مەيماندوس مەگاپوليستىڭ مۇمكىندىگى

ۇيىمنىڭ تاۋەلسىز ساراپشىلارى بۇل تۋريستىك ايماقتاردى 9 ولشەم بويىن­شا ساياحاتقا لايىقتى دەپ تاڭداعان. باستى تالاپتاردىڭ ىشىندە سول ولكەلەردىڭ ما­دەني, تابيعي ەرەكشەلىكتەرى, قوعامدىق, ەكونوميكالىق تۇراقتىلىق, بايلانىس جانە ينجەنەرلىك-كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىم ماسەلەلەرى, سونداي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى قامتىلدى. تۋريزمگە جايلى دەپ تانىلعان ەلدەردىڭ تىزىمىندە ۆەتنام, تۇركيا, يسپانيا, اۋس­تريا, پەرۋ, مەكسيكا, يوردانيا, قى­تاي سەكىلدى مەملەكەتتەر بار. دۇنيە­جۇ­زىلىك تۋريزم ۇيىمىنا مۇشە ەلدەردەن 57 مەملەكەت ارقايسىسى 3 ەلدى مەكەننەن الەمنىڭ تاڭداۋلى تۋريستىك ايماعىنا ۇمىتكەر رەتىندە ۇسىنعان. سولاردىڭ ىشىنەن تورتكۇل دۇنيەدەگى 32 ولكەنىڭ باعى وزا شاپتى.

تۋريزم تاقىرىبىنا تۇزدىق بولعان بۇل اقپارات ادامدى ءبىراز ويعا جەتەلەيدى. راسىندا دا دۇنيەجۇزىلىك تۋريزم ۇيى­مىنىڭ تاڭداۋىنا قازاقستاننان, ءتىپتى ورتالىق ازيا مەن تمد مەملەكەتتەرىنەن بىردە-ءبىر ساياحاتقا لايىقتى ايماقتىڭ ىلىنبەگەنى كوپ جايتتى اڭعارتادى. بۇل تۋريزم سالاسى جەرگىلىكتى جەردە ءالى دە دامۋدى, وركەندەۋدى قاجەت ەتەدى دەگەن تۇسىنىكتى قالىپتاستىرىپ وتىر.

وسى رەتتە رەسپۋبليكانىڭ ءۇشىنشى مەگاپوليسىندەگى تۋريزم توڭىرەگىندەگى ماسەلەنى شاما-شارقىمىزشا سارالاپ كورسەك. سونىمەن قالالىق تۋريزم, سىرتقى بايلانىستار جانە كرەاتيۆتى يندۋستريا باسقارماسى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ازامات قالقاباەۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, جىل سايىن شاھارعا كەلە­تىن ساياحاتشىلار سانى ارتىپ جاتقانعا ۇقسايدى. ناقتى سانداردان دەرەكتەر كەلتىرگەن مامان 2021 جىلى مەگاپوليستى تاماشالاعان تۋريستەر 200 مىڭنان اسسا, وتكەن جىلى 300 مىڭنان كوپ ساياحاتشى شىمكەنتتى تاڭداعانىن ايتتى. نەگىزىنەن رەس­پۋبليكانىڭ تۇستىگىندەگى قالانى كو­رۋگە وزبەكستان مەن رەسەيدەن تۋريستەر كوپ كەلەدى. سونىمەن بىرگە تۇركيا, قى­تاي, ەۋروپا ەلدەرىنەن دە تۋريستىك باعى­تىن شىمشاھارعا بۇراتىن ساياحاتشىلار جەتەرلىك.

اتالعان ورگانعا مۇنداي ماعلۇماتتى ۇسىنىپ وتىراتىن – قالاداعى قوناقۇيلەر. سول سەبەپتى قوناقۇيلەرگە قونباعان جال­دامالى پاتەرلەردە تۇراتىن الىس-جاقىن شەتەل ازاماتتارىن قوسقاندا جوعارىداعى ستاتيستيكالىق دەرەك ودان الدەقايدا كوپ بولىپ شىعۋى مۇمكىن. قىسقاسى, وتكەن جىلى تۋريزم سالاسى شاھاردىڭ جەرگىلىكتى بيۋدجەتىنە 10 ملرد تەڭگە سالىقتىق كىرىس تۇسىرگەن. جالپى, قالانىڭ جىلدىق بيۋدجەتى شامامەن جارتى ترلن تەڭگەگە جەتەدى. سوندىقتان تۋريزمنەن تۇسەتىن تابىس ىشكى جالپى ونىمگە پالەندەي اسەر ەتەدى دەۋگە ءالى ەرتەرەك سياقتى. دەگەنمەن قوسىمشا كىرىس مەگاپوليستىڭ كۇن تارتىبىندەگى الەۋمەتتىك ماسەلەسىنىڭ از دا بولسا وڭالۋىنا سەپ بولا ما دەگەن ءۇمىت تە جوق ەمەس. وسىعان وراي تۋريزم سالاسىن دامىتۋ شاھار اكىمشىلىگىنىڭ نازارىندا تۇرعان باستى ماسەلەنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى.

باسقارما وكىلى شىمكەنتتىڭ تۋريس­تەردى وزىنە تارتاتىن ەكى ەرەكشەلىگى بار ەكەنىن العا تارتادى. بۇل – جايلى كليماتى مەن ءدامى ءتىل ۇيىرەر ءارى باعاسى باسقا وڭىرلەرمەن سالىستىرعاندا ارزانداۋ بولىپ كەلەتىن تاماعى. سونىمەن بىرگە ساياحاتشىلار شاھارعا كەلگەندە جۇزدەن اسا تۋريستىك نىسانداردى تاماشالاي الادى.

«تاريحى 2 مىڭ جىلدان اساتىن شىمكەنتتە تۋريستەر قىزىعاتىن تاريحي-مادەني ورىندار بارشىلىق. ماسەلەن, ەسكى قالاشىقتاعى قورعان, قازاق دالاسىنا يسلام ءدىنىن تاراتقان قاراحانيدتەر داۋىرىنەن قالعان سايرامداعى كونە بازار. كەزىندە سول ماڭدا قۇلدار دا ساۋدالانىپتى. سايرامداعى بۇل بازار ءالى كۇنگە دەيىن بار. ال ەسكى قالاشىقتا كەنەسارى حاننىڭ ۇلدارى سىزدىق سۇلتان مەن احمەت تۇرعان جانە سول جەردە جۇمىس ىستەگەن. بۇعان قوسا 1949 جىلى اشىلعان شاھارداعى تۇڭعىش رەستوران «ارالدى» ايتۋعا بولادى. بۇگىندە بۇل ءدامحانا اتاۋى «جەتى تاندىرعا» وزگەرگەن», دەدى ازامات قالقاباەۆ.

قالا تۇرعىنى باقتىباي ءابدىرايىم – شەتەلگە كوپ ساياحاتتاۋدى ۇناتاتىن ازاماتتاردىڭ ءبىرى. شاعىن بيزنەسىن دوڭ­گەلەتىپ, سودان تۇسكەن پايداعا ءارتۇرلى ەل­دەردى ارالاپ, جەر كەزىپ جۇرگەندى جانى سۇيەدى. ءوزىنىڭ ايتۋىنشا, تۋريزم دەگەنىمىز – جان راقاتى. ادام ەڭبەك ەتۋمەن بىرگە كوڭىل كوتەرىپ, بىراۋىق دە­مالۋ دا كەرەك. وسى ماقساتقا وراي وتباسىمەن ساياحاتقا شىعىپ, دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىن ارالاۋدى ادەتكە اينالدىرعان. ءبارى دە سالىستىرمالى تۇردە بىلىنەدى دەگەن ول ەلىمىزدىڭ تۋريستىك الەۋەتىن اڭگىمە بارىسىندا تارازىلاپ, بايانداپ بەردى. قازاقتان الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ ءبىر بولشەگى بولعاندىقتان سىرتپەن بايلانىس بۇگىندە كۇشەيە تۇسكەن. ونىڭ ايعاعى دۇنيە جۇزىندەگى ايگىلى تۋريستىك ايماقتارعا شىمكەنتتەن ۇشاتىن تىكەلەي اۋە رەيستەرى اشىلعان. ادامداردىڭ ەل كورىپ, جەر تانۋىنا ول ارينە جاقسى. الايدا جەرگىلىكتى تۋريستەرمەن بىرگە كاپيتال دا سول ەلگە ۇشىپ بارادى. تۋريستەر سوندا بار اقشاسىن جاراتىپ قايتادى. ال ول قاراجات الگى مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاسىن كۇشەيتۋگە جۇمسالاتىنى تۇسىنىكتى. ءدال وسىنداي جاعدايدى قازاقستاندا دا تۋدىرۋ كەرەك, دەپ ەسەپتەيدى كەيىپكەرىمىز.

«ازاماتتار نەلىكتەن سىرتقا كوپ سايا­حاتتايدى. ويتكەنى كليماتى بولەك ەكزوتيكالىق ەلدەردى كورگەندى قالايدى. مۇحيت, تەڭىز سۋلارى جاعالاۋىن شايعان مۇنداي تۋريستىك ايماقتار سونىسىمەن دە ادامداردى وزىنە قاراي تارتادى. دەگەن­مەن قازاقستاننىڭ دا, سونىڭ ىشىندە شىم­كەنتتىڭ وزىنە ءتان تابيعاتى مەن باسقا دا ەرەكشەلىكتەرى بار. ءبىز ءالى دە سول مۇم­كىندىكتى پايدالانا الماي جاتىرمىز. ونىڭ ەكى سەبەبى بار. بىرىنشىدەن, جەرگىلىكتى حالىق ەلىمىزدىڭ وزىندە قان­داي كەرەمەت دەمالاتىن, تابيعاتى تا­مىل­جىعان ورىندار بار ەكەنىن ءجوندى بىلمەيدى. ەكىنشىدەن, بىلگەنىمەن ول جاققا سەرۋەندەپ بارۋ, سەيىل قۇرىپ قايتۋدى قالتاسى كوتەرمەيدى. مىنە, وسى ەكى ماسەلە ىشكى ءتۋريزمنىڭ اياعىنا تۇساۋ سالىپ وتىرعان سەكىلدى. ونىڭ ۇستىنە مەگاپوليستە, ءتىپتى تۇتاستاي ەلىمىزدە دەسە دە بولادى, ءتيىستى ينفراقۇرىلىم ماسەلەسى تولىق شەشىمىن تاپپاعان. قاۋىپسىزدىك جاعى دا كوڭىل كونشىتپەيدى. ناقتى تۋريستىك مارشرۋتتار جوقتىڭ قاسى. ماسەلەن, شەتەلدە ساياحاتشىلاردى الدىن الا بەلگىلەنگەن تۋريستىك باعىتتار بو­يىنشا الىپ جۇرەدى. وسىنداي ءادىستى وتاندىق تۋريزم سالاسىنا دا ەنگىزۋ قاجەت. ءتۋريزمدى مەملەكەتتىڭ تىكەلەي كۇشىمەن دامىتۋ دۇرىس ەمەس. بۇل سالا نارىقتىڭ زاڭدىلىعى بويىنشا ۇسىنىس-سۇرانىسقا قاراي وزدىگىنەن وركەندەۋگە ءتيىس. بىزدە كەرىسىنشە ءتۋريزمنىڭ ۇرانىمەن تالاي نىسان, عيماراتتاردى سالىپ تاستادى. الايدا كوبىسى جۇمىسىن جارتىلاي ىستەپ نەمەسە قاڭىراپ بوس قالدى», دەدى ب.ءابدىرايىم.

مەگاپوليستە 13 تۋروپەراتور مەن وتىز­دان اسا گيد قىزمەت كورسەتەدى. سو­نىڭ ىشىندە 4 تۋروپەراتور – شەتەلدە. ولاردىڭ جۇمىسى – شەتەلدىك تۋريس­تەردى شىمشاھارعا تارتۋ. جالپى, بۇل تاجىريبە الەمدەگى ءتۋريزمى دامىعان مەملەكەتتەردە كەڭىنەن قولدانادى ەكەن. وسى رەتتە باسقارما وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, كەيبىر شەتەلدىك تۋرپاكەتتەردىڭ ارزان بولۋ سەبەبى ولار الدىن الا تۋريستەردى دايىن­داپ, قوناقۇيدى, ۇشاقتىڭ بيلەتتەرىن برونداپ قويادى. الايدا بۇل سول ەلدەردە ءبارى ارزانشىلىق دەگەندى بىلدىرمەيدى. ال شەتەلدىك تۋريستەر جەكە وزدەرى تۋر­پاكەتسىز كەلەتىندىكتەن, شىمكەنتتەگى سەرۆيستىڭ باعاسى ولارعا قىمباتقا سو­عىپ جاتادى. سوندىقتان ارنايى تۋر­با­عىتپەن ءا دەگەندە جۇزدەگەن تۋريست ءبىر-اق اكەلەتىن دۇنيەجۇزىلىك تاجىريبە شىمكەنتتە دە جۇزەگە اسىرىلا باستادى. مۇنىمەن قوسا قازىر شەتەلدىڭ ازاماتىن شاھاردىڭ كەسكىن-كەلبەتىمەن تاڭ­عالدىرۋ قيىن. ولاردى قىزىقتىراتىن – حالىقتىڭ بايىرعى تۇرمىسى, سالت-ءداستۇر مادەنيەتى. وسىعان بايلانىستى مەگاپوليستەگى شەتكى ەلدى مەكەندەردىڭ بىرىنەن اۋىلدىڭ تىرشىلىگىن كورسەتەتىن سونداي ءبىر جوبانى قولعا الۋدى جوسپارلاپ جاتقان سەكىلدى.

ءوز كەزەگىندە بۇۇ جانىنداعى دۇ­نيە­جۇزىلىك تۋريزم ۇيىمى جەرگىلىكتى جەردەگى ءتۋريزمدى اياققا تۇرعىزۋعا, سونىڭ ەسەبىنەن ەلدى مەكەندەردىڭ ەكونو­ميكاسىن كوتەرىپ, قوسىمشا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا كۇش سالىپ, كەدەيشىلىكپەن كۇرەسۋگە بارىنشا اتسالىسىپ جاتىر. وسى ورايدا ۇيىم ارنايى باعدارلاما جاساپ, ساياحاتشىلار لەگىن ءداستۇرلى تۋريستىك ورتالىقتاردان بۇل سالاعا ەندى قادام باسىپ كەلە جاتقان ايماقتارعا بۇرۋعا تىرىسادى. ال مۇنىڭ ەلىمىزدەگى ءتۋريزمنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋعا قانشالىقتى اسەر بەرەتىنىن ۋاقىتتىڭ ءوزى كورسەتەر.

شىمكەنت