قارجى سەكتورىنىڭ قادامى

نەسيە پورتفەلىنىڭ ساپاسى جاقساردى

نەسيە پورتفەلىنىڭ 20,1 پايىزعا ءوسۋىنىڭ ناتيجەسىندە, بىلتىر بانك سەكتورىنىڭ جيىنتىق اكتيۆى 44,6 ترلن تەڭگەگە (18,4 پايىزعا) دەيىن كوبەيگەن. ال حالىق سالىمىنىڭ 26 پايىزعا ءوسۋى ەسەبىنەن بانك سەك­تورىنىڭ مىندەتتەمەلەرى 18,9 پايىزعا, 39,3 ترلن تەڭگەگە دەيىن ارتقان. ەكونوميكاعا كرەديتتەر 2022 جىلى 23,3 پايىزعا, 22,8 ترلن تەڭگەگە دەيىن كوبەيدى. سونىڭ ىشىندە زاڭدى تۇلعالارعا – 8,7 ترلن تەڭگە, جەكە كاسىپكەرلەردى قوسا العاندا, بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە جيىنتىق كرەديت – 9,6 ترلن تەڭگە, جەكە تۇلعالارعا كرەديت 14,2 ترلن تەڭگە كولەمىندە بەرىلدى.

2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا نەسيە پورتفەلىنىڭ ساپاسى ايتارلىقتاي جوعارى دەڭگەيدە قالىپ وتىر. 2023 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا پورتفەلدىڭ جالپى كولەمىندە تولەنبەگەنىنە 90 كۇننەن اسقان بەرەشەك (NPL 90+) ۇلەسى 3,4 پايىزدى نەمەسە 815 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. زاڭدى تۇلعالار پورتفەلىندەگى NPL 90+ 3 پايىز نەمەسە 321 ملرد تەڭگە بولسا, بۇل كورسەتكىش جەكە تۇلعا­لار­دىڭ پورتفەلىندە 3,7 پايىز نەمەسە 493 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. 2022 جىلى قاراشا ايىندا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردەگى NPL 90+ كورسەتكىشى – 3,6 پايىز, 2021 جىلى – 4,3 پايىز, بەس جىل بۇرىن – 12,7 پايىز, ون جىل بۇرىن 30,9 پايىز بولعان.

سەكتوردى بيىل قانداي جاڭا­شىل­دىق كۇتىپ تۇر: بانك سەكتورى­نا ۇلكەن وزگەرىس اكەلۋى مۇمكىن جەكە تۇلعالاردىڭ بانكروت اتانۋى­نا مۇمكىندىك بەرەتىن زاڭ بيىل 3 ناۋ­رىزدان باستاپ كۇشىنە ەنەدى. ازا­ماتتار ءۇش ءتۇرلى ءتاسىل – سوت بانك­روت­تىعى, سوتتان تىس بانكروتتىق جانە تولەم قابىلەتىن قالپىنا كەل­تىرۋ راسىمدەرىن پايدالانا الادى. قارجى مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, شاما­مەن 1 ميلليوننان اسا ادام بانك­روتتىق ءراسىمىن قولدانۋى مۇمكىن.

ساقتاندىرۋ سەكتورىن ءۇش جاڭاشىلدىق كۇتىپ تۇر

ەلدەگى 26 ساقتاندىرۋ ۇيىمى­نىڭ اكتيۆى 2,1 ترلن تەڭگەگە جەتىپ, بىلتىرمەن سالىستىرعاندا 13 پايىز­عا ۇلعايعان. اكتيۆتەردىڭ ۇلعايۋى نەگىزى­نەن ساقتاندىرۋ قىزمەتى بو­يىنشا كىرىستەردىڭ ءوسۋى ناتيجەسىندە بولدى, دەپ حابارلايدى قارجى نارى­عىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى. اكتيۆتەر قۇرىلىمىندا ەڭ كوپ ۇلەس – 1,5 ترلن تەڭگە (اكتيۆتەردىڭ 74,1 پايىزى) باعالى قاعازدارعا تيەسىلى, ولار 2022 جىلى 16,2 پايىزعا وسكەن.

«ساقتاندىرۋ (قايتا ساقتاندىرۋ) ۇيىمدارىنىڭ مەنشىك كاپيتالى 2022 جىلى 775 ملرد تەڭگەگە دەيىن, 4,5 پايىزعا ءوستى. 2022 جىلى جەكە جانە زاڭدى تۇلعالارمەن 12 314 599 ساق­تان­دىرۋ شارتى جاسالدى, بۇل 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا 3,9 پايىزعا كوپ (2022 جىلعى جەلتوق­ساندا – 1 143 902 شارت). مۇن­داي ءوسۋ, نەگىزىنەن, كولىك قۇرالدارى يەلەرىنىڭ ازاماتتىق-قۇقىقتىق جاۋاپكەرشىلىگىن ساقتاندىرۋ بو­يىنشا جاسالعان شارتتار سانىنىڭ 7,7 پايىزعا نەمەسە 441 916 داناعا جانە ءتۋريستى ساقتاندىرۋ شارتىنىڭ 58,7 پايىزعا نەمەسە 301 641 داناعا ۇلعايۋىنا بايلانىستى بولدى», دەپ حابارلايدى اگەنتتىك.

ساقتاندىرۋ (قايتا ساقتاندىرۋ) شارتتارى بويىنشا قابىلدانعان ساقتاندىرۋ سىيلىقاقىسىنىڭ كولە­مى 2022 جىلى 772 ملرد تەڭگە بولدى. 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا 10,5 پا­يىزعا كوپ. سونىڭ ىشىندە مىندەتتى ساقتاندىرۋ بويىنشا سىيلىقاقى كولەمى – 170 ملرد تەڭگە. ەرىكتى جەكە ساقتاندىرۋ بويىنشا قابىلدانعان ساقتاندىرۋ سىيلىقاقىسىنىڭ كولەمى – 278 ملرد تەڭگە. ەرىكتى م ۇلىكتىك ساقتاندىرۋ بويىنشا سىيلىقاقى كولەمى – 267 ملرد تەڭگە. ال ساقتاندىرۋ تولەمدەرىنىڭ كولەمى 191 ملرد تەڭگەنى قۇرادى, بۇل 2021 جىلعا قاراعاندا 50,4 پايىزعا كوپ.

سەكتورداعى تازا ساقتاندىرۋ قىزمەتىنەن تۇسكەن كىرىس ەسەبىنەن الىنعان تازا پايدا – 137,5 ملرد تەڭگە.

سەكتوردى بيىل قانداي جاڭا­شىل­دىق كۇتىپ تۇر: اگەنتتىك وكىل­دەرىنىڭ ايتۋىنشا, 2024 جىلى ساقتاندىرۋ سالاسىن ءۇش باعىت – ينشۋرتەح, رەگتەح جانە سۋبتەح بو­يىنشا جاڭاشىلدىقتار كۇتىپ تۇر. بۇل تۋرالى Digital Almaty 2023 فورۋمىندا ساقتاندىرۋ نارى­عى جانە اكتۋارلىق ەسەپ ايىرىسۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى اسەل امىرباەۆا ايتتى.

«ينشۋرتەح – ونلاين-سەرۆيس, ماركەتپلەيس, ساقتاندىرۋ ۇيىمى مەن تسيفرلىق قىزمەتتى تۇتىنۋشى اراسىنداعى قارىم-قاتىناسقا مۇرىندىق بولاتىن تەحنولوگيا. ونلاين قىزمەت ساقتاندىرۋ ۇيىمدارىنا قاتىسۋشىلاردىڭ وزدەرى ءۇشىن دە, تۇتىنۋشىلار ءۇشىن دە ساقتاندىرۋ قىزمەتتەرىن كورسەتۋ كەزىندە قارجىلىق ۋاقىت رەسۋرستارىن وڭتايلاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرۋى كەرەك. رەتتەۋشى (اگەنتتىك) ون­لاين الاڭداردى تالداۋ كەزىندە ساق­تان­دىرۋ ونىمدەرىنىڭ ساپاسىن, ولار­دىڭ ءتۇرىن, باعاسىن, ساقتاندىرۋ ءونىمى­نىڭ شارتتارىن باقىلاي الادى», دەيدى.

ال رەگتەح دەگەنىمىز – دەرەكتەردى وڭدەۋ تەحنولوگياسى. وسى تەحنولوگيا اياسىندا سەكتورداعى ۇلكەن كولەمدەگى مالىمەتتەر وڭدەلىپ, تارازىلانادى. سۋبتەح – رەتتەۋشىگە كوبىرەك ارنالعان جانە ساقتاندىرۋ كومپانيالارىنىڭ تاۋەكەلدەرىن تالداۋعا قاتىستى جۇيە.

قور نارىعىنىڭ دامۋىنا IPO ۇلكەن ۇلەس قوستى

2022 جىل باستالا سالىسىمەن گەوساياسي جاعدايدىڭ شيەلەنىسۋى, ينفليا­تسيانىڭ ءوسۋى جانە اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ قاتاڭداپ كەتۋى (بازالىق مولشەرلەمەنىڭ ءوسۋى – رەد.) قور نارىعىن كاپيتالداندىرۋ كورسەتكىشىن 35,6 ترلن تەڭگەگە دەيىن (19,4 پايىزعا) ازايتىپ تاستادى. اكتسيالار نارىعىن كاپيتالداندىرۋ 2022 جىلى 21,2 ترلن تەڭگەگە دەيىن (26,4 پايىزعا) تومەندەگەن.

2023 جىلعى 1 قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا «قازاقستان قور بيرجاسى» اق (KASE) ساۋدا تىزىمدەرىندە 100 ەميتەنتتىڭ 114 اكتسياسى, «KASE Global» سەكتورىندا 46 ءتۇرلى اكتسيا بول­دى. 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بو­يىنشا KASE وكىلدىك تىزىمىندەگى اكتسيا­لار باعاسىنىڭ تومەن­دەۋى ناتي­جەسىندە, KASE يندەكسى 3 251,64 تار­ماققا دەيىن, 11,5 پايىزعا قۇلدىرادى.

2022 جىلى اكتسيالارمەن ساۋدا-ساتتىق كولەمى 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا 27,3 پايىزعا تومەن­دەپ, 307,3 ملرد تەڭگەنى قۇرا­دى. 2022 جىلعى جەلتوقساندا ساۋدا-ساتتىق كولەمى الدىڭعى ايمەن سالىستىرعاندا 17 ەسە ۇلعايىپ, 198,3 ملرد تەڭگە بولدى. قور نارى­عىنداعى بەلسەندىلىكتىڭ ارتۋىنا بىلتىرعى «قازمۇنايگاز» IPO-سى ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزگەن. IPO-نىڭ ارقاسىندا KASE ساۋدا جۇيەسىنە 137,5 ملرد تەڭگە تارتىلعان. بۇل – ينۆەستورلاردىڭ ماقۇلدانعان ءوتىنىمىنىڭ 89 پايىزى.

«2023 جىلعى 1 قاڭتاردا KASE ساۋدا-ساتتىق تىزىمدەرىندە 83 ەمي­تەنتتىڭ كورپوراتيۆتىك وبليگا­تسيا­لارىنىڭ 346 شىعارىلىمى بولدى. بىلتىر كورپوراتيۆتىك وبليگاتسيا­لارمەن ساۋدا-ساتتىق كولەمى 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا 25,6 پايىزعا ءوسىپ, 2,5 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. تار­تىلعان قارجىلاندىرۋدىڭ كولەمى 2022 جىلى 30,5 پايىزعا, 1,5 ترلن تەڭگەگە دەيىن ءوستى. تارتىل­عان قارجىلاندىرۋدىڭ جيىنتىق كولە­مىندەگى ەڭ ۇلكەن ۇلەس كۆازي­مەملەكەتتىك سەكتوردىڭ كومپانيا­لارىنا تيەسىلى – 95 پايىز نەمەسە 1,4 ترلن تەڭگە, ال جەكە سەكتور سۋبەكتىلەرىنىڭ ۇلەسى 5 پايىز نەمەسە 86 ملرد تەڭگەنى قۇرادى», دەلىن­گەن اگەنتتىك اقپاراتىندا.

2022 جىلى ينۆەستورلاردىڭ اشىق شوتتارىنىڭ سانى 550,2 مىڭ­عا دەيىن ءوستى. ۇجىمدىق ينۆەس­تي­تسيالار نارىعىندا 47 ينۆەستي­تسيالىق پاي قورى, ونىڭ ىشىندە 24 ارالىق, 22 جابىق جانە 1 اشىق پاي قورى جۇمىس ىستەدى. 2023 جىل­عى 1 قاڭتارداعى جاعداي بويىنشا باعالى قاعازدار نارىعىنىڭ ينستي­تۋ­تسيونالدىق قۇرىلىمىندا 38 بروكەر مەن ديلەر (15 بانك جانە 23 بانكتىك ەمەس ۇيىم), 10 كاستوديان بانك, 20 ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدى باسقارۋشى, 3 ترانسفەر-اگەنت, سونداي-اق 2 ينفراقۇرىلىمدىق ۇيىم: «قازاقستان قور بيرجاسى» اق جانە بىرىڭعاي تىركەۋشى جانە ساۋدا رەپوزيتوريى فۋنكتسيالارىن ورىندايتىن «باعالى قاعازدار ورتالىق دەپوزيتاريى» اق جۇمىس ىستەيدى.

سەكتوردى بيىل قانداي جاڭا­شىل­­دىق كۇتىپ تۇر: قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ باسشىسى ءمادينا ابىلقاسىموۆانىڭ ايتۋىنشا, قور نارىعىنىڭ يندەكس­تەرىمەن (S&P, MSCI, FTSE) بايلانىستى باسقارىلاتىن اكتيۆتەردىڭ الەمدىك قۇرىلىمىندا ءپاسسيۆتى ينۆەستيتسيالار ۇلەسىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى قازاقستاندىق زاڭناماعا ينۆەستيتسيالىق قوردىڭ باعالى قاعازدارىنىڭ جاڭا تۇرلەرى – ETF (بيرجالىق قورلار) پەن ETN (بيرجالىق نوتالار) ەنگىزىلەدى.

قازاقستان قارجىگەرلەر قاۋىم­داستىعىنىڭ حابارلاۋىنشا, الداعى ديۆيدەندتىك تولەم ماۋسىمى (2022 جىلعا) جەرگىلىكتى اكتسيالارعا دەگەن قىزىعۋشىلىقتى ارتتىرۋى مۇمكىن.

«زاڭنامالىق باستامالاردىڭ ىشىندە ازاماتتاردىڭ زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ 50 پايىزىنا دەيىن بجزق-دان جەكە باسقارۋعا اۋدارىل­عانىن اتاپ وتەمىز. بۇل رقب-داعى باسەكەلەستىكتىڭ وسۋىنە جانە جەر­گى­لىكتى نارىقتىڭ وتىمدىلىگىن ارت­تىرۋعا ىقپال ەتەدى. 2023 جىلى كۆازي­مەملەكەتتىك سەكتوردىڭ قازاقستاندىق كومپانيالارىنىڭ IPO-نى جانداندىرۋدى جالعاس­تىرۋى وتە ماڭىزدى, بۇل ينۆەس­تورلاردىڭ نارىققا ودان ءارى كەلۋىنە, قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا, كورپوراتيۆ­تىك اشىقتىقتى ارتتىرۋعا, سونداي-اق اكتسيالار نارىعىن كاپيتالداندىرۋدى قالپىنا كەلتىرۋگە ىقپال ەتەدى. 2022 جىلى ءىجو-ءنىڭ 22 پايى­زىنا دەيىن تومەندەدى, ءبىر جىل بۇرىنعىسى – 35 پايىز», دەيدى قاۋىمداستىق ساراپشىلارى.

6,4 ملرد تەڭگە يپوتەكالىق قارىز قايتا قارجىلاندىرىلدى

قارجى سالاسىنىڭ قىزمەتىن تۇتىناتىن ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ دا – ماڭىزدى جۇمىس. بىلتىر قارجى سەكتورىنا قاتىستى 35 337 ءوتىنىش قاراستىرىلعان. ولاردىڭ كوبى – قارىز الۋشىلاردىڭ بورىش جۇكتەمەسىن ازايتۋ ءۇشىن جاردەم كورسەتۋ جانە شارالار قابىلداۋعا بايلانىستى. تيىسىنشە, وتىنىشتەردىڭ باسىم بولىگى (65 پايىزى) بانك سەكتورىنا باعىتتالعان. 19,8 پايىز ءوتىنىش – ميكروقارجى ۇيىمدارىنا, 1,7 پايىز ءوتىنىش – ساقتاندىرۋ سەكتورىنا, 1,2 پايىز ءوتىنىش – كوللەكتورلىق اگەنتتىكتەرگە, 12,3 پايىز ءوتىنىش باسقا ۇيىمدارعا بايلانىستى بولعان. قارجىلىق قىزمەتتەردى تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ شەڭبەرىندە جالپى سوماسى 120,7 ملن تەڭگەگە 235 شارا جانە 176 اكىمشىلىك جازا قولدانىلىپتى.

«2004-2009 جىلدار ارالىعىن­داعى كەزەڭدە يپوتەكالىق قارىز العان الۋشىلاردىڭ جالعىز باسپاناسىن ساقتاپ قالۋعا باعىتتالعان يپوتەكالىق قارىزداردى قايتا قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسىنىڭ ءبىرىنشى بولىگى شەڭبەرىندە بانكتەر 187,9 ملرد تەڭگە سوماعا 31,4 مىڭ قارىزدى قايتا قارجىلاندىردى, ونىڭ ىشىندە 2022 جىلى 6,4 ملرد تەڭگە سوماعا 2,6 مىڭ قارىزدى قايتا قارجىلاندىردى. 2016 جىل­دىڭ 1 قاڭتارىنا دەيىن بەرىل­گەن ۆاليۋتالىق يپوتەكالىق قارىزدار­دى كونۆەرتاتسيالاۋعا باعىتتالعان باعدارلامانىڭ ەكىنشى بولىگى شەڭبەرىندە بانكتەر 132,2 ملرد تەڭگە سوماعا 13,8 مىڭ ۆاليۋتالىق يپوتەكالىق قارىزدى كونۆەرتاتسيالادى. 2022 جىلعى قازاندا ۆاليۋتالىق يپوتەكالىق قارىزداردى كونۆەرتاتسيالاۋ/قايتا قارجىلاندىرۋ مەرزىمى 2023 جىلعى 1 شىلدەگە دەيىن ۇزارتىلدى», دەپ مالىمدەيدى اگەنتتىك.

باعدارلامانىڭ ءۇشىنشى بولىگى شەڭبەرىندە بانكتەر 2023 جىل­عى 1 شىلدەگە دەيىن حالىقتىڭ الەۋ­مەتتىك وسال توبىنا جاتاتىن يپو­تە­كالىق قارىز الۋشىلارعا قوسىمشا قارجىلىق قولداۋ شارا­لارىن كورسەتۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. قولداۋ شارالارى قارىز الۋشىنىڭ بەرەشەگىن ازايتۋ, وتەۋدىڭ جەڭىلدەتىلگەن كەستەلەرىن بەلگىلەۋ, سونداي-اق بانكتىڭ بالانسىندا تۇرعان جالعىز باسپانانى قارىز الۋشىنىڭ مەنشىگىنە قايتارۋ تۇرىندە كورسەتىلەدى. 2023 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنداعى جاعداي بويىنشا 9,6 مىڭ قارىز الۋشىعا 63 ملرد تەڭگە سوما كولەمىندە قوسىمشا قولداۋ شارالارى كورسەتىلدى.