سوڭعى كەزدە قارجىلاندىرۋ سالاسىندا ەلدەگى قارجىلىق جۇيەگە بالاما جاڭا باعىتتاردى ەنگىزۋ باستاماسى ءجيى كوتەرىلىپ ءجۇر. بۇل تۇتىنۋشى قوعامنىڭ كوپتەن كۇتكەن جاڭالىعى بولىپ وتىر. اتاپ ايتساق, تاياۋ ۋاقىتتا ەلىمىزدە يسلامدىق قارجىلاندىرۋ ماماندارىن دايىنداۋ قولعا الىنباق.
ەلوردادا جىل سايىن وتەتىن استانا ەكونوميكالىق فورۋمدارىنىڭ بىرىندە قازاقستان مەن يسلام دامۋ بانكى اراسىندا ينۆەستيتسيا تارتۋ جونىندە كەلىسىمشارتقا قول قويىلعان بولاتىن. كەلىسىمشارتتا قازاقستان ەكونوميكاسىنا 2 ملرد. دوللار ينۆەستيتسيا قۇيىلاتىنى تۋرالى كورسەتىلگەن ەدى. جۋىردا پرەزيدەنت جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە وتكەن بريفينگتەردىڭ بىرىندە ۇلتتىق بانك توراعاسى قايرات كەلىمبەتوۆ سول اقپاراتتى قايتالاي كەلىپ, الماتى قالاسىنىڭ ورتالىق ازياداعى يسلامدىق قارجىلاندىرۋدىڭ ايماقتىق حابى بولاتىندىعىن مالىمدەدى. سونىمەن قاتار, يسلامدىق قارجىلاندىرۋعا سايكەس, ەل زاڭناماسىنا سالىقتىق جانە قۇقىقتىق ماسەلەلەرگە بايلانىستى وزگەرىستەر ەنگىزۋ ماقساتىنا ارنايى گرانت بولىنەتىندىگى جونىندە كەلىسىم بارلىعىن جەتكىزدى. باس بانكيردىڭ مالىمدەۋىنشە, يسلامدىق قارجىلاندىرۋدى ەندىرۋ بارىسىندا نەگىزگى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بىلىكتى ماماندار دايىنداۋ بولماق. «ويتكەنى, يسلام دامۋ بانكى يسلامدىق قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى بويىنشا الەمدىك دەڭگەيدەگى كوپتەگەن مامانداردى دايىنداۋعا كەڭەس بەرگەن. سول سەبەپتى ارنايى ماماندار دايارلاۋعا ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەت ارنايى گرانت بولەتىن بولدى», دەدى ول. قايرات كەلىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ارنايى دايارلانعان ماماندار جۋىقتا دايىن بولماق. «الەمنىڭ كوپتەگەن ۋنيۆەرسيتەتتەرى, ونىڭ ىشىندە تاياۋ شىعىس ەلدەرى عانا ەمەس, ەۋروپا ەلدەرى مەن رەسەيدە دە وسى سالا ماماندارىن دايىنداۋمەن اينالىسادى. وسى باعىتتاعى جۇمىستى جالعاستىرا بەرەتىن بولامىز», دەدى ق.كەلىمبەتوۆ بريفينگ بارىسىندا.
جالپى, الەمدىك ءداستۇرلى قارجىلاندىرۋ ساياساتىنداعى ولقى تۇستار كوپ ەلدەردىڭ «دامىعان» دەپ دارىپتەلگەن ەكونوميكالارىن تۇرالاتىپ تاستاعانىنا كۋا بولعانىمىزعا كوپ ۋاقىت وتە قويعان جوق. اسىرەسە, بانك جۇيەسى قاتتى زارداپ شەككەنى ايان. جالپى, بانكتەردىڭ ءىس-ارەكەتىن ءۇش سوزبەن سيپاتتاعاندا ول قاراجات بەرۋ, قاداعالاۋ, قاراجاتتى وسىمىمەن قايتارىپ الۋ بولسا, ولاردىڭ ءىس-ارەكەتىنىڭ ناتيجەسىن بەرگەن قاراجاتىن قانشالىقتى قايتارىپ الا العاندىعىمەن ولشەۋگە بولادى. وكىنىشكە وراي, بانكتەردىڭ بۇل ماسەلە تۇرعىسىنان العاندا جاعدايى ءماز ەمەcتىگى ءجيى-ءجيى ءباسپاسوز بەتىندە جاريالانۋدا. دەگەنمەن, قارىزعا قاراجات الساڭ, «ەسەلەپ» قايتارۋ كەرەك بولاتىنىن اركىم دە ءتۇسىنىپ بولدى. «ەسەلەنگەن» قارجى تۇبىندە بىرەۋدىڭ قالتاسىنان شىعىن بولىپ شىعاتىنىن, ونىڭ دا شەگى بولۋى كەرەكتىگى جانە ول ءبىر تۇراقتى نەگىزدەرگە سۇيەنۋى قاجەتتىگىن ءتۇسىنۋ كوپشىلىكتى يسلامدىق قارجىلاندىرۋ نەگىزدەرىن ۇيرەنۋگە الىپ كەلۋدە. قارىزعا نەگىزدەلگەن قازىرگى قارجى جۇيەسىندە قاراما-قايشىلىق كوپ. يسلامدىق قارجىلاندىرۋ دىنگە نەگىزدەلگەن قۇندىلىقتار مەن نورمالار جۇيەسىنە, سونداي-اق, يسلام الەمىندەگى داستۇرلەرگە ارقا سۇيەيدى. بۇگىندە يسلامدىق بانك ءىسىنىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى شاريعات زاڭدارىن بارلىق قارجىلىق وپەراتسيالارعا قولدانۋ بولىپ تابىلادى. يسلامدىق عالىمدار يسلامدىق قارجىلاندىرۋ جۇيەسىن ناقتىلايتىن زاڭدار جيناعىن قۇراستىرىپ تا قويدى. ونىڭ نەگىزىندە سسۋدالىق ءوسىمدى الۋعا تىيىم, باسقاشا ايتقاندا, نەسيە ءۇشىن تولەمگە تىيىم سالىنعان. Riba (مىسالى, ءداستۇرلى بانكتەردەگى پايىز, اقشا وزدىگىنەن وسپەيدى, ول تەك قۇندى انىقتاۋ ءۇشىن قاجەت قۇرال رەتىندە تانىلاتىندىقتان, «اقشا ساتىپ» پايدا تابۋ كۇنا), Gharar (انىق ەمەس, بەلگىسىز نە ەكىۇداي نارسەلەر, مىسالى, مەنشىگىڭىزدە جوق, نە بيلىگىڭىز جۇرمەيتىن زاتتى ساتۋ نەمەسە قاشان بولارى بەلگىسىز جانە قۇنى انىقتالماعان نارسەنى ساتۋ), Maisir/Qimar ء(باس تىگۋ, قۇمار ويىن, وڭاي جولمەن تابىس تابۋ: ءادىل قۇنىن تولەمەي نەمەسە بالامالى ەڭبەك ەتپەي نەمەسە ەش جاۋاپكەرشىلىك الماي باعالى م ۇلىككە يە بولۋ). يسلامدىق قارجى شىن مانىندە جەر بەتىندەگى بارشا قاۋىمنىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن كوتەرۋگە قىزمەت ەتەدى. يسلامدىق قارجىلاندىرۋدىڭ ءداستۇرلى قارجى جۇيەسىنەن ارتىقشىلىعى وسىندا جاتىر. جالپى, يسلام قارجىلاندىرۋ جۇيەسىنە دەگەن جاڭا, جاقسى كوزقاراس الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىس تولقىنىنان سوڭ كۇشەيە ءتۇستى. ويتكەنى, يسلام قارجى ينستيتۋتتارى داعدارىسقا قارسى تۇرا الاتىندىعىمەن الەم نازارىن اۋداردى. قاۋپى جوعارى اكتيۆتەردەن, جوعارى تاۋەكەلدىلىكتى يپوتەكا مەن الىپساتارلىق دەريۆاتيۆتەردەن ساقتاعاندىقتان داعدارىستىڭ ايتۋلى 2008-2009 جىلدارى دا يسلامدىق قارجىلاندىرۋ جۇيەسى پايدامەن شىققان. يسلامدىق قارجىلاندىرۋدا ادامزاتتىڭ سانالى ءىس-ارەكەتىنە كوپ كوڭىل بولىنەدى. قازىر ساراپشىلار يسلامدىق بانكتەر ءوز كاپيتالدارىن جەدەل دامىپ كەلە جاتقان, ءتيىمدى فاكتورلارى بار ەلدەرگە سالعىسى كەلەتىندەرىن بىلدىرۋدە دەيدى. ءتىپتى, وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرى قازاقستاندى قولاي كورەتىندىكتەرىن ايتىپ قالۋدا. سوندىقتان بۇل ماسەلەدە ءبىزدىڭ دە ىركىلىپ قالۋىمىزعا بولمايدى. ال يسلامدىق ەكونوميكاعا كوشۋ ەكونوميكانى «تازالاندىرادى» جانە تۇراقتى دامۋعا نەگىز سالادى. باتىستا 1956, 1972 جىلداردان باستاپ ايتىلىپ, كەيىنگى جىلدارى سانگە اينالىپ جۇرگەن «Sustainable development\تۇراقتى دامۋ» تۇجىرىمداماسى شاريعاتتى مويىندايتىندار ءۇشىن جاڭالىق ەمەس: وزىڭە دە, وزگەگە دە, جالپى, جاندى-جانسىزعا, جاناشىرلىقپەن قاراپ, مۇمكىندىگىڭشە پايداڭدى كەلتىرۋ; ادال ماقساتقا ەڭبەكپەن, تازا جولمەن جەتۋ; كەز كەلگەن ماسەلەدە شىنايىلىق پەن ادىلدىككە سۇيەنۋ.
ال جۋىردا ماجىلىستە يسلامدىق ساقتاندىرۋ جانە ليزينگ جۇيەسىن ەندىرۋدى قاراستىراتىن زاڭ جوباسى ماقۇلداندى. بۇل تۋرالى ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى دانيار اقىشەۆ حابارلادى. وسى جاڭالىقتاردى تىزبەلەي كەلە ۇققانىمىز, يسلامدىق قارجىلاندىرۋ ساتىلى تۇردە سوزدەن ىسكە كوشەر كۇنى جاقىن. ويتكەنى, وسى قارجىلاندىرۋ جۇيەسىنە ماماندار دايىنداۋعا كىرىسۋ ۇلكەن ءىستىڭ باستالعانىن بىلدىرەدى.
ۆەنەرا تۇگەلباي,
«ەگەمەن قازاقستان».