ەلىمىزدە تۇزەۋ مەكەمەلەرىنىڭ الەۋەتى ءتيىمدى پايدالانىلاتىن بولسا, ونەركاسىپتى وركەندەتۋگە دە ۇلەس قوسىلار ەدى. ايتالىق, باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان ازاماتتاردىڭ ەڭبەك كۇشى شەتەلدەردە كەڭىنەن پايدالانىلادى. ماسەلەن, يتاليانىڭ تۇزەۋ مەكەمەلەرىندە «تۇرمەدە جاسالعان» اتتى تاۋار بەلگىسىمەن شىعارىلاتىن جاستارعا ارنالعان ءساندى كيىمدەر ۇلكەن سۇرانىسقا يە. بەرلين تۇرمەلەرى ديزاينەرلىك ۇلگىمەن كويلەك-شالبار, اياق كيىم, بەلدىك, كوستيۋمدەر تىگەدى. ونداعى سوتتالۋشى-جۇمىسكەرلەردىڭ ايلىق ەڭبەكاقىسى 300-گە جۋىق ەۆرونى قۇرايدى. ونىمدەرى عالامتور سايتتارى ارقىلى ساتىلادى. نەمىس تۇرمەلەرىندە جۇمىس ىستەيتىن كومپانيانىڭ ءوز ارىپتەستەرى مەن ديلەرلەرى بار. سول سياقتى اقش-تاعى تۇرمە يندۋسترياسى اسكەري كيىمدەر مەن جابدىقتاردىڭ – 100, مونتاجداۋ قۇرالدارىنىڭ – 98, تۇرمىستىق تەحنيكانىڭ – 36 جانە كەڭسە جيھازدارىنىڭ 21 پايىزىن ءوندىرەدى. ونداعى جىلدىق تاۋار اينالىمى 70 ميلليارد دوللارعا تەڭ.
وسى ورايدا شىعىسقازاقستاندىقتار دا شەتەلدىك ءتاجىريبەلەرگە سۇيەنە وتىرىپ, تۇزەۋ مەكەمەلەرىندە ونەركاسىپتى دامىتۋدى كوزدەپ وتىر. بۇل – سوتتالۋشىلارعا جۇمىس بەرىپ قانا قويماي, ولاردىڭ بەلگىلەنگەن جازا مەرزىمىن وتەپ بولعانىنشا ەڭبەك تاجىريبەسىن جيناقتاۋىنا, سونداي-اق, ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا ايتارلىقتاي تابىس اكەلۋىنە مۇمكىندىك بەرمەك. وسى ماسەلە وبلىستىق قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسى دەپارتامەنتىندە وتكەن وتىرىستا قارالدى. وعان ءوڭىر باسشىسى ب.ساپارباەۆ, وبلىستىق پروكۋراتۋرا مەن باسقارمالاردىڭ باسشىلارى قاتىستى.
تۇرمەدە وتىرعانىمەن اعاش پەن تەمىردەن ءتۇيىن تۇيەتىن ىسمەرلەر جازاسىن وتەۋشىلەر اراسىندا جەتەرلىك. مۇنى وبلىس ورتالىعىنداعى 156/2 قاتاڭ رەجىمدەگى تۇزەۋ مەكەمەسىندە جازاسىن وتەۋشىلەردىڭ قولىنان شىققان ءتۇرلى بۇيىمداردان اڭداۋعا بولادى. جازا باسقان جانداردىڭ قولىنان شىققان مۋزىكالىق اسپاپتار, شاحمات پەن دويبى تاقتالارى, اعاش ساكىلەر, كورنەكى شىراعداندار, اۋلاعا ارنالعان اعاش كۇركە, قوسالقى اۆتوبولشەكتەر مەن وزگە دە تۇرمىستىق بۇيىمدار زاۋىتتان شىققانداي كوز جاۋىن الادى.
– وبلىستاعى تۇزەۋ مەكەمەلەرىندە جۇزەگە اسىرىلماعان ەڭبەك الەۋەتى مەن وندىرىستىك مۇمكىندىكتەر كوپ. وندا دانەكەرلەۋ, ەلەكتر جانە تىگىن تسەحتارى, دايىن ونىمدەر قويماسى مەن باسقا دا بوس تۇرعان ورىنداردى پايدالانۋعا بولادى, – دەدى وبلىستىق پروكۋراتۋرا قىزمەتكەرى ولەگ موروزوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, ۇن, جيھاز, كيىز باسۋ, مەتالل وڭدەۋ, جاياۋ جۇرگىنشى جولىنا تاس توسەنىشتەر دايارلاۋ, بلوك ونىمدەرىن جاساۋ تسەحتارى تولىعىمەن جاراقتاندىرىلعانىمەن تاپسىرىستىڭ جوقتىعىنا بايلانىستى توقتاپ تۇر. بۇل رەتتەگى جۇمىستى ۇيلەستىرۋ باعىتىندا قۇرىلعان «ەڭبەك-وسكەمەن» رمك مەكەمەسىنىڭ قىزمەتى تىم سالعىرت.
ەڭبەككە قابىلەتتى جازاسىن وتەۋشىلەر ىشىندە 2303 ديپلومدى ماماندار بار. ولاردىڭ اراسىندا تەمىر جونۋشى, تاس قالاۋشى, فرەزەر سىندى وندىرىسكە قاجەتتى ماماندىق يەلەرى جەتكىلىكتى. ەگەر ولارعا جۇمىس تابىلاتىن بولسا, تۇراقتى ەڭبەكاقى الىپ, قارىزدارىن وتەۋگە, اعايىندارىنا الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋگە, سالىق تولەۋگە مۇمكىندىك تۋار ەدى. بۇل سونىمەن بىرگە, جازاسىن وتەپ, بوستاندىققا شىققان سوڭ قوعامدىق ومىرگە بەيىمدەلۋىنە العىشارت بولا الادى.
ايتا كەتكەن ابزال, «قازتسينك», «قازاقمىس», «تيتان-ماگني كومبيناتى» سىندى ءىرى كاسىپورىندار جىل سايىن 30 مىڭ دانا جۇمىس كيىمىن ساتىپ الۋ ماقساتىندا ميللياردتاعان تەڭگە جۇمسايدى ەكەن. ەگەر وسى ءونىمدى ءوندىرۋدى تۇزەۋ مەكەمەلەرىنە جۇكتەيتىن بولسا, جازاسىن وتەۋشىلەردى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسىن دە شەشۋگە بولار ەدى.
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان».
شىعىس قازاقستان وبلىسى.