىز سۋ وندىرۋگە جەتەدى.
– ءبىز قازىر قالاعا تاۋلىگىنە 330 مىڭ تەكشە مەتر سۋ جىبەرىپ وتىرمىز. بايقاساڭىزدار, ءبىز مىندەتىمىزدى ستانسانىڭ جوبالىق قۋاتىنان اسىرىپ ورىنداپ وتىرمىز. تۇرعىندارعا تازا سۋ بەرۋ ءۇشىن تۇنگى 12.00-دەن كەيىن سۋ قىسىمىن ازايتىپ, ارقايسىسى 20 مىڭ تەكشە مەترلىك 4 رەزەرۆۋارعا جينايمىز. سەبەبى تۇندە جينالاتىن 80 مىڭ تەكشە مەتر سۋدىڭ ەسەسىنە تاڭەرتەڭ سۋدىڭ قىسىمى جوعارى بولادى, – دەيدى سورعى-سۇزگى ستانساسىنىڭ باسشىسى.
ماسەلەنىڭ ءمانىسى تۇسىنىكتىرەك بولۋ ءۇشىن استانا قالاسىنىڭ اۋىزسۋ جۇيەسى جايىندا تارقاتىپ جازعانىمىز ءجون بولار.
نەگىزى قالا تۇرعىندارى تۇتىناتىن سۋ ۆياچەسلاۆ سۋ قويماسىنان ديامەترى 1000-1400 ميليمەترلىك 3 قۇبىر ارقىلى كەلىپ, اۋەلى سۋ قابىلداعىشقا قۇيادى. ودان ءارى سۋ ەكى سۇزگى-سورعى ستانساسىنا كەلەدى. ستانسالاردىڭ سۋدى تازارتۋ ۇدەرىسى بىردەي. تەك ءبىرى تاۋلىگىنە 200 مىڭ تەكشە مەتر سۋ قابىلداسا, ەكىنشىسىنە 105 مىڭ تەكشە مەتر سۋ كەلەدى. وسىدان كەيىن ستانسادا الدىمەن سۋدى زالالسىزداندىرۋ ءۇشىن ناتري گيپوحلوريدىن, كەيىن ب ۇلىڭعىرلىعىن ازايتۋ ءۇشىن رەاگەنتتەر قوسادى. كوپ ۇزاماي 52 توننا كۆارتس قۇمى ارقىلى سۇزگىدەن ءوتىپ, ابدەن تازارعان سوڭ, اۋىزسۋ رەزەرۆۋارلارىنا قۇيىلادى. ءارى قاراي رەزەرۆۋارداعى سۋ سورعىمەن قالاعا تارايدى. ياعني سۋ ءۇش كەزەڭنەن ءوتىپ, تازارتىلعان سوڭ عانا تۇتىنۋعا جارامدى بولادى. سۋدى تازارتۋدىڭ وسى تەحنولوگيالىق ۇدەرىسىنە شامامەن 5-7 ساعات ۋاقىت كەتەدى. مۇنداعى سورعى-سۇزگى ستانساسىنىڭ ءبىرى تاۋلىگىنە 105 مىڭ تەكشە مەتر, ال ەكىنشىسى 200 مىڭ تەكشە مەتر سۋدى تازارتاتىنىن ايتتىق. دەمەك كوكتەم كەلگەلى «استانا سۋ ارناسى» كاسىپورنىنىڭ سورعى-سۇزگى ستانساسىنداعى ماماندار تاۋلىگىنە 330 مىڭ تەكشە مەتر سۋ بەرۋ ارقىلى ءوز قۇزىرىنداعى جۇمىستى راسىندا ارتىعىمەن ورىنداپ وتىر دەگەن ءسوز.
جوعارىداعى ماعلۇماتتارعا زەر سالساق, تاعى ءبىر ماسەلەنىڭ شەتى قىلتيىپ تۇرعانعا ۇقسايدى. الدىمەن سورعى-سۇزگى ستانساسىنا كەلەتىن سۋدىڭ مولشەرىنە نازار اۋدارساق, سۋ تاپشىلىعىنىڭ ۆياچەسلاۆ سۋ قويماسىنان تارتىلعان ءۇش قۇبىرعا دا قاتىسى بار دەگەن توقتامعا كەلەمىز. ويتكەنى سورعى-سۇزگى ستانساسىنا سۋ مولىنان كەلسە, ونداعى ماماندار رەزەرۆۋارلاردى تولتىرۋ ءۇشىن بەلگىلى ءبىر ۋاقىتتا سۋدىڭ قىسىمىن تومەندەتپەسە دە بولار. نەگىزى استاناداعى اۋىزسۋ ماسەلەسى بۇعان دەيىن دە تالاي مارتە ايتىلىپ كەلدى. وسى جايدىڭ بارلىعىن ەلەپ-ەسكەرىپ, سۋ تاپشىلىعىنا ەرتەرەك قامدانعاندا قازىر جاعداي باسقاشا بولار ما ەدى, كىم ءبىلسىن؟
قوش, سۋدىڭ تاپشىلىعى نەگە قىستا ەمەس, كوكتەمدە تۋىنداپ وتىر؟ سەبەبى كوكتەمدە سۋدى ورىندى-ورىنسىز پايدالاناتىندار كوبەيەدى. كۇن جىلىنا قۇرىلىسقا, اۋلا سۋارۋعا, تاعىسىن تاعى شارۋالارعا سۋ كەتەتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. كەيىنگى جىلدارى تەك ەلدىڭ عانا ەمەس, الەم عالىمدارى, سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىلارى سۋدى ۇنەمدەپ پايدالانۋ كەرەك دەپ تەكتەن-تەك شىرىلداعان جوق. كوكتەم مەيلى, ال جازدا سۋ تۇتىناتىندار, ءتىپتى, كوبەيسە كەرەك.
– «استانا سۋ ارناسىنا» سورعى-سۇزگى ستانسالارىن سالىپ بەرسە, ونىمدىلىگى ارتادى. بىراق قۇرىلىس جۇمىستارى ءبىزدىڭ قولىمىزدا تۇرعان جوق. قازىرگى احۋال بويىنشا تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەپ تۇرعان ستانسالاردىڭ الەۋەتى جىلدان-جىلعا كەڭەيىپ جاتقان قالانى ۇزدىكسىز سۋمەن قامتۋعا دارمەنسىز بولىپ وتىر. ءبىز بىلتىر جازدا تاۋلىگىنە 330 مىڭ تەكشە مەتر سۋ بەرىپ وتىردىق. قازىر وسى كولەمدى ەرتەرەك, ياعني كوكتەمدە جىبەرە باستادىق. سايكەسىنشە, جاز شىعا سۋعا سۇرانىس قازىرگىدەن دە ارتاتىن سەكىلدى, دەيدى سورعى-سۇزگى ستانساسىنىڭ جەتەكشى ينجەنەر-تەحنولوگى جاننا دوسجانوۆا.
ارينە, وسى جايدى ەسكەرسەك, قالانى اۋىزسۋمەن قامتۋ ماقساتىندا قولعا الىنعان جوبالار مەزگىلىنەن كەشىكپەي اياقتالسا ەكەن دەيسىڭ. جاز شىعا پايدالانۋعا بەرىلەدى دەگەن سورعى-سۇزگى ستانساسىنىڭ الەۋەتى تاۋلىگىنە 105 مىڭ تەكشە مەتر سۋدى تازارتۋعا جەتەدى ەكەن. قازىرگى ستانسالار قالا كەڭەيگەننەن شاھاردىڭ ىشىندە قالسا, كەيىنگىسى قاشىق بولاتىنىن ەسكەرىپ, كەمى 200 مىڭ تەكشە مەترلىك سورعى-سۇزگى ستانساسىن سالعان الدەقايدا تيىمدىرەك بولار ما ەدى؟ سەبەبى قۇرىلىس قارقىنى قىسى-جازى باسەڭدەمەيتىن ەلوردادا بىرەر جىلدان كەيىن تاعى دا ءبىر سورعى-سۇزگى ستانساسى قاجەت بولۋى مۇمكىن عوي.
استانا قالاسىندا قازىر ەكى سورعى-سۇزگى ستانساسى بار دەدىك. ونىڭ ءبىرى قالانىڭ اتاۋى تسەلينوگراد بولعان تۇستا پايدالانۋعا بەرىلگەن. ەكىنشى ستانسا 2011 جىلى ىسكە قوسىلعان. ەرتەرەكتەگى جاعداي تۇسىنىكتى, ول كەزدە حالىق سانى از بولدى, ءبىر ستانسا جەتەتىن. بىراق 2011 جىلى ءبىر ەمەس, بىرنەشە سورعى-سۇزگى ستانساسىن سالۋعا شەشىم قابىلداۋ تيىمدىرەك بولار ما ەدى دەگەن وي تۋادى. ال قازىر استانا قالاسىنداعى كەيبىر ۇيلەردىڭ تۇرعىندارى سۋدىڭ قىسىمى ازايعانى بىلاي تۇرسىن, كەيدە اۋىزسۋدىڭ ۋاقىتشا توقتايتىنىن ايتادى.
– ءبىز «حان شاتىردىڭ» ماڭىنداعى «BI Group» قۇرىلىس حولدينگى سالعان 11 قاباتتى «توكيو» تۇرعىن ءۇي كەشەنىندە تۇرامىز. ءۇيدىڭ پايدالانۋعا بەرىلگەنىنە 4 جىلعا جۋىقتادى. سۋ ماسەلەسى ءبىزدى بىلتىر كوكتەمنەن الاڭداتا باستادى. ءار جەكسەنبىدە كەشكە قاراي سۋ توقتاتاتىن. ول كەستەگە ۇيرەنىپ, شارۋامىزدى سول ۋاقىتقا ىڭعايلايتىنبىز. كەيىنگى ايلاردا سۋ ادەتتەگىدەن كوبىرەك توقتايتىن بولدى. مىسالى, وتكەن اپتادا جەكسەنبىدەن سارسەنبىگە دەيىن شامامەن 18.00-دەن 1.00-گە دەيىن سۋ بولعان جوق. ءبىر قىزىعى, ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ 4, 5, 6 كىرەبەرىستەرىندە سۋ ۇزىلمەيدى. بىلۋىمىزشە ولار باسقا قۇبىرعا قوسىلعان. جۋىردا سۋدىڭ قىسىمى تومەندەيتىن ۋاقىت بەلگىلەنگەن كەستەگە نازار سالدىق. الايدا سۋ سول كەستەگە ساي بەرىلمەيدى. بۇرىن جەكسەنبىدە سۋ ۋاقتىلى توقتاعاندا ۇيدەگى ىدىستاردى قاز-قاتار ءتىزىپ, سۋ تولتىرىپ الاتىنبىز. قازىر سۋدىڭ قاشان توقتايتىنىن بىلمەگەن سوڭ, كەيدە سۋ الىپ ۇلگەرمەي قالاتىن كەزدەر بولادى, – دەيدى قالا تۇرعىنى سەرۋەن وقاسوۆا.
بۇل ماسەلەنىڭ دە ءبىر ەمەس, بىرنەشە سەبەپ-سالدارى بار. سۋ قىسىمى تومەندەگەندە كەيبىر ۇيلەردىڭ سورعىسىنا بايلانىستى دا سۋ جەتپەي قالۋى مۇمكىن. ويتكەنى بۇرىن سۋ قىسىمى جوعارى بولعاندا تۇرعىن ۇيلەردەگى سورعىعا اسا سالماق تۇسپەيتىن. تاعى ءبىر سەبەبى, اۋىزسۋ ستانساعا قاشىق جاتقان جانە كەيىنگى سالىنعان تۇرعىن ۇيلەرگە جەتپەۋى ىقتيمال.
سورعى-سۇزگى ستانساسى ۆياچەسلاۆ سۋ قويماسىنان 52 شاقىرىم قاشىقتىقتا جاتىر. ءبىر جاعىنان سۋ اۋىزسۋ رەزەرۆۋارلارىنا كەلىپ جاتسا, ەكىنشى جاعىنان قالاعا جىبەرىلىپ, وسى ۇدەرىس توقتامايدى. ايتپاعىمىز, 1968 جىلى سالىنعان ۆياچەسلاۆ سۋ قويماسىنىڭ سۋى ۋاقىت وتە ساپاعا اسەر ەتەدى. دەمەك استانا قالاسىنىڭ ماڭىنان باسقا دا سۋ كوزدەرىن قاراستىرۋ – بۇگىنگى كۇننىڭ باستى تاقىرىبى. بۇل – بولەك اڭگىمە. ونىڭ ۇستىنە بيىل قاردىڭ از تۇسكەنى ۆياچەسلاۆ سۋ قايماسىن تولتىرۋعا اسەر ەتسە كەرەك. وسىنى ەسكەرسەك, كەيبىر شىعىنداردى شارۋاشىلىق ماقساتتا پايدالاناتىن سۋمەن جابۋعا باسىمدىق بەرىلسە دەيسىڭ. ايتپەسە, جوعارى قىسىمدى ۇستاپ تۇرعان سورعى-سۇزگى ستانسالارى دا ۋاقىت وتە توزا باستايدى. ارينە, بۇل ماسەلەلەردى رەتتەۋ – كەلەر كۇننىڭ ەنشىسىندە. ازىرگە جۋىق ارادا ۆياچەسلاۆ سۋ قويماسىنان تارتىلىپ جاتقان ءتورتىنشى قۇبىر پايدالانۋعا بەرىلسە, جازدا ىسكە قوسىلادى دەپ كۇتىپ وتىرعان سورعى-سۇزگى ستانساسىنا سۋ جەتكىزۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى. سوندا قالا حالقىنا تاۋلىگىنە بەرىلەتىن 350 مىڭ تەكشە مەتر سۋدىڭ ورنى تولادى.