كەربۇلاقتاعى تاسجول, ەسكەلدىدەگى اۋىز سۋ ماسەلەلەرى مەن تالدىقورعانداعى تۇرعىن ۇيلەردىڭ ساپاسىزدىعى جەتىسۋلىقتاردىڭ شىدامىن تاۋىسقالى قاشان؟ سونى كەشە جيىلعان حالىق رەسمي ىسساپارمەن كەلگەن يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى مارات قاراباەۆقا دا ايتتى. تۇرعىنداردىڭ تىلەگىن قالت جىبەرمەي تىڭداعان سالا باسشىسى, اتالعان پروبلەمالاردى وڭدى شەشىلۋىن قاداعالايتىنىن جەتكىزدى.
جالپى, جەتىسۋلىقتاردىڭ سارىوزەك – كوكتال باعىتىنداعى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولمەن اۋىر جۇك تيەگەن كولىكتەردى جۇرگىزبەۋ تۋرالى تالابى زاڭدى. تالاپتى ۇكىمەت تە ماقۇلداپ وتىر. ونى ءمينستردىڭ اۋزىنان ەستىدىك.
«قازاۆتوجول» ۇلتتىق كومپانياسى» اق الماتى وبلىستىق فيليالىنىڭ ديرەكتورى نۇرحات اقىلتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, «ALACEM» تسەمەنت زاۋىتىنا شيكىزات تاسيتىن 40 توننالىق جۇك كولىكتەرى جولدىڭ توز-توزىن شىعارعان. سوندىقتان جەرگىلىكتى تۇرعىندار زاۋىت وزىنە قاجەتتى شيكىزات تاسۋى ءۇشىن قوسىمشا جول سالۋى كەرەكتىگىن العا تارتىپ وتىر. تسەمەنت زاۋىتى بيىلعا دەيىن سارىوزەك – كوكتال باعىتىنداعى جولدى جوندەۋدى ءوز مىندەتىنە العان. بىراق زاۋىتتىڭ اۋىر جۇك كولىكتەرى ءالى دە تولاسسىز ءجۇرىپ جاتىر. سونىڭ كەسىرىنەن جولدىڭ جوندەلگەن جەرلەرى قايتادان جارىلىپ, اسفالتى ۋاتىلىپ كەتۋدە. مۇنى راستاعان جەرگىلىكتى قوعام بەلسەندىلەرى مينيسترگە وسىعان قاتىستى ساۋالدارىن قويدى.
كۇرەڭبەل ءوڭىرى تۇرعىندارىن الاڭداتقان ماسەلەگە ەرەكشە نازار اۋدارعان ۇكىمەت وسىعان وراي بيىلعى بيۋدجەتتەن قارجى ءبولدىرىپ, التىنەمەل اسۋى مەن سارىوزەك كەنتىنە دەيىنگى ۇزىندىعى 68 شاقىرىمدىق جولدى جوندەۋدى «رسۋ-1» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنە تاپسىرىپ وتىر. بۇل ماقساتقا 10 ملرد تەڭگەگە جۋىق قارجى بولىنگەن. وسى رەتتە مينيستر جولعا جاۋاپتى ماماندارعا بيىل جولدى تولىق ءبىتىرۋىن تاپسىردى.
«جولدىڭ وسى بولىگىن ءبىتىرۋ اسا ماڭىزدى بولىپ تۇر. اسىرەسە 45-68 شاقىرىمىنىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلە. سەبەبى وسى باعىتتاعى جۇمىستى ءبىتىرۋدى مەملەكەت باسشىسى تاپسىرىپ وتىر. وسى جۇمىستارعا مەجەلەنگەن 30,5 ملرد تەڭگەگە قوسىمشا 4,7 ملرد تەڭگە بيىلعى بيۋدجەتكە ەنگىزىلگەن تولىقتىرۋلار كەزىندە ءبولىندى. وسىلايشا, اسۋدان وتەتىن جولدى بيىل تولىعىمەن ءبىتىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇل جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ قۋانىشىن ەسەلەپ, جول قيىندىعىن جەڭىلدەتە تۇسەدى», دەدى م.قاراباەۆ.
ودان كەيىن اتالعان تسەمەنت زاۋىتىنا بارىپ, جۇك كولىكتەرىنە قوسىمشا جول سالۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتى. ءتىپتى كەلەسى سەنبىگە دەيىن اۆتوجولدىڭ التىنەمەل اسۋىنان اسار تۇسىن جوندەۋ ماسەلەسىن زاڭداستىرۋدى مينيسترلىككە قاراستى كوميتەت ماماندارىنا جۇكتەدى. وسىعان وراي تسەمەنت زاۋىتىنىڭ باسشىلىعى قوسىمشا جول سالۋعا ۇلەس قوسۋى شارت. ءوز كەزەگىندە كاسىپورىننىڭ باسقا باستامالارىنا قولداۋ كورسەتىلمەك.
وبلىس ورتالىعىنا ايالداعان مينيستر, مۇنداعى قۇرىلىس بارىسىنا كوز جۇگىرتتى. بىلتىر الماتى وبلىسىنىڭ بولىنۋىنە بايلانىستى قۇرىلىس جۇمىستارى باياۋلاعان ەدى. وعان سەبەپ تە جوق ەمەس. بيىل جاڭا وڭىردە قۇرىلىس جوسپارى قايتا قۇرىلىپ, باياعى جۇرىسىنە قايتا تۇسكەندەي.
قالا اكىمى اسەت ماساباەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر قالانى دامىتۋ باعىتىندا باس جوسپار قايتا جاسالۋدا. جوسپار اياسىندا قالانىڭ ەكى باسىم اۋماعى بەلگىلەنگەن. ءبىرى – وڭتۇستىك باتىس اۋماعى, ەندى ءبىرى – قاراتال وزەنىنىڭ شىعىس جاعىنداعى بوس جاتقان جەر. وسى جەردە الداعى بىرنەشە جىلدا 150-دەن اسا كوپقاباتتى ءۇي بوي كوتەرەدى. سونىڭ ىشىندە وڭتۇستىك باتىس بولىكتە بيىل جاڭادان 6 ءۇيدىڭ قۇرىلىسى باستالسا, 35 ءۇيدىڭ قۇرىلىسى اياقتالۋ الدىندا. سونداي-اق مەتسەناتتار تاراپىنان 3 ءۇيدىڭ جانە ينۆەستورلاردىڭ جەكە قارجىسى ەسەبىنەن 6 ءۇيدىڭ قۇرىلىسى جىل سوڭىنا دەيىن اياقتالادى.
ايتا كەتەيىك, بيىل 45 ءۇي پايدالانۋعا بەرىلمەك. ولاردىڭ قاتارىندا مەكتەپ, اۋرۋحانا, ءبارى قاراستىرىلعان. سونىمەن قاتار وسى اۋماقتا بوي كوتەرەتىن ۇيلەردىڭ ينجەنەرلىك جەلىلەرى تارتىلىپ, جولدارى جاسالىپ, اۋلالارى دا اباتتاندىرىلۋدا.
«جوعارىدا اتالعان 35 ءۇيدىڭ 31-ءى «نۇرلى جەر», «شاڭىراق», «باقىتتى وتباسى» باعدارلامالارى بويىنشا بەرىلەتىن نەسيەلىك ءۇي بولسا, 4 ءۇي الەۋ- مەتتىك از قامتىلعان وتباسىلارىنا بەرىلەدى. ۇزىن سانى 200-دەن اسا پاتەردى قۇرايدى. ايتا كەتەرلىگى, بۇگىندە تالدىقورعان قالاسىندا 15 000-نان اسا ادام ءۇي كەزەگىندە تۇر. ەگەر جوعارىدا ايتىلعان ۇيلەر تولىق پايدالانۋعا بەرىلگەندە كەزەك 1 500-دەن اسا ادامعا قىسقارادى. وسى ۇيلەردى جىلۋمەن تولىققاندى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اۋدانارالىق جىلۋ قازاندىعىن سالۋ جانە قالانىڭ 70 پايىزىن جىلۋمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان «باسقۋات» جىلۋ قازاندىعىن گازعا كوشىرۋ جۇمىسى جۇرگىزىلۋدە. ءۇي سالۋمەن قاتار اۋلالاردى اباتتاندىرۋ, كوگالداندىرۋ جۇمىسى دا قاتار اتقارىلماق. وڭتۇستىك باتىس ايماقتى كوگالداندىرۋ جۇمىسى ۇيلەردى قولدانىسقا بەرگەن كەزدە تولىق اياقتالادى», دەدى ءا.ماساباەۆ.
«بۇل ساپاردىڭ ماقساتى – جەتىسۋ وبلىسىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردى كورىپ, وبلىس تۇرعىندارىن تولعاندىرىپ وتىرعان ماسەلەلەردى تىڭداپ, بىرلەسە تالقىلاۋ. بۇگىن ەكى ماسەلەنى قارادىق. ءبىرىنشى – جول قۇرىلىسى. بۇل جەردە سارىوزەك – كوكتال جولىنىڭ جاعدايىنا ەرەكشە نازار اۋداردىق. بۇل باعىتتاعى جولدى جوندەۋ تۋرالى مەملەكەت باسشىسىنىڭ دا تاپسىرماسى بار. جول قۇرىلىسىن قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى تولىق شەشىلدى. بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ بارىسىندا بولىنگەن 3,5 ملرد تەڭگە قارجىعا قوسىمشا 4,7 ملرد تەڭگە قاراستىرىلدى. جول قۇرىلىسى جىل سوڭىنا دەيىن بىتەدى. تۇرعىن ءۇي سالاسى بويىنشا تالدىقورعان قالاسىنىڭ اكىمى ايتقان ۇيلەردىڭ قۇرىلىسىن تولىق اياقتاۋعا قوسىمشا 7,2 ملرد تەڭگە قارجى كەرەك. بۇل قارجىنى الداعى ۋاقىتتا مىندەتتى تۇردە شەشىپ بەرەمىز. تەكەلى مەن الاكول اۋداندارىندا سالىناتىن, جالعا بەرىلەتىن 2 ءۇيدىڭ قۇرىلىسىنا كەرەكتى 2,7 ملرد تەڭگە قاراجات جايى دا ءتيىستى شەشىمىن تاباتىن بولادى. سونىمەن قاتار سالىنىپ جاتقان ۇيلەرگە ينجەنەرلىك جەلىلەردى تارتۋ ءۇشىن قوسىمشا 570 ملن تەڭگە قارجى كەرەكتىگى ايتىلدى. بۇل ماسەلەنى بيۋدجەتتى قوسىمشا پىسىقتاۋ بارىسىندا قاراستىرامىز», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
قالا قۇرىلىسىمەن تولىق تانىسقان مينيستر 500 ورىنعا ارنالعان ەمحانا مەن ۇشتوبە قالاسىنداعى كرەمني وڭدەيتىن «KazSilicon» كومبيناتىن تولىق ارالادى. بۇل رەتتە اۋرۋحانانىڭ ينجەنەرلىك-جوبالىق جۇمىستارىنا قولداۋ كورسەتىلەتىن بولدى. ال جەرگىلىكتى حالىقتى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان ءوندىرىس ورنىنا ساتتىلىك تىلەدى.
ءىسساپار سوڭىندا ۆەدومستۆو باسشىسى, وبلىس تۇرعىندارىنىڭ وزەكتى سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى. ماسەلەن, ەسكەلدى اۋدانىنىڭ تۇرعىنى قارابۇلاق اۋىلىنداعى كارىز جۇيەسى بۇگىندە حالىقتىڭ سۋ بۇرۋعا بايلانىستى قاجەتتىلىگىن 100 پايىزعا قامتي الماي وتىرعانىنا شاعىمداندى. ءوتىنىش بەرۋشىنىڭ ايتۋىنشا, قازىر جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتامانى ازىرلەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل رەتتە مارات قاراباەۆ وبلىس اكىمدىگى قاجەتتى قۇجاتتاما مەن نەگىزدەمەنى ۇسىنعان جاعدايدا مينيسترلىك بيۋدجەتتىك باعدارلامالار شەڭبەرىندە جوعارىدا ايتىلعان جوبانى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋعا دايىن ەكەنىن ايتتى.
سونداي-اق جيىندا تۇرعىندار تالدىقورعانداعى ءۇي كوميسسياسىنىڭ جۇمىسى مەن جاڭا پاتەرلەردىڭ ساپاسى سىن كوتەرمەيتىنىن ايتتى. وعان قوسا تەمىر جول ماسەلەسى دە تۇيىققا تىرەلگەنىن جەتكىزدى.
بۇل كۇنى م.قاراباەۆ ازاماتتاردى جەكە ماسەلەلەرى بويىنشا قابىلدادى. يدم باسشىسىمەن كەزدەسۋگە 6 ادام ءوتىنىش بەرگەن. ولار جەر قويناۋىن پايدالانۋ, قۇرىلىس, تۇرعىن ءۇيدى جەكەشەلەندىرۋ, ينفراقۇرىلىم جانە ت.ب. سالالارعا قاتىستى ساۋالدار جولدادى. مىسالى, وبلىس تۇرعىنى س.نايزابەكوۆا مينيسترگە 3 ۋچاسكەگە قاتىستى بارلاۋ ليتسەنزياسىن قايتارىپ الۋدى ءوتىندى. وسى ورايدا «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» كودەكسىنىڭ 20-بابىنا سايكەس جەر قويناۋىن پايدالانۋعا ليتسەنزيا الۋ پايدالى قازبانى ءوندىرىپ, يەلەنۋگە نەگىز بەرەتىن قۇقىقتىق تەتىك سانالاتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. بارلاۋعا جانە وندىرۋگە ارنالعان ليتسەنزيا مەملەكەتتىك جەر قويناۋى قورىن باسقارۋ باعدارلاماسىمەن ايقىندالىپ, اۋماقتار بويىنشا بەرىلەتىنىن ەسكەرۋ قاجەت.
ال س.امىرعالينوۆ ەسىمدى ازامات ءجۇندى تازالاۋ مەن يىرىلگەن ءجىپ وندىرىسىنە ارنالعان جابدىقتاردى ورناتۋعا بايلانىستى ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قاجەتتى قوندىرعىنى ليزينگكە ساتىپ الۋعا قولداۋ كورسەتۋدى سۇرادى. ونىڭ ساۋالىنا سايكەس يدم ونەركاسىپتى دامىتۋ قورى ارقىلى ءتيىستى جوبالاردى قارجىلاندىرۋ جونىندە بىرقاتار ينۆەستيتسيالىق باعدارلامانى ازىرلەگەنى تۋرالى تۇسىنىكتەمە بەرىلدى.
اتاپ ايتقاندا, جەڭىل ونەركاسىپ جوبالارىنا جالپى 50 ملرد تەڭگە مولشەرىندە قاراجات قاراستىرىلعان. سونىمەن قاتار قۇجاتتار پاكەتى Idfrk.kz سايتىنداعى جەكە كابينەت ارقىلى ونەركاسىپتى دامىتۋ قورىنا بەرىلەتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك.
ازاماتتار كوتەرگەن ماسەلەلەردىڭ اراسىندا تۇرعىن ءۇي جانە ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋگە قاتىستى ءداستۇرلى سۇراقتار دا بولدى. سونىمەن بىرگە Asma Industrial كومپانياسىنىڭ وكىلى ونەركاسىپتىك اككۋمۋلياتور باتارەيالارىن وندىرەتىن زاۋىتتىڭ قۇرىلىسىن قارجىلاندىرۋعا جاردەمدەسۋدى ءوتىندى. وسىعان بايلانىستى يدم ونەركاسىپتىك اككۋمۋلياتورلار ءوندىرىسىن جولعا قويۋدى قولدايتىنىن ايتا كەتكەن ورىندى. ۆەدومستۆو باسشىسى بۇل ءوتىنىش تاياۋ ارادا قارالاتىنىن جەتكىزدى.
قابىلداۋعا جازىلعان بارلىق ازاماتقا زاڭ نورمالارى ءتۇسىندىرىلىپ, تۇرعىن ءۇيدى ساتىپ الۋدىڭ تەڭ ءارى ءادىل مۇمكىندىكتەرى قاراستىرىلعان قولدانىستاعى تۇرعىن ءۇي ساياساتى تۋرالى دا اقپارات بەرىلدى.
جەتىسۋ وبلىسى