كارى ادامنىڭ توسەك تارتىپ, انا دۇنيەگە انە-مىنە اتتانعالى جاتقانى كۇلكىلى دۇنيە ەمەس. بۇل – قايعىلى وقيعا. بىراق تىنىمباي نۇرماعانبەتوۆتىڭ شىعارمالارىن وقىپ وتىرىپ, قانشا جەردەن مۇڭدى بولسا دا ەگىلىپ ءبىر شىن جىلاي المايسىڭ. ەزۋىڭە كۇلكى ءۇيىرىلىپ, اششى ءاجۋاسىنا كەيدە مىرس ەتىپ, كەيدە استارىن ءتۇسىنىپ, مەزەت ويلانىپ قالاسىڭ.
«جۇماعا قاراعان ءتۇن» اڭگىمەسىندەگى پارىكۇل كەمپىردىڭ ءولىمى, دالىرەك ايتقاندا, بۇتكىل اۋىلدىڭ ناۋقاستىڭ ۇزىلگەنىن اسىعا كۇتۋى جۇرەككە سالماق سالمايتىن جەڭىل كۇي شايىپ وتكەندەي اسەر قالدىرادى. مۇنىڭ سىرى, ارينە, جازۋشىنىڭ ءومىردىڭ شىندىعىنا قىلدان نازىك يۋمور ارالاستىرا وتىرا سۋرەتتەۋىندە بولىپ وتىر. اڭگىمە جانرىنىڭ كلاسسيگى اتانعان اۆتوردىڭ ماقتاسىز باۋىزدايتىن جىپ-جىلى ساركازمىن وقىرمان قاۋىم جاقسى بىلەدى. سول ءۇشىن دە ايدان اسا توسەك تارتىپ جاتقان جالعىزباستى پارىكۇلدىڭ اۋىلداستارىنىڭ «بۇگىن ولەدى-اۋ» دەگەن ءۇمىتسىز ۇمىتتەرىنە رياسىز ءماز بولىسادى. بالكي, ءوز جانىمىزدى – قازاقتىڭ مىنەزىن كورىپ كۇلەمىز. وسى تەك قازاقتىڭ ەمەس, بارشا ادامعا ءتان مىنەز ەكەنىن دە مويىنداۋ كەرەك.
ءيا, ءتۇرلى وقيعادا ءتۇرلى كۇي كەشەتىن, الۋان سەزىمدە بولاتىن ادامنىڭ جانى ارقاشان قۇبىلمالى. ايىبى جوق, پارىكۇل كەمپىر العاش توسەك تارتقاندا اۋىلداستارى ءبىراز ابىگەرلەنىپ-اق قالعان. بۇل جالعاننان وتەر دەگەن پەندەدەن ولار دا بار ىقىلاسىمەن كومەگىن ايامادى.
«بىرەۋى كەمپىردىڭ الىستا تۇراتىن قىزىنا تەلەگرامما بەرسە, ەكىنشىسى وتىنىن ءتۇسىرىپ, تاعى بىرەۋى ەرتەڭدى-كەشكىسىن مالىنا قارادى. ابىسىن-اجىندارى اس-سۋىن ازىرلەپ, شايىن قويىپ, وتىن جاعىپ, كۇڭگىر-كۇڭگىر اڭگىمەمەن ۇزاقتى كۇندى ناۋقاستىڭ جانىندا وتكىزىپ ءجۇردى. پارىكۇلدىڭ اۋىل شەتىندەگى ەسكەرۋسىزدەۋ ۇيىنە كوڭىل سۇراي كەلگەندەرى بار, باسقاسى بار, بىرەۋ كىرىپ, بىرەۋ شىعىپ, ەرتەڭدى-كەش اۋىلداستارى دۇمەپ جاتتى».
سويتكەن پارىكۇل كەمپىر جۇرت كۇتكەندەي وڭايلىقپەن ولە قويمادى. سول توسەگىندە تىرپ ەتپەستەن ءبىر قالىپتى جاتا بەردى – نە كەتكەن جوق, نە تۇرعان جوق. اۋىل ىشىندەگى ءولىم-ءجىتىمدى قاۋقىلداسىپ ءجۇرىپ-اق اتقارىپ تاستايتىن ۇلكەندەر بارا-بارا بۇل ۇيگە سوعۋدى دا قويدى. بىرەۋ ومىردەن وزسا, «باۋىرىمداپ» جوقتاۋ سالا جونەلەتىن كەمپىرلەردىڭ پارىكۇلدەن «كوڭىلى قالدى». «مىنە, بۇگىن ولەدى» دەپ كۇتىپ شارشاعان. ءاۋ باستاعى اق-ادال نيەتتەرى دە تاۋسىلۋعا تاياۋ. اركىمنىڭ ءوز تىرشىلىگى, مال-سۋى تاعى بار, ءبارى ءوز شارۋاسىمەن اينالىپ كەتە باردى.
دەسە دە اۋىلدىڭ اتى اۋىل ەمەس پە؟! اقساقالدار اراعا ءتۇسىپ, جالعىزباستى ناۋقاستى قاراۋسىز قالدىرۋعا بولماس دەپ شۋلاستى. پارىكۇل كەمپىردى ەندىگى كۇزەتەتىندەر – بالۋان كەمپىرىمەن, سىبىرلاق پەن قاۋسىرما. ءبارى سوڭعى ۇمىتتەرىن جيناپ, اۋىل شەتىندەگى ەلەۋسىزدەۋ ۇيگە ەرىنە ەنىپ جاتتى. ءبىرى وت جاعىپ, ءبىرى اياق كوتەرىپ, ەندى ءبىرى ۇيقىعا كەتتى. پارىكۇل سول باياعىداي. جۇزىنە قاراعان اۋىلداستارى ىلعي «بەتى بەرى قاراماس» دەسەتىن. بۇل جولى دا بالۋان بۇگىنگى تۇننەن قالماس دەپ جورىدى. ىلە-شالا ەرتەڭ جۇما ەكەنى ەسىنە ءتۇستى. «بايعۇستىڭ نە دەگەنمەن نەسىبەسى زور ەكەن-اۋ».
ەكى كەمپىردىڭ باسى قوسىلسا, ارعى-بەرگىدەگى اڭگىمەنىڭ ءبارى ايتىلادى. ءتىپتى سوناۋ جىلداردا قالعان سىر دا بار. قۋىقتاي ۇيدە نە ايتىلسا دا پارىكۇل كەمپىر ەستىپ جاتىر. ارينە, بۇل كەزدە ول كوپ ۇزاماي وسى وتىرعان كەمپىرلەردىڭ جوقتاۋ ايتىپ, داۋىس سالاتىنىن سەزگەن جوق. ولەتىنىن دە بىلگەن جوق.
بالۋاننىڭ كەمپىرىنىڭ قورىلىنان ويانىپ كەتكەن سىبىرلاق ناۋقاستىڭ قولى ساپ-سالقىن ەكەنىن بايقاپ شورشىپ ءتۇستى. باعاناعى بالۋاننىڭ ءسوزى ءدال كەلگەنى مە؟ «ايتەۋىر كەتىپتى عوي»...
«قاۋسىرما قارسى قابىرعادا ءىلۋلى تۇرعان شارشى ورامالدى الدى دا, ناۋقاستىڭ بەتىنە جابا قويدى. ءسويتتى دە:
–كۇزە-ەتە-ەپ-پ وتىر-رسا-اق تا-ا ايرى-ىل-ەپ-ە قالدىق اۋ-ۋ, ويبا-اي-اي! – دەپ داۋىس سالىپ سىبىرلاقپەن كورىستى».
ادام ءوزى نەنى اسىعا اڭساي كۇتسە, سوعان تەز سەنەدى عوي. ءولدى دەگەن پارىكۇل ءتىرى ەكەن. قولى اشىق قالعان سوڭ مۇزداپتى, سىبىرلاق كەمپىر بىلەگىن ۇستاسا, جىلى ەكەن. ال قاۋسىرمانىڭ زارلاعان ءۇنى ءالى شىعىپ تۇر. سىبىرلاقتىڭ قوي دەگەنىن ەستىمەيدى. ەستىمەيتىن ءجونى دە بار, ايتپەسە سىبىرلاق كەمپىر اتانا ما؟!
«...پارىكۇل ءبارىن سەزگەن. ءتىپتى سىرتتان كىرگەن شالداردىڭ كىمدەر ەكەنىن دە داۋىستارىنان ايىردى. ءوزىنىڭ تىرىلىگىن ءبىلدىرىپ, بىردەڭە دەۋگە دە مۇرشاسى بار-دى. بىردەڭە دەر مە ەدى, الدە قايتەر ەدى, ويدا-جوقتا ۋ-شۋ بولعان ۇرەيلى داۋىستار ناۋقاستىڭ دا ەسىن شىعارىپ جىبەرمەگەندە...»
ءاپ ساتتە ازان-قازان بولا قالعان ۇيدە ءتىرى جاتقان پارىكۇل دە ولگەنىنە سەنەيىن دەدى. اسىرەسە بالۋاننىڭ كەمپىرىنىڭ اششى داۋسى بوي-بويىنا تاراپ, باسقا كەڭىستىكتە جۇرگەندەي قالىقتاي جونەلدى. «ولىك تابالدىرىقتان اتتاعانشا ءبارىن ءبىلىپ, ەستىپ جاتادى دەۋشى ەدى, سول راس ەكەن-اۋ», دەپ ويلادى.
سونىمەن, پارىكۇل كەمپىردىڭ جۇرت كۇتكەن ء«ولىمى» وسىلاي بولىپتى. جۇما كۇنى ومىردەن وتكەن ادامدار جۇماققا بارادى دەسەدى. راسىندا دا سول ءتۇنى جانى ۇزىلسە, جۇماققا تۇسەتىن بە ەدى؟ اۋىلداستارىنىڭ اق-ادال نيەتى دە وسىعان سايادى. ونى پارىكۇل كەمپىر سەزدى دەيسىز بە؟!
وقيعاسى شاعىن عانا شىعارمادا اۋىلدىڭ كەمپىر-شالدارىنىڭ اڭگىمەسىنەن بولەك تراگەديالىق تۇستار دا قوسا ءورىلىپ وتىرادى. ماسەلەن, اۋىلداستارىن ولمەي مەزى قىلعان پارىكۇلدىڭ جالعىزدىعى. شالى سوناۋ شاقتا جونەلگەن. جالعىز قىزى قياندا. كۇتتى-كۇتتى, ول دا كەلمەدى. ەل ىشىندە بولعان سوڭ بىلىنبەيدى عوي ءارى ول كەزدە زامان دا باسقا. بۇگىنگى كۇندە دە قاراشاڭىراقتا جالعىز قالعان قارت-قاريالار جەتەرلىك. جالپى, قاراۋسىز قالعان قارتتاردىڭ تراگەدياسى – ءبىر بولەك اڭگىمە.
بۇل جازۋشى قالاي كلاسسيك اتاندى؟ ماسەلەن, وسى اڭگىمەدەگى كەيىپكەرلەر بىزگە تاڭسىق ەمەس, ءار اۋىلدا بار. شىنايى ءومىردىڭ ادامدارى. مىنەزى, بولمىسى, ءىس-ارەكەتى, ءسوزى ەش بوياماسىز سۋرەتتەلەدى. ياعني قاراپايىم ادامنان يدەال جاسامايدى. ءھام ولاردى بۇرىس ارەكەتى ءۇشىن سىنامايدى. وقىرمانعا اقىل ۇيرەتپەيدى, تەك ءومىردىڭ وزىنەن الىنعان سيۋجەتتەر.