• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
باستى سايتقا ءوتۋ
پىكىر 12 اقپان, 2023

حالىق قالاۋى

460 رەت
كورسەتىلدى

ەلىمىزدىڭ تاريحىنا قايتا-قايتا ءۇڭىلىپ, بۇگىنگى وقيعالاردى وتكەن كەزەڭمەن سالىستىرىپ وتىرۋ كەرەك سىندى كەيدە. وتكەننەن ساباق الۋ ءۇشىن. بولاشاققا دۇرىس باعدار ۇستاۋ ماقساتىندا. قىسىل­تاياڭ ساتتە, كەڭەسكە ءزارۋ بولعان تۇستا. ەلى­نىڭ تاعدىرىنا, ەرتەڭىنە الاڭداعان ەرلەر­دىڭ ءسوزى قاشاندا ءوز ءمانىن جوعالتپاق ەمەس.

اتاقتى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ تاعى­لىمدى ويىنا قايىرا ءۇڭىلىپ وتىر­عانىمىز دا سوندىقتان. «مەملەكەتكە يلەۋ­دەگى قۇمىرسقاداي ءبىر-بىرىنەن اۋماي قالعان ادامدار كەرەك. سوندا ولاردى باسقارۋ وڭاي بولادى. ايتقانعا كونەدى, ايداعان جاققا جۇرەدى. ەگەر بىرەۋ باسقاشا ويلاپ, وزىنشە بۇرا تارتسا, اناۋ بۇتالار قۇساتىپ, باسىن قىرقىپ تاستايدى...». اششى شىندىق. باۋىرجان مومىش ۇلى وسى اششى شىندىقتى كەشەگى توتاليتارلىق جۇيە سالتانات قۇرعان كەڭەس وكىمەتىنىڭ تۇسىندا ايتقان بولاتىن. ول كەزدە ايتۋ تۇگىلى, وسىلاي ويلاۋدىڭ ءوزى قورقىنىشتى عوي. اششى شىندىقتى ەردىڭ ەرى عانا ايتا الادى. سودان بەرى كەمى جارتى عاسىر وتكەن شىعار... قۇدايعا شۇكىر, ودان بەرىدە قازاق ەلى تاۋەلسىزدىك الدى, شەكاراسىن شەگەندەدى, تورتكۇل دۇنيەمەن قارىم-قاتىناس ورناتىپ, ىشكى-سىرتقى ساياساتىن ءوز بەتىنشە ايقىنداۋعا كىرىستى. ايتسە دە, مەملەكەتتىڭ كادر ماسەلەسىنە قاتىستى ۇستانىمى كەڭەستىك كەزەڭدەگىدەن ونشا وزگەرە قويعان جوق-تى. الداعىنى اللا بىلەدى, ال كەيىنگى جيىرما جىلدىڭ بەدەرىندەگى «ايتقانعا كونبەي, ايداعانعا جۇرمەگەن» ەرلەردىڭ قازاسى – وسىنىڭ ايعاعى.

سول كەزدەگى بيلىكتىڭ ىڭعايىنا كونبەگەن ەردىڭ ءبىرى – التىنبەك سارسەنباي ۇلى. ەلىن دامىعان مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنان كورۋدى ماقسات تۇتقان سەمسەر ءجۇزدى قايراتكەر اۆتوريتارلىق جۇيەنىڭ اقىرى داعدارىسقا ءبىر-اق اپاراتىنىن اشىق ايتقان-دى: «ۇلت­تى ۇلت ەتەتىن نە؟ ونىڭ تاۋەلسىز مەملەكەتى. ناقتىراق ايتساق, مەملەكەت جۇرگىزەتىن ساياسات. ەگەر بوداندىقتان بوساعان ۇلت مەملە­كەتتىك جۇيەسىن دۇرىس قۇرا السا, دامۋدىڭ ۇلكەن جولىنا تۇسەدى. تەرىس جۇيەگە تۇسسە, ۇلت كۇيزەلەدى, كۇيرەيدى. ۇلت تاعدىرىن مەملەكەت جۇرگىزىپ وتىرعان ساياساتتان ەش ءبولىپ قاراستىرۋعا بولمايدى».

بيلىك تاراپىنان جۇرگىزىلگەن بۇرىس ساياساتتىڭ سوڭى بىلتىر قاڭتار قاسىرەتىنە اپارىپ سوقتىرعانىن كوز كوردى, حالىق كۇيزەلىسكە ۇشىرادى. ەندىگى جەردە قاڭتار قاسىرەتى بۇگىنگى بيلىككە دە ساباق بولادى دەگەن ويدامىز. «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى حالىقتىڭ قالاۋىنا ساي سەنىم ۇدەسىنەن شىعادى دەگەن كۇيدەمىز ازىرگە.

سەنىم ۇدەسى دەمەكشى, بيلىككە دەگەن سەنىمنىڭ تاعى ءبىر سىنالار ءساتى – سايلاۋ. الداعى پارلامەنت ءماجىلىسى مەن ماسليحاتتارعا سايلاۋ مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ ۇلت تاعدىرىنا قاتىستى ۇستانىمىن ايقىندايدى. ء«ماجىلىس پەن ءماسليحات سايلاۋى جاڭا ءارى ءادىل ەرەجە بويىنشا وتەدى. الداعى سايلاۋدى قازاقستان پارلامەنتاريزمى تاريحىنداعى جاڭا كەزەڭ­نىڭ باستاۋى دەۋگە بولادى. قوعام­نىڭ ءتۇرلى وكىلىنىڭ مۇددەسىن پارتيالار ارقىلى قورعاۋ مۇمكىندىگى ارتادى. مۇنىڭ ءبارى ساياسي جۇيەنىڭ ورنىقتى جانە ءتيىمدى بولۋىن قامتاماسىز ەتەدى», دەدى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ.

ادىلەتتى قوعام قۇرۋعا ىقىلاستى بيلىك سايلاۋدى دەموكراتيالىق قۇندىلىقتارعا سايكەس وتكىزۋ ارقىلى ازاماتتاردىڭ ءوز ەركىن بىلدىرۋىنە مۇمكىندىك جاساۋعا ءتيىس. ساي­لاۋ­شىلار وزدەرىنىڭ كوڭىلىنەن شىققان ۇمىتكەرلەرىنە تاڭداۋ جاساۋ نەگىزىندە ەلدىڭ جان-جاقتى دامۋىنا دا داۋىس بەرەدى.

وسى تۇستا ساياساتكەر التىنبەك سارسەنباي­ ۇلىنىڭ تاعى ءبىر ۇتىمدى ويىن وقىرمان نازارىنا ۇسىنعاندى ءجون كوردىك: «ادىلدىككە ۇمتىلۋ – يدەال ەمەس. بىراق دەرەكسىز. ءىزسىز-ءتۇزسىز ۇعىم دا ەمەس. بۇل – حالىقتىڭ ومىرلىك قالاۋى. كەز كەلگەن حالىقتىڭ. سونىڭ ىشىن­دە ءبىزدىڭ حالىقتىڭ دا. ءبىزدىڭ حالىق بۇل قالاۋدان, بۇل تالاپتان تىسقارى بولۋعا ءتيىس­تى ەمەس. ءبىزدىڭ حالقىمىز ادىلەتتى قوعامدا مول­شىلىقتا ءومىر سۇرۋگە تولىق قۇقىلى. تاريحىمەن دە, تاعدىرىمەن دە. باستان كەشكەن ازابىمەن, سورىمەن, ارمان-اڭسارىمەن دە».

ەلىنىڭ داۋلەتتى ءومىر سۇرۋىنە مۇددەلى بيلىك ەشقاشان حالىقتىڭ قالاۋىن اياقاستى ەتپەيتىنى ءمالىم. تاريح كوشىنە ىلەسكەلى بەرى جۇرتىمىز ءوزىنىڭ اسقاق مۇراتىن بيلەۋشىسىنىڭ ءادىل, ەرىنىڭ باتىل بولۋىمەن بەينەلەيدى. «اياز بي» ەرتەگىسى دە – حالىقتىڭ بيلىك يەسىنە دەگەن كوزقاراسىنان, ارمان-اڭسارىنان تۋعان شىعارما. «حالقى قالاسا, حان تۇيەسىن سوياتىنى», ۇلت تاريحىندا ورنى دارا حاندار قاراشاسىنىڭ تىلەگىنە قۇلاق تۇرگەنىمەن, حالقىنىڭ قالاۋىن ورىنداۋىمەن ەستە قالعان-دى. جۇرتىنىڭ ىقىلاسىنا وراي قىزمەت ەتكەن بيلەۋشىنىڭ دە ەسىمى جاقسى اتىمەن ۇرپاقتان ۇرپاققا كوشە بەرەدى. حالقىنىڭ قالاۋىن ورىنداعان بيلىك يەسىنىڭ ەسىمى تاريح تورىنە تاڭبالاناتىنى ءسوزسىز.

...الداعى ءماجىلىس پەن ءماسليحاتتار سايلاۋى دا حالىق قالاۋىنا ساي وتەدى دەپ ويلايمىز.

سوڭعى جاڭالىقتار