بۇگىندە اۋىلشارۋاشىلىق اينالىمىنا تارتىلعان القاپتاردى تۇگەندەۋ بويىنشا جەر تەلىمدەرىن پايدالانا الماۋدى جانە ءتيىمسىز پايدالانۋدى شەكتەۋ شارالارى جۇرگىزىلىپ جاتقانى ءمالىم. جەر قاتىناستارىن جاڭا تالاپتارعا سايكەس رەتتەۋ ىستەرى جونىندە وڭىرلىك دامۋ مينيسترلىگى جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ كوميتەتىنىڭ قاراعاندى وبلىسى بويىنشا اۋماقتىق ينسپەكتسياسى» مم باسشىسى س.احمەتوۆكە جولىعىپ, وي ءبولىسۋىن وتىنگەن ەدىك. – ساياش شاۋحات ۇلى, جەر يەلەرىن بۇل ماسەلە ايرىقشا كوڭىل اۋدارتۋمەن بىرگە الاڭداتىپ وتىرعانى دا انىق. ەرەكشەلىگى نەدە دەپ ايتار ەدىڭىز؟ – مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋىندا العا قويىلعان مىندەتتەرگە سايكەس جەردى ءتيىمدى پايدالانۋعا ۇمتىلىستى كۇشەيتۋ, بەرەكە كوزىمەن جۇمىس ىستەيتىندەر جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتى جولىنداعى ءىس-شارا دەگەنىمىز ءجون مۇنى. راسىن ايتقاندا, اۋىلشارۋاشىلىق ماڭىزى بار جەرلەرگە ينۆەنتاريزاتسيا جۇرگىزىلۋدەگى سوڭعى ءۇش جىلدا قانداي جەر تەلىمدەرى مۇددەلى تۇردە, قايسىسى ءتيىمسىز قولدانىستاعىنى انىقتاۋ بارىسىندا بىرقاتار ماسەلەلەر اشىلدى. جالپى العاندا, تۇگەندەۋ جۇمىستارىنىڭ باستى ماقساتى اۋىلشارۋاشىلىق القاپتارىنىڭ ناقتى كولەمىن كورسەتۋ جانە ەسەپتىك دەرەكتەردى سالىستىرۋ, سونداي-اق, ەگىستىكتىڭ, كوپجىلدىق ەكپە شوپتەردىڭ, تىڭايتىلعان تاناپتاردىڭ, شابىندىقتاردىڭ, جايىلىمداردىڭ جىكتەلۋىنە بايلانىستى جەردىڭ پايدالانۋ قۇرامىن ايقىنداۋ بولىپ تابىلادى. – ال وسى رەتتە قانداي جايلار بەلگىلى بولدى؟ – وكىنىشكە قاراي, جەر يەلەنۋشىلەر مەن جالعا الۋشىلاردىڭ ءبىرازى مەملەكەت تاراپىنان بەرىلگەن مۇمكىندىكتى بارىنشا ىسكە اسىرا الماي وتىرۋى قىنجىلتۋىن اشىپ ايتپاسقا بولمايدى. اسىرەسە, ۇساق شارۋا قوجالىقتارى ەنشىسىندەگى ۇزاق جىلدار بويىندا قول تيگىزىلمەگەن, ارام ءشوپ قاۋلاعان القاپتار جەتىپ ارتىلادى دەمەسكە لاج جوق. ماسەلەن, وبلىس بويىنشا پايدالانىلماي جاتقان جانە ءتيىمسىز پايدالانىلۋداعى 1 ميلليون 162 مىڭ گەكتار جەردى قامتۋشى 1668 شارۋاشىلىق سۋبەكتىنىڭ بولۋى سونى كورسەتەدى. سونىڭ ىشىندە ايتالىق, ينفراقۇرىلىمى ەڭ ءتاۋىر دەگەن نۇرا اۋدانىنىڭ وزىندە اۋىلشارۋاشىلىق اينالىمىنا بەرىلگەن جەر تەلىمدەرىن مۇلدەم كادەگە جاراتپاي نەمەسە قۇنتتىلىقپەن قولدانۋعا ق ۇلىقسىز 300 سۋبەكت بار بولسا, ولاردىڭ قاراۋىنداعى جەر كولەمى 103,8 مىڭ گەكتاردى قۇراۋى, ياعني وسىنشا القاپتىڭ بوستان-بوسقا قۇلازىپ جاتۋى, ارينە, جاعىمدى جاي ەمەس, ەستە ۇستايتىن ماسەلە. باسقا دا اۋدانداردا, ايتالىق, اقتوعاي, جاڭاارقا, ۇلىتاۋ, بۇقار جىراۋ, وساكاروۆ ايماقتارىندا دا جاراتۋسىز جەر كولەمى جىرتىلىپ ايىرىلادى. راس, ازىن-اۋلاق قيىندىقتار, ءارتۇرلى كەدەرگىلەر كەزدەسەدى. بىراق ىرىس باسىن ۇسىنىقتى پايدالانا بىلۋگە تالپىنىستى تاۋداي ەتۋگە جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك تە , ۇكىمەت تە مۇددەلى بولىپ, بۇل ءۇشىن وڭتايلى جاعدايدى جاساپ وتىرعان شاقتا وعان مويىنسىنۋ لايىقسىز عوي. سوندىقتان, دىم ىستەمەي, جەرىم بار دەپ قۇر ءماز بولۋدىڭ ۋاقىتى ءوتتى دەر ەدىك. جاسىراتىنى جوق, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تاراپىنان جەر ءبولۋ ماسەلەسىندە زاڭ بۇزۋشىلىقتار بار. جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ جەر تەلىمدەرىن بەرۋ تۋرالى وتىنىشتەرىن قاراۋسىز قالدىرۋ, ورىنسىز ورىنداماۋ, مەرزىمىن ساقتاماۋ, ارناۋلى كوميسسيانىڭ ءتيىستى قورىتىندىسى ەلەنبەي جەكەدارا شەشىم قابىلداۋ سياقتى كەلەڭسىزدىكتەر ءالى دە ازايماي ءجۇر. ماسەلەن, شەت اۋدانىنداعى شەت اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى بەركىمباەۆ وسىنداي كەمشىلىكتەرگە ورىن بەردى. تەكسەرىس ناتيجەسىندە انىقتالعان جەر زاڭدارىن ورەسكەل بۇزۋى جاۋاپكەرشىلىكسىز قالمادى. وبلىستىق تارتىپتىك كەڭەس شەشىمىمەن قىزمەتىنە سايكەسسىزدىك تۇرىندە شارا قولدانىلدى. – جەردى يىگىلىككە اسىرۋعا قۇلشىنىستى سەرپىلتۋگە ارنالعان شارالار قانشالىقتى ناتيجەسىن بەرىپ جاتىر؟ – جوعارىدا اتالعانداي, بۇگىندە جەر پايدالانىسىنا تالاپ بيىك. جەر تەلىمدەرىن يەلىككە, جالعا بەرۋ تۋرالى زاڭ ەرەجەلەرى ساقتالماعان جانە بۇزىلعان جاعدايدا جاسالعان شارتتاردى ءبىر جاقتى ءۇزۋ ارقىلى ولاردى قايتادان مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ شارالارى قاراستىرىلعانىن ەسكەرتە كەتكەن ءجون. ونى قولدانۋدامىز دا. سوعان سايكەس 109 جەر تەلىمى مەملەكەتكە قايتارىلسا, مۇنداي ارەكەت باسقالاردى دا اينالىپ وتپەۋى ويلانتۋدا ەكەنى بايقالۋدا. قازىرگى ۋاقىتتا نە ەگىن, نە ءشوپ, نە كوكونىس ەگىلمەي, وزدەرىنە دە, وزگەگە دە پايداسى جوق جەرلەر ينسپەكتسيادا باقىلاۋدا تۇر. تاياۋ ارادا ءىس كوزىنە اينالماسا ايىرىلىپ قالۋى مۇمكىن. بۇدان ساقتاندىرۋ ءۇشىن جەر يەلەرىمەن قۇقىقتىق تۇسىندىرمە جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. ناتيجەسى ءبىلىنىپ كەلەدى. اۋىل شارۋاشىلىعىمەن شۇعىلدانۋشىلاردىڭ جەردى پايدالانۋعا دەگەن بەلسەندىلىگى ارتا ءتۇسىپ وتىر. مۇنىڭ ءوزى جۇرتتىڭ تالاپتى تۇسىنىستىكپەن قابىلداۋىن تانىتادى. باعىمىزعا وراي, ۇلان-بايتاق جەرىمىز بار. نە وسىرسەڭ دە جەتكىلىكتى. جاراتۋسىز جاتپاۋى كەرەك. بايلىق پەن بەرەكە كوزىنە بولەنۋى قاجەتتىگى كۇننەن-كۇنگە ارتىپ بارادى. ەل كەلەشەگى, مەملەكەت مۇددەسى وسىنى تالاپ ەتەدى. اڭگىمەلەسكەن ايقىن نەسىپباي, «ەگەمەن قازاقستان». قاراعاندى.