ءى.جانسۇگىروۆ اتىنداعى جەتىسۋ ۋنيۆەرسيتەتىندە «ورتالىق ازيا بيدايىنىڭ گەنەتيكاسى مەن گەنوميكاسى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي سەمينار ءوتتى. وندا قازاقستان بيدايىنىڭ گەنەتيكاسى اڭگىمەگە ارقاۋ بولدى.
سەمينارعا ۇلىبريتانيا, تۇركيا, پاكىستان, وزبەكستان, قىرعىزستان جانە ەلىمىزدەگى جەتەكشى وقۋ ورىندارىنان بيداي گەنەتيكاسىمەن اينالىسىپ جۇرگەن زەرتتەۋشى عالىمدار كەلدى. ولار قازاق بيدايىنان بولەك, ورتالىق ازيا بيدايىنىڭ گەنەتيكاسى مەن گەنوميكاسى تۋرالى زەرتتەۋلەرىن ۇسىندى.
ءتورت كۇندىك سەمينار بارىسىندا دوكتور ليۋدزي ۆينگەن ستاتيستيكالىق جانە بيواقپاراتتىق تالداۋ جاسادى. بيداي گەنەتيكاسى مەن گەنوميكاسىن باسقارۋ بويىنشا عىلىمي جۇمىس ۇسىندى. PhD كانديداتى اننا باحۋس بيداي گ ۇلىنىڭ گەنەتيكالىق ارحيتەكتۋراسىن زەرتتەدى.
جەتىسۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ مولەكۋلالىق گەنەتيكا جانە گەنوميكا زەرتحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قانات ەرمەكباەۆ قازاق بيدايىنىڭ بەيىمدەلۋى مەن ونىمدىلىگىنىڭ گەنەتيكالىق باقىلاۋ بويىنشا عىلىمي جۇمىسىن كوپشىلىكتىڭ الدىندا تانىستىردى.
– قازاقستان جەر كولەمى ۇلكەن بولعاندىقتان, استىق ءوندىرۋشى مەملەكەتتەردىڭ الدىڭعى قاتارىنا كىرەدى. الايدا ۇلىبريتانيا ورتاشا ەسەپپەن 1 گەكتار جەردەن 10 توننا بيداي السا, قازاقستان 1 گەكتار جەردەن 1 توننا بيداي الادى ەكەن. وسى ورايدا ءبىزدىڭ ەلدەگى بيداي ونىمدىلىگىنىڭ الەۋەتىن گەكتارىنا 5 تونناعا دەيىن ارتتىرۋ ماقساتى تۇر. ياعني قازىرگى ونىمدىلىكپەن سالىستىرعاندا 4 تونناعا دەيىن كوتەرۋ كەرەك. ال ول 4 توننانىڭ 50 پايىزى تەحنولوگيا بولسا, 50 پايىزىنا گەنەتيكا جولدارى ارقىلى جەتۋگە بولادى. قازاق بيدايىنىڭ بەيىمدەلۋى مەن ونىمدىلىگىنىڭ گەنەتيكالىق باقىلاۋىن زەرتتەۋ جالعاسادى, – دەدى عالىم.
دجون يننەس ورتالىعىنىڭ پروفەسسورى كريستوبال ۋاۋيدىڭ ايتۋىنشا, زەرتتەۋلەردىڭ ماقساتى – تابيعي ورگانيزمدى قولدانا وتىرىپ قازاق بيدايىنا قاجەتتى گەندى ەكىنشى سورتتان الۋ. ويتكەنى بيدايدىڭ جاڭا ءتۇرىن جاساپ شىعارۋ ءۇشىن كەمىندە 12 جىل ۋاقىت كەتەدى.
عىلىمي الاڭدا قازاق بيدايىنىڭ گەنەتيكالىق كارتاسى, QTL كارتالاۋ, GWAS, RNA seq, بيوينفورماتيكالىق جانە گەنومدىق رەسۋرستارى تانىستىرىلدى. ايتا كەتەيىك, اتالمىش حالىقارالىق سەميناردىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى – ۇلىبريتانيانىڭ دجون يننەس ورتالىعى.