الاشتىڭ اسقاق ايبارى, قازاق ۇلتىنىڭ ۇلى تۇعىرى – ارۋ استانا ەت جۇرەگى ەلىم دەپ سوققان ەلباسىنىڭ, ارقا توسىندەگى عاسىر عاجايىبى اۆتورىنىڭ اقىل-ويى, ماقسات-مۇددەسى, ارمان-قيالىنىڭ قىش بولىپ قاشالىپ, تاستان قۇيىلىپ, كىرپىشپەن قالانىپ, بولاشاققا مۇرا قىلعان كوزايىمىنداي كۇننەن-كۇنگە گۇلدەنىپ بارادى. ەلباسى جاڭا استانانىڭ العاشقى قازىعى قاعىلعان كۇننەن باستاپ, ءاربىر قۇرىلىس نىسانىن جۇرەگىنىڭ جىلۋىمەن ايالاپ, ءاربىر عيماراتىن قولىمەن قويعانداي ناقىشتاپ كەلەدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ناقتى يدەياسىنان تۋعان وسىنداي ساۋلەت ونەرىنىڭ جاۋھارلارىنىڭ ءبىرى – تاۋەلسىزدىك سارايى.
استانا العاشقى كۇننەن باستاپ-اق ازاتتىق سۇيگىش ادامزاتتىڭ ادال مۇددەلەرى توعىسقان جاھاندىق ءۇنقاتىسۋ الاڭىنا اينالا باستادى. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت باسشىسى ەلوردادا دۇنيەجۇزىلىك دەڭگەيدەگى باسقوسۋلار مەن سالتاناتتى جيىنداردى وتكىزەتىن امبەباپ مونۋمەنتالدى ساراي سالۋدى ماقسات تۇتتى. بولاشاق باس سارايعا كيىز ءۇيدىڭ كەرەگەسى رەتىندەگى ايشىقتى قابىرعالار تۇعىر بولدى. كەرەگە تەكتەس سىرتقى ەرەكشەلىگىنە ىشكى سالتاناتى ساي كەلگەن تاۋەلسىزدىك سارايى بۇگىندە استاناداعى اۋىزعا ىلىككەن ارحيتەكتۋرالىق وزىق انسامبلدەردىڭ بىرىنەن سانالادى.
سونىمەن بىرگە, ەلورداداعى باس ساراي باتىس پەن شىعىس وركەنيەتىن جالعاستىراتىن التىن كوپىر اتانعان اجارلى استاناداعى تورتكۇل دۇنيەنىڭ تولعاقتى ماسەلەلەرىن تالقىلايتىن جاھاندىق جيىندار مەن باسقوسۋلار وتەتىن ورىنعا اينالعانى دا اقيقات. وعان وسى سارايدا الەمنىڭ 56 ەلىنىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى باس قوسىپ, دۇنيە ءجۇزىنىڭ كەلەلى تۇيىندەرىن تىلگە تيەك ەتكەن ەقىۇ ءسامميتىنىڭ, يكۇ فورۋمىنىڭ, كۇنى كەشە عانا الەمنىڭ جۇزدەن اسا مەملەكەتىنىڭ, ونداعان حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جەتەكشىلەرى, 9 نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى باستاعان 10 مىڭنان استام ساراپشىلارى جينالعان ءVىى استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ وتكەنى دالەل بولادى. تورتكۇل دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنان اعىلىپ, استاناعا اتباسىن تىرەگەن قوناقتاردىڭ وسى ءۇش كۇنگە سوزىلعان جاھاندىق ەكونوميكالىق فورۋم اياسىنداعى سانسىز سەسسيالاردىڭ جۇمىسىنا قاتىسىپ, تاۋەلسىزدىك سارايىنىڭ امبەباپ زالدارىنىڭ وراسان مۇمكىندىكتەرىنە تاڭداي قاعا تامسانعانىنا دا تالاي ءتانتى بولدىق.
تاۋەلسىزدىك سارايى بۇل – مەملەكەتتىك رەسمي ءىس-شارالاردى, الەمدىك فورۋمداردى, ماجىلىستەردى, حالىقارالىق كەزدەسۋلەردى, سەزدەردى وتكىزۋ ورنى بولىپ تابىلادى. سارايدىڭ سىيىمدىلىعى, تەحنيكالىق جابدىقتالۋى, قولايلىلىعى مۇنداي اۋقىمدى ءىس-شارالاردى حالىقارالىق دەڭگەيدە وتكىزۋگە جانە كورسەتۋگە ءمۇمكىندىك بەرەدى. رەسمي ءىس-شارالارمەن قاتار باس سارايدىڭ ءىرى كونتسەرتتەردى, كورمەلەردى, مەرەكەلىك جيىنداردى وتكىزۋگە بارلىق مۇمكىندىكتەرى بار. ىشكى قۇرىلىمى امبەباپ مۇمكىندىكتەر مەن ەستەتيكالىق جايلىلىق ۇيلەسىمدىگى بولىپ تابىلادى. تاۋەلسىزدىك سارايى كونگرەسس زال, راسىمدەۋ زالى, پرەسس-ورتالىق, قولونەر جانە ەتنوگرافيا, ارحەولوگيا جانە انتروپولوگيا گالەرەياسى, قازىرگى زامان گالەرەياسى, استانا تاريحىنىڭ مۋزەيى, 4D كينوتەاترى, 360 گرادۋستى اينالمالى كينوتەاتر, ەلەكتروندى كىتاپحانا جانە ماكەت زالدارىنان قۇرالعان.
تاۋەلسىزدىك سارايىنىڭ عيماراتى ءۇش قاباتتان تۇرادى. ءبىرىنشى قابات – ۇلتتىق جانە قازىرگى زامان ساۋلەت ونەرىنىڭ ءبىرتۋما ۇيلەسىمدىلىگىنەن كورىنىس بەرەدى. ياعني عيماراتتىڭ ءبىرىنشى قاباتىنان ءۇشىنشى قاباتىنا دەيىنگى ارالىعى ۇلتتىق جانە قازىرگى زامانعى ونەردىڭ ورنەكتەرىمەن شەبەر ورىلگەن. بۇل قاباتتىڭ قۇرىلىسى كەرەگە ستيلىندە جاسالعان مەتالل كونسترۋكتسيالاردى, حرۋستال شىنىنى, مەتالمەن بەزەندىرىلگەن اعاشتى, اق ءمارمار تاستارىن قولدانۋ نەگىزىندە ارلەندىرىلگەن. ءبىرىنشى قاباتتاعى ءبىر مەزگىلدە 3600 ادام بىردەن سىيىپ كەتەتىن كونگرەسس زالدىڭ جالپى كولەمى 4995 شارشى مەتردى قۇرايدى. جىلجىمالى قابىرعالاردىڭ كومەگىمەن كوزدى اشىپ جۇمعانشا ءتورت بولىككە ءبولىنۋ مۇمكىندىگىنە يە بولعان بۇل زالدا جوعارى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى, ءتۇرلى باعىتتاعى, ءتۇرلى تاقىرىپتارداعى شارالاردى ەش كەدەرگىسىز-اق وتكىزە بەرۋگە بولادى. زال ورتاسىندا جاساقتالعان جىلجىمالى ساحنا زالدىڭ امبەباپ سيپاتىنا ءار بەرەرلىكتەي ەتىپ جاسالعان. ساحنالىق الاڭنىڭ بيىكتىگى 1 مەتر 35 سانتيمەتر بولسا, ۇزىندىعى 35 مەترگە جەتەدى. وسى قاباتتا ورنالاسقان 220 ورىندىق ءباسپاسوز ورتالىعى دا زاماناۋي ۇلگىدەگى وزىق تەحنولوگيالارمەن جابدىقتالعان. سونىمەن بىرگە بۇل ورتالىق ءتۇرلى دەڭگەيدەگى كونفەرەنتسيالار, پىكىر سايىستار, سەسسيالار, جابىق وتىرىستار وتكىزۋگە وتە قولايلى. ءبىرىنشى قاباتتاعى ەرەكشە سالتاناتتى مەرەكەلەر وتكىزۋگە ارنالعان 268 ورىندىق ايشىقتى زال دا سارايدىڭ سالتاناتىنا جاراسىمدى ۇيلەسىم تاپقان.
ەكىنشى قاباتتا قولونەر جانە ەتنوگرافيا, ارحەولوگيا جانە انتروپولوگيا گالەرەياسى ورنالاسقان. كومپوزيتسيالىق ۇيلەسىمدەگى ارحەولوگيا زالى التىن ادام, سارمات باتىرى, بەرەل اتتارى, قۇپيا جازۋلارى بار تاستار سياقتى سيرەك كەزدەسەتىن كونە ءداۋىر جادىگەرلەرىمەن جابدىقتالعان. جالپى اۋماعى 7022 شارشى مەتردى قۇرايتىن كورمە زالدارى جاسىل جانە سارى تۇسكە بويالعان. سارى ءتۇستى كورمە زالىندا ۇزىندىعى 14,29 مەتردى جانە تەرەڭدىگى 6 مەتر 20 سانتيمەتردى قۇرايتىن ساحنالىق الاڭ ورنالاسقان. جاسىل جانە سارى كورمە زالدارى اۋماعى 7058 شارشى مەترلىك قوسالقى زالمەن بىرىكتىرىلگەن. «ەتنوگرافيالىق زال», «كوركەمسۋرەت گالەرەياسى» دەپ اتالاتىن كورمە زالدارى كونە داۋىرمەن بۇگىنگى زامان اراسىندا نازىك بايلانىس ورناتقان التىن كوپىر سياقتى ەلەستەيدى. ەتنوگرافيا مەن قول ونەرى, ايەلدەردىڭ اشەكەي بۇيىمدارى, قازاق دالاسىنىڭ ءتۇرلى وڭىرلەرىنىڭ ۇلتتىق كيىمدەرى, باتىرلاردىڭ قارۋ-جاراقتارى, ساز اسپاپتارى, قولدان تىگىلگەن كىلەمدەر ەرىكسىز كوز تارتادى. «كوركەمسۋرەت گالەرەياسىنداعى» ءا.قاستەەۆ, ءا.ىسمايىلوۆ, ق.تەلجانوۆ, گ.ىسمايىلوۆا, س.ايتباەۆ جانە باسقا قىلقالام شەبەرلەرىنىڭ قولىنان شىققان ونداعان شىعارمالار كورمەگە كەلۋشىلەردى ۇمىتىلماس اسەرلەرگە بولەيدى.
«ەتنوگرافيالىق گالەرەيانىڭ» ىشىنەن جەكە وتاۋ تىككەن «شەبەرلەر اۋىلى» ەكسپوزيتسياسىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ورىندى. ەكسپوزيتسيادا عاسىردان- عاسىرعا جالعاسىپ كەلە جاتقان ۇلتتىق مۇرالار قويىلعان. كوشپەلى وركەنيەتتىڭ مىزعىماس كوشىرمەسىندەي كورىنەتىن «شەبەرلەر اۋىلىنىڭ» نەگىزگى جادىگەرى اقشاڭقان كيىز ءۇي ەكسپوزيتسيا تورىنەن ورىن العان. «شەبەرلەر اۋىلىندا» كورىنىس تاپقان اسەم دۇنيەلەر كورگەن جاننىڭ جۇرەگىنە جىلىلىق نۇرىن سەبەدى.
ءۇشىنشى قاباتتا استانا قالاسى تاريحىنىڭ مۇراجايى قونىس تەپكەن. ارقا توسىندە سالتانات قۇرعان قازاقستاننىڭ جاڭا ەلورداسىنىڭ العاشقى قازىعى قاعىلعان كۇننەن باستالاتىن شەجىرەلى تاريحى تۋرالى وسى مۇراجايدان مول ماعلۇمات الۋعا بولادى. مۇراجايدىڭ وڭ جاق قاپتالىندا استانا بولاشاعىنىڭ ايناسىنداي ۇلكەن ماكەت زالى ورنالاسقان. ەلوردانىڭ بۇگىنگى كەلبەتى مەن ەرتەڭگى كوركىنەن حاباردار ەتۋ ماقساتىندا 1:600 ماسشتابتا جاسالعان ماكەت – استانا قالاسى اكىمدىگىنىڭ ارنايى تاپسىرماسىمەن وڭتۇستىك كورەيالىق «مودەل پاك» كومپانياسى ماماندارىنىڭ قولىنان شىعىپتى. تاۋەلسىزدىك سارايىنىڭ ءۇشىنشى قاباتىندا سونداي-اق, زاماناۋي 4D فورماتىنداعى جانە 360 گرادۋستى اينالمالى كينوتەاترلار, 128 ورىندىق ءدامحانا جانە ءارتۇرلى لەكتسيالار وتكىزۋگە ىڭعايلى ساحنالىق الاڭدار ورنالاسقان.
كوركىمەن دە, كەلبەتىمەن دە, كولەمىمەن دە كوڭىل وسىرەتىن استانانىڭ اجارلى ارحيتەكتۋرالىق انسامبلىندە ءوزىنىڭ لايىقتى ورنىن العان تاۋەلسىزدىك سارايى – باس قالانىڭ باس سارايى رەتىندەگى دارەجەسىنە بارىنشا لايىق. دۇنيە ءجۇزىنىڭ كەلەلى مۇددەلەرى توعىسقان ەلورداداعى حالىقارالىق باسقوسۋلاردى وتكىزۋدىڭ امبەباپ ورتالىعى بولىپ سانالاتىن تاۋەلسىزدىك سارايى ەلوردانىڭ شەجىرەسىندە ءوزىنىڭ ايشىقتى ءىزىن قالدىرا بەرمەك.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ.