كورگەندى ەل ەردى وسىرەدى, كورەگەن باسشى ەلدى وسىرەدى
– جولداۋلاردىڭ ءمان-مازمۇنىن ءتۇسىندىرىڭىزشى, اتا؟ – دەدى ماعان ون جاسار نەمەرەم. – اپايىمىز وسى تاقىرىپقا شىعارما جازىپ كەلىڭدەر دەگەن... – بالام, بىلگەنىڭ ءجون, –دەدىم مەن, سۇراقتى كەڭىنەن تۇسىندىرگىم كەلىپ, – بارلىق ەلدىڭ پرەزيدەنتتەرى جىل سايىن حالقىنا ءسوز ارنايدى, ونى جولداۋ دەيدى. جولداۋدا ەلدى وركەندەتۋدىڭ بولاشاق باعدارلامالارى ناقتىلانادى دا, ونى ۇكىمەت, جەرگىلىكتى بيلىك كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرادى. سونىمەن بىرگە, پرەزيدەنتتىڭ ءوز پارتياسى بولادى. ول پارتيا سايلاۋدا جەڭىسكە جەتۋگە بار كۇش-جىگەرىن جۇمسايدى, پرەزيدەنت ساياساتىن ۇنەمى قولداپ, باعدارلامالار قابىلداپ, ونى جۇزەگە اسىرۋعا جۇمىستانادى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بيلىك قولىنا تيگەن پارتيا – «نۇر وتان» پارتياسى. مەن سول پارتياعا قۇرىلعاننان بەرى ءمۇشەمىن. ونىڭ باعدارلاماسى – مەنىڭ باعدارلامام. تاۋەلسىزدىگىمىزدى نىعايتۋعا قارلىعاشتىڭ قاناتىمەن سۋ سەپكەندەي بولسا دا جىرىممەن ءوز ۇلەسىمدى قوسىپ كەلەمىن. سوندىقتان دا كەزىندە «قازاقستان- 2030» ستراتەگيالىق باعدارلاماسىن حالىققا كەڭىنەن ءتۇسىندىرەتىن جالىندى پۋبليتسيستيكالار مەن كوركەمدىگى جوعارى «بارىس مىنەز حالىقپىز», كاسپي قايراڭىن يگەرۋ ينۆەستيتسياسى تۋرالى «كاسپيدىڭ ءتۇبى – التىن ءتۇپ» توپتاما ولەڭدەرىن جانە بىرنەشە ناسيحاتتىق ماقالالار جازدىم. ءبىر سوزبەن ايتقاندا: جولداۋلار, جولداۋلار, جولداۋلار, ءار سوزدە تەرەڭ سىر, تولعاۋ بار. ەلىمنىڭ بۇگىنى, ەرتەڭى, حالىقتىق شىن نيەت, قولداۋلار. جولداۋلار وسكەنى سانانىڭ, جولداۋلار جىل سايىن جاڭارۋ. جولداۋدا ءار تاراۋ شەرتەدى, وركەندەۋ ىستەرىن دالانىڭ. قازاعىم تىگەدى الىسقا, الىسقا, عارىشقا جانارىن. ءتۇسىندىڭ بە ەندى. جولداۋدىڭ ماڭىزى ۇلكەن. مەن ساعان سوناۋ تاۋەلسىزدىك العان 1991جىلدان بەرگى ەلباسىمىزدىڭ عىلىمي ەڭبەكتەرىن, جولداۋلارىن جىپكە ءتىزىپ بەرە الامىن. 1992 جىلى پرەزيدەنتiمiزدiڭ «قازاقستاننىڭ ەگەمەن مەملەكەت رەتiندە قالىپتاسۋى مەن دامۋىنىڭ ستراتەگياسى» اتتى العاشقى عىلىمي ەڭبەگi جارىق كوردi. 1993 جىلى «قوعامنىڭ يدەيالىق بiرiگۋi – قازاقستان دامۋىنىڭ كەپiلi» اتتى ەكiنشi ەڭبەگi جاريالاندى. وسى ەڭبەكتەردەگi نەگiزگi قاعيدالار 1995 جىلى رەفەرەندۋم نەگiزiندە قابىلدانعان جاڭا كونستيتۋتسيادا جارقىن كورiنiس تاپتى. بiز بۇدان ەلباسىنىڭ ەلiمiزدiڭ وركەنيەتتi دامۋىنىڭ تەورياسىن سوناۋ تاۋەلسiزدiگiمiزدiڭ العاشقى كۇندەرiندە-اق ەرتە باستان وي ەلەگiنەن وتكiزiپ ساراپتاعانىن كورەمiز. ال 1997 جىلعى «قازاقستان-2030» ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيالىق جولداۋىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ەلiمiزدiڭ كەلەشەك كەلبەتiن ادەبي مەتافورالىق تەڭەۋمەن بىلاي دەپ بەينەلەگەن-دi: «2030 جىلعا قاراي قازاقستان ورتالىق ازيا بارىسىنا اينالادى جانە وزگە دامۋشى ەلدەر ءۇشiن ۇلگi بولادى دەپ سەنەمiن... جانۋارلار الەمiندە جولبارىس تۋىستاس بولعانىمەن, بارىستىڭ ءوزiندiك ەرەكشەلiكتەرi دە بار. بۇل ءوزiنە ءتان تەكتiلiگiمەن, بۇلالىعىمەن, العىرلىعىمەن, جاسقانۋدى بiلمەيتiن تاكاپپارلىعىمەن, باتىلدىعىمەن, ايلالىعىمەن دارالاناتىن بارىس بولماق...» كەتتi كۇندەر ەلەسi, نەبiر توڭعان, جىلاعان. قازاقستان كەمەسi – شتۋرۆالدا نۇر-اعاڭ. بەت تۇزەدi سەنiممەن, باقىت, شاتتىق پورتىنا. مەيiرiم بوپ توگiلگەن, تاستاپ نۇر iس ارتىنا. ونىڭ ءاربiر iسiندە – كەمەلدەنگەن بولاشاق. ال جۇزiندە, جۇزiندە يماندىلىق, پاراسات. ءبارi وسىنىڭ, وسىنىڭ, شىققان نارسە نامىستان. تىڭداپ ءسوزiن دوسىنىڭ ايداھار مەن ارىستان, قاجەت بولسا وسى كۇن قايمىعادى بارىستان... قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى بەدەلi جىل سايىن بيiكتەن بيiككە كوتەرiلە بەردi دەسەك, ارتىق ايتقاندىق بولماس. دوستى ءسۇيiندiرiپ, دۇشپاندى كۇيiندiرەر نەبiر تاماشا تابىستارعا قول جەتكiزدiك, بالام! ەلباسى بۇكiلالەمدiك ازاماتتىق تاجiريبەمەن بايلانىستىرا وتىرىپ, باعدارلاما سىزىپ, رەسپۋبليكانىڭ وزiندiك ۇلتتىق يدەولوگياسىن ۇسىندى. ونىڭ مىندەتتەرى: بiر جەڭنەن قول, بiر جاعادان باس شىعارا وتىرىپ, ەڭ بiرiنشi – الەۋمەتتiك باعدارلانعان ارالاس نارىقتى ەكونوميكا قۇرۋ; ەكiنشi – ۇلتتىق كاسiپكەرلiكتi قولداۋ; ءۇشiنشi – ءوندiرiستi قۇرىلىمدىق جاعىنان قايتا قۇرۋ; ءتورتiنشi – حالىقتى الەۋمەتتiك قورعاۋ; بەسiنشi – مەملەكەتتەردەن ەكونوميكالىق, ساياسي سەرiكتەستiكتەر تاڭداۋ; التىنشى – رەسپۋبليكادا قۇقىق مادەنيەتi مەن قۇقىقتىق رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋ; جەتiنشi – قازاق ەلiنiڭ قورعانىس قابiلەتiن ساقتايتىن ۇلت قاۋiپسiزدiگiن نىعايتۋ; سەگiزiنشi – بiزدiڭ بارلىعىمىز دا بۇرىنعى كسرو-نىڭ نەمەسە تمد-نىڭ ەمەس, تاۋەلسiز, بولاشاعى جارقىن قازاقستان مەملەكەتiنiڭ ازاماتى ەكەنiمiزدi جان-جۇرەگiمiزبەن ءتۇسiنiپ, ۇعىنۋ, ءسويتiپ, ءاربiر ادامدى بالا كەزiنەن «قازاقستان – مەنiڭ وتانىم, ونىڭ مەن ءۇشiن جاۋاپتى ەكەنi سياقتى, مەن دە ول ءۇشiن جاۋاپتىمىن», – دەگەن قاراپايىم ويدى بويىنا سiڭiرۋگە تاربيەلەۋ; توعىزىنشى – تiل مادەنيەتiن كوتەرۋ, ونىڭ iشiندە وزگە تiلدەرگە كولەڭكە تۇسiرمەي, قازاق تiلiن مادەنيەتتiڭ بiر بولiگi رەتiندە, بارلىق قازاقستاندىقتاردى بiرiكتiرۋدiڭ قوسىمشا فاكتورى رەتiندە قاراستىرۋ. ول بارلىق ۇلتتار مەن ۇلىستارعا قازاق حالقىنىڭ مادەنيەتiن, ءداستۇرiن, ادەت-عۇرپىن, تۇرمىس-تiرشiلiگiن تانىتىپ بiلدiرۋدiڭ نەگiزگi ۇيىتقىسى بولۋى تيiس. ءبىز وسى مىندەتتەردىڭ كوبىن مەرزىمىنەن بۇرىن ورىنداپ شىقتىق. پارتيا مۇشەسى ءوز پارتياسىنىڭ جارعىسىن, باعدارلاماسىن ءبىلۋى ءتيىس. – ۇلى ماقساتىمىز نە, اتا؟ – ماڭگىلىك ەل بولۋ يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋ. ەلباسىمىز «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» جولداۋىندا ءبىزدىڭ نەگىزگى نىسانامىزدىڭ وسى ەكەنىن ايقىنداپ بەردى عوي. ەندىگى باعدار – «قازاقستان-2050»... – سوندا ماڭگىلىك ەل دەگەنىمىز قانداي ەل, نەمەسە كىمنىڭ ەلى؟ – ءبىزدىڭ ەلىمىز. قازاقتىڭ ەلى. ونى ۇعىنۋ ءۇشىن جولداۋدى زەيىنمەن وقۋ كەرەك, ۇلىم. ارينە, عىلىمي تۇرعىدان تۇسىندىرمە دە قاجەت بولار. ادامداردى اۋديتورياعا جيناپ الىپ, پرەزيدەنتتىڭ ءسوزىن ءۇتىر, نۇكتەسىنە دەيىن قالدىرماي وقىپ بەرۋ دەگەن ءتۇسىندىرۋ ەمەس, ول بوسقا ۋاقىت الۋ, وعان عىلىمي تۇرعىدان كەلۋ كەرەك, جالاڭ بايانداۋدان ەشتەڭە الا المايسىڭ. ادامزاتتىڭ بار قۇندىلىعىن بويىنا سىڭىرگەن, الەمدەگى وركەنيەتتى وتىز ەلدىڭ قاتارىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الاتىن, ولارمەن تەڭ دارەجەدە دوستىق, تۋىستىق قاتىناس ورناتاتىن ەلدىگىمىزدى نىعايتا ءتۇسۋ. اتاڭ ءبارىن بىلەدى دەپ ويلايسىڭ عوي. مەنىڭ دە بىلمەيتىندەرىم كوپ. مەنىڭ ويىمشا, جىل سايىنعى جولداۋلار مەملەكەتىمىزدىڭ تەورياسى مەن ستراتەگياسىن سىزىپ بەرگەن سول عىلىمي ەڭبەكتەرمەن استارلاسىپ جاتادى. بايقاساڭىز, بيىلعى جولداۋدىڭ ماقساتىنىڭ ءبىرى –پرەزيدەنتتىڭ 1993 جىلى «قوعامنىڭ يدەيالىق بiرiگۋi – قازاقستان دامۋىنىڭ كەپiلi» اتتى ەكiنشi ەڭبەگiندەگى سەگىزىنشى, توعىزىنشى تارماقتارمەن ساباقتاس. ياعني, «...بولاشاعى جارقىن قازاقستان مەملەكەتiنiڭ ازاماتى ەكەنiمiزدi جان-جۇرەگiمiزبەن ءتۇسiنiپ, ۇعىنۋ...»; «...وزگە تiلدەرگە كولەڭكە تۇسiرمەي, قازاق تiلiن مادەنيەتتiڭ بiر بولiگi رەتiندە, بارلىق قازاقستاندىقتاردى بiرiكتiرۋدiڭ قوسىمشا فاكتورى رەتiندە قاراستىرۋ...». الەمدىك وركەنيەت تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتى بۇكىل ادامزاتتىق مۇددە تۇرعىسىنان قارايتىن رەفورماتور تۇلعا رەتىندە بىلەدى, مويىندايدى. – وسكەندە مەن دە پرەزيدەنت بولسام دەيمىن, اتا! – كىم بولساڭ دا الدىمەن ادام بول, اينالايىن. قازاق ەلىنىڭ كوسەگەسىن كوگەرتەتىن سەندەرسىڭدەر. تەك ءبىلىم الۋعا, ۇلتتىق رۋحپەن وركەنيەتتى ءومىر سۇرۋگە ۇمتىل, بالام! ايتۋار وتەگەنوۆ, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى. اقتاۋ.ءوز ەلىم مەنىڭ – وزەگىم دەيتىن تۇلعا
جاھاندانۋدىڭ الەۋمەتتىك اسپەكتىلەرىن زەرتتەۋشىلەر الەمدەگى ەڭ باي جيىرما ەل مەن كەدەي جيىرما ەلدىڭ ءىجو كورسەتكىشتەرى 1962 جىلى 53/1 بولسا, ەلۋ جىلعا جۋىق ۋاقىت ىشىندە ول 120/1 بولىپ, 2,3 ەسەگە ءوستى. قازاقستاندا 2020 جىلعا قاراي جان باسىنا شاققاندا ءىجو 20 مىڭ دوللارعا جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە. قازاقستاندا بولعان گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى م.پورتەر قازىرگى زامانعى ەلدەردى ءۇش توپقا ءبولىپ قارايدى: ءبىرىنشى توپ – وندىرىستە ارزان جۇمىس قولىن پايدالاناتىن, ءوز ەلىنىڭ قازبا بايلىقتارىن اياۋسىز جۇمسايتىن ەلدەر. بۇل توپقا جان باسىنا شاققانداعى ءىجو 3 000 دوللارعا دەيىنگى ەلدەر جاتادى. ەكىنشى توپقا ەكونوميكانى ءتيىمدى جۇرگىزۋدى ۇيرەنگەن, ءتيىمدى ماتەريال جانە ەنەرگيا ۇنەمدىلىگى بار, جۇمساعان قارجىنىڭ قايتارىمى جاقسى ەلدەر كىرەدى. بۇل ساتىدا ەكونوميكا ءتيىمدىرەك تاسىلدەرمەن جانە قۇرالدارمەن جۇرگىزىلەدى. ولاردا جان باسىنا شاققانداعى ءىجو 9 000 دوللارعا دەيىن بولاتىن ەلدەر كىرەدى. ءۇشىنشى توپ – يننوۆاتسيالىق ەكونوميكا ەلدەرى, ولاردا بۇكىل ەكونوميكا بىلىمگە, جاڭالىققا نەگىزدەلگەن. ولارداعى جان باسىنا شاققانداعى ءىجو 17 000 دوللار نەمەسە ودان دا كوپ. قازاقستان ەكىنشى توپتاعى ەلدەردىڭ قاتارىنا ەنەدى, سەبەبى, قازاقستاندا جان باسىنا شاققاندا ءىجو 12 مىڭ دوللار. 2020 جىلعا قاراي بۇل كورسەتكىش 20 000 دوللارعا جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە. دەمەك, 2020 جىلعا قاراي قازاقستان 3-توپتاعى ەلدەر قاتارىنا ەنەدى دەگەن ءسوز. ۇلتتار تەك تاۋارلارىمەن جانە قىزمەتتەرىمەن عانا باسەكەگە تۇسپەيدى, ولار قوعامدىق قۇندىلىقتار مەن ءبىلىم جۇيەلەرى ارقىلى دا باسەكەلەسەدى. ءبىز باسەكەگە قابىلەتتى ەلمىز دەپ ايتۋ ءۇشىن بىرىنشىدەن, قازاقستان حالقى باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى ءتيىس; ەكىنشىدەن, بىزدەگى مەملەكەتتىك بيلىك باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى شارت; ۇشىنشىدەن, قازاقستان بيزنەسى باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى كەرەك. بۇل – قازاقستان حالقىنىڭ دەنى ساۋ, ءبىلىمدى, بىلىكتى, كاسىبيلىككە بەيىم, جاڭانى قابىلداۋ قابىلەتى بيىك بولۋى قاجەت دەگەن ءسوز. بۇرىن مەملەكەتتىڭ نەگىزگى بايلىعى بولعان كەن ورىندارى, جىلجىمايتىن جانە جىلجيتىن م ۇلىكتەر سوڭعى شيرەك عاسىردا دامىعان ەلدەردە ەكىنشى قاتارعا ىسىرىلىپ, ولاردىڭ ورنىنا ادام كاپيتالى قوعامدى وركەندەتەتىن نەگىزگى كۇشكە اينالدى. سوندىقتان وتكەن عاسىردىڭ 70-80-جىلدارىنا دەيىن نەگىزگى قارجىنى وندىرىسكە, ستانوكتارعا, ت.ت. بولگەن مەملەكەتتەر ەندى ءبىلىم مەن عىلىم, ادامنىڭ جان-جاقتى دامۋىنا بولەتىن بولدى. مەملەكەتتىڭ كاپيتالى ءبىرىنشى تابيعي رەسۋرستار (كەن ورىندارى), ەكىنشىسى (جىلجىمايتىن, جىلجيتىن م ۇلىكتەر (زاۋىتتار, عيماراتتار, اۆتوموبيل, ت.ب.); ءۇشىنشىسى ادام كاپيتالى. الەمدىك بانكتىڭ ەسەبى بويىنشا ادام كاپيتالىن دامىتۋعا اقش-تاعى ۇلتتىق بايلىقتىڭ 76 پايىزى, باتىس ەۋروپا ەلدەرىندە 74 پايىزى, رەسەيدە 20 پايىزى, ال قازاقستاندا شامامەن 10-12 پايىزى جۇمسالادى ەكەن. دەمەك, ايىرما جەر مەن كوكتەي. سوندىقتان دا ەلباسى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋىندا وسى ستراتەگيانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ادام كاپيتالىن 6 ەسەگە ءوسىرۋ مىندەتىن قويدى. دامىعان ەلدەردە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيانىڭ ۇلەسىنە ءىجو-ءنىڭ 70 پايىزى كەلەتىن بولسا, ءبىز دە ءوز كورسەتكىشتەرىمىزدى كوتەرۋ جولىندا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ورلەۋ باعدارلاماسىن قابىلداپ, ونى جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز. «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا ەلباسى «قازىرگى دۇنيە ديدارىنىڭ كىلتى ءبىلىم مەن عىلىمدا. ول ءۇشىن ادام كاپيتالىن دامىتۋ قاجەت. ونىڭ نەگىزگى ءۇش كۇرەتامىرى قايسىسى دەسەڭىز, ءبىرىنشىسى – ءبىلىم, ەكىنشىسى – عىلىم, ءۇشىنشىسى – يننوۆاتسيا. وسى ۇشەۋى تۇيىسكەن جەردە ەل گۇلدەنەدى», دەدى. ەلباسى شىن مانىندە مۇمكىن ەمەس دەرلىكتەي ىستەردى جۇزەگە اسىرا العان, تاريحتا تالاي ەسەسى كەتكەن تۋعان ەلىنىڭ, ارعى عاسىرداعى بوداندىقتى قوزعاپ بوزداماعاننىڭ وزىندە, وسىدان نەبارى شيرەك عاسىر عانا ۋاقىت بۇرىن باسقارۋعا ماسكەۋ كولدەنەڭ كوك اتتىنى جىبەرە سالاتىن ەلىنىڭ ەتەكتەگى باسىن تورگە شىعارىپ بەرگەن ادام دەگەن ويدى بۇرىن دا ايتقانبىز, الدا دا ايتا بەرەمىز. نۇرسۇلتان نازارباەۆ ادامزات تاريحىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الاتىن تۇلعالار توبىنان ەكەنى قازىردىڭ وزىندە ايداي الەمگە ايقىن. ول 22 جىلدىڭ و جاق بۇ جاعىندا قيراندىدان, قۇلاندىدان مەملەكەت قۇرۋ, قوعامدى ءبىر فورماتسيادان ەكىنشى فورماتسياعا اۋىستىرۋ, وتپەلى كەزەڭدەگى قيىنشىلىقتاردان ەسەڭگىرەي جازداعان حالىقتى تار جول, تايعاق كەشۋدەن امان-ەسەن الىپ ءوتۋ, ەلدىڭ ەڭسەسىن كوتەرۋ, اياعىنان تىك تۇرعىزۋ, كوپ ءتىلدى, كوپ ءدىندى ەلدىڭ جۇرتىن ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي ۇيىتىپ ۇستاۋ, الىس تا, جاقىن دا, باتىس تا, شىعىس تا مويىندايتىن, ساناساتىن, قۇرمەتتەيتىن ەلگە اينالدىرۋ, سان ءتۇرلى سەبەپتەرگە بايلانىستى بىرنەشە عاسىر بويىندا دۇنيەجۇزىلىك وركەنيەتتەن شەتتەتىلىپ قالعان ەلدى جەر-جاھانعا تانىتۋ, ءتىپتى, ەقىۇ تاريحىندا تۇڭعىش رەت ازيالىق مەملەكەتتى, تۇڭعىش رەت تمد مەملەكەتىن, تۇڭعىش رەت حالقىنىڭ نەگىزگى بولىگى مۇسىلمان ءدىنىن ۇستاناتىن مەملەكەتتى, تۇڭعىش رەت تۇركىتىلدەس ۇلت ۇيىستىرىپ وتىرعان مەملەكەتتى ەۋروپاعا توبە بي بولاتىنداي جاعدايعا جەتكىزۋ, سول اسا بەدەلدى ۇيىمنىڭ ون ءبىر جىل بويى شاقىرىلماي جۇرگەن ءسامميتىن وتكىزىپ, 56 ەلدىڭ قولىن ءبىر قۇجاتقا قويدىرۋ, الەمدى جايلاعان داعدارىستار تۇسىندا ەلىن قيىنشىلدىققا ۇرىندىرماۋ, قارجى قىسپاعىندا قالدىرماۋ بىلاي تۇرسىن, ءدال سونداي سىن ساعاتتاردا مەملەكەتتى دامۋدىڭ جاڭا بەلەسىنە قايتا-قايتا الىپ شىعۋ, دۇنيە ديدارىنداعى ەڭ سەرپىندى دامۋشى ەلدەر بەستىگىنە ەنگىزۋ, باسەكەگە قابىلەتتى ەلۋ ەلدىڭ قاتارىنا قوسۋ, «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىندا كوزدەلگەن مەرەيلى ماقساتتى مەرزىمىنەن بۇرىن ورىنداۋ, تۋعان ەلىنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىندا بولۋىن كوزدەگەن جاڭا ستراتەگيا بەلگىلەۋ, سول مەجەدەن كورىنۋدىڭ ناقتى جولدارىن تامىرشىداي تاپ باسىپ, ايقىنداپ بەرۋ سەكىلدى تاماشا تابىستارعا قول جەتكىزدى. وسىنىڭ بارىنە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ەلگە دەگەن ماحاببات, دامۋعا دەگەن نيەت, ماقساتتى ەڭبەك كەرەك. وسى تۇستا جاستارعا, وسكەلەڭ ۇرپاققا, اعا بۋىن وكىلدەرىنە: «ءىسىڭ ءسوزىڭنىڭ قورعانى, ءسوزىڭ ءىسىڭنىڭ دالەلى بولسىن» دەگىم كەلەدى. ەكسپو-2017-ءنىڭ وتەتىن جەرىن بەلگىلەۋدە داۋىس بەرۋگە قاتىسقان 161 مەملەكەتتىڭ 103-ءى قازاقستاندى قولداسا, تەك 44-ءى عانا بەلگيا (لەج) شاھارىن تاڭدادى. ەلدى وسىنداي بەدەلدى مەملەكەت ەتۋ دە, ەلوردانى وسىنداي ەتىپ سالۋ دا دانا حالقىمىزدى جۇرت بولۋعا جۇدىرىقتاي جۇمىلدىرا العان سارا باسشىمىزدىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ, ەرەن ەرلىگىنىڭ ارقاسى ەكەنى كۇندەي شىندىق, اتار تاڭداي اقيقات. ەۋروپا مەن ازيانىڭ جۇرەگىندە سارىارقانىڭ سايىن دالاسىنداعى ەلورداسى – نۇرلى استانانى جايناتقان ەلباسى ءدال قازىر باتىس پەن شىعىستىڭ اراسىن جالعاعان, جالعاپ قانا قويماي, ونىڭ كوگىندە جۇلدىزداي جارقىراعان الەم تانىعان ۇلى قايراتكەرگە اينالدى. بۇل – بارشا قازاقستاندىقتار ءۇشىن ەرەكشە ماقتانىش. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان بۇگىنگى سارا ساياساتى ەل حالقىنىڭ ىزگى وي-نيەتىمەن ۇشتاسىپ جاتىر. دەمەك, ۇلى بابالارىمىزدىڭ ءبىرى قاز داۋىستى قازىبەك ءبيدىڭ ايتقان: «ءبىز قازاق دەگەن مال باققان ەلمىز, بىراق ەشكىمگە سوقتىقپاي جاي جاتقان ەلمىز. ەلىمىزدەن قۇت-بەرەكە قاشپاسىن دەپ, جەرىمىزدىڭ شەتىن الاۋ باسپاسىن دەپ, نايزاعا ۇكى تاققان ەلمىز, ەشبىر دۇشپان باسىنباعان ەلمىز, باسىمىزدان ءسوزدى اسىرماعان ەلمىز. دوسىمىزدى ساقتاي بىلگەن ەلمىز, ءدام-تۇزىن اقتاي بىلگەن ەلمىز», دەگەن ءسوزى ءوزىنىڭ ءبىر ۇرپاعىنا دارىسا, ول, ءسوز جوق, ءبىزدىڭ ەلباسى بولىپ تابىلادى. دانالىق دانالىققا ۇلاسىپ, ول بۇگىنگى جان الىسىپ, جان بەرىسىپ جاتقان مىنا الماعايىپ زاماننىڭ زار كۇيى مەن تار كۇيىنەن ءوزىنىڭ قازاق دەگەن حالقىن امان ساۋ الىپ كەلە جاتسا, بۇل ۇلتتىڭ باسىنداعى ۇكىلەنگەن باعى بولسا كەرەك-ءتى. ن.نازارباەۆ دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنىڭ كەز كەلگەن ماسەلەسىن ساياسي تۇرعىدان زور پاراساتپەن شەشۋگە ۇمتىلاتىن ەرىك-جىگەرىن, ەرتەڭگى كۇن مەن بولاشاقتى بولجاي الاتىن كورەگەندىگىن, كەز كەلگەن قيىن ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن تامىرشىداي تاپ باساتىن, تاپقىرلىعىن كورسەتىپ, دالەلدەي الدى. ەلباسى عۇمىر بويى ءىزدەنۋدەن, ۇيرەنۋدەن جالىقپاۋدى ومىرلىك قاجەتتىلىك دەپ تۇسىنەدى. تالماي ىزدەنۋ, ءومىردى تەرەڭ زەردەلەي ءبىلۋ, جىلت ەتكەن جاڭالىقتى سەزىنە ءبىلۋ – نۇرسۇلتان نازارباەۆقا ءتان قاسيەت. فاكتىمەن, دالەل-دايەكپەن سويلەۋدى ۇناتادى. قازاقستان مەن نازارباەۆ ۇعىمى بۇل كۇندە تۇتاسىپ, ءبىر سيمۆولعا اينالىپ كەتكەن. اسانقايعى لەكسيكونىنا سالىپ ايتساق: اسانقايعىنىڭ «جەرۇيىق» يدەياسىن ەلباسى قازاق ەلىنىڭ ۇلتتىق يدەياسىنا اينالدىرا ءبىلدى. بۇل قازاق حالقىنىڭ عاسىرلار بويعى ارمانىنىڭ ورىندالىپ, ياعني قازاقتىڭ رەنەسسانس عاسىرىنا اينالدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ – تاريح تولعاتىپ تۋعان عاسىر تۇلعاسى, ەلىنىڭ جانىن ۇعاتىن, حالقىن زامانا كوپىرىنەن امان وتكىزىپ كەلە جاتقان قامقورشى, دارىندى ۇيىمداستىرۋشى, كورەگەن باسشى, نارىقتىق ەكونوميكانىڭ تەرەڭ بىلگىرى, كەكشىل ەمەس, تەكشىل, جىكشىل ەمەس, كوپشىل, جۇرتتى سەندىرە دە, يلاندىرا دا الاتىن, ءوز ەلىم مەنىڭ – وزەگىم دەيتىن ۇلى تۇلعا. ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ: «مەن ءوز حالقىمنىڭ جولىندا باسىمدى بايگەگە تىككەن اداممىن. ماعان ارى ءۇشىن جانىن ساداعا ەتەتىن وسىنداي تەكتى حالىققا, مەنى ۇلىم دەپ, پەرزەنتىم دەپ توبەسىنە كوتەرگەن حالىققا, ارعى-بەرگىدەگى قازاق بالاسىنىڭ ءبىر دە ءبىرىنىڭ پەشەنەسىنە بۇيىرماعان باقىتتى – تولىققاندى تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرۋدىڭ باسىندا بولۋ باقىتىن بۇيىرتقان حالىققا قىزمەت ەتۋدەن ارتىق ەشتەڭەنىڭ كەرەگى جوق, وسى جولدا مەن بويىمداعى بار قايرات-قابىلەتىمدى, ءبىلىم-بىلىگىمدى اياماي جۇمسايمىن, قانداي تاۋەكەلگە دە بارامىن», – دەگەن ءسوزىنىڭ كەلەشەكتە دە ءوز اقيقاتىن ايعاقتاي بەرەتىنىنە كامىل سەنەمىن. ويتكەنى, نۇرەكەڭنىڭ حالقىنا ءالى دە بەرەرى كوپ. ەسەن تىلەپوۆ, زەينەتكەر, ۇستاز. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, قازىعۇرت اۋدانى, جىڭىشكە ەلدى مەكەنى.