ەلىمىزدە اسا قادىرلى تۇلعالارعا ەسكەرتكىشتەر ورناتىلادى. الايدا ودان كەيىن ولاردى مۇلدەم ۇمىت قالدىرامىز. جازدىڭ جايما-شۋاق كۇندەرى ەڭسەلى ەسكەرتكىشتەردىڭ جانىندا تاعىلىمدى ءىس-شارالار وتكىزۋگە بولار ەدى عوي. جوق, ەسكەرتكىشتەر ەلەۋسىز قالعان. مىسالى, رەسەيدە پۋشكين ەسكەرتكىشىنىڭ جانىندا پوەزيا كەشىن وتكىزىپ, جاس اقىندار ولەڭدەرىن وقيتىن ءداستۇر بار.
استانادا ساۋلەتتى ەسكەرتكىشتەر قاتارى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. وسى ورايدا, بوگەنباي باتىر, كەنەسارى حان, باۋىرجان مومىش ۇلى مەن راقىمجان قوشقارباەۆ, مانشۇك پەن ءاليانىڭ ەسكەرتكىشتەرى جانىندا پاتريوتتىق تاقىرىپتا ءىس-شارالار تۇراقتى ءوتىپ تۇرسا, قانداي عانيبەت! ءال-فارابي, كەرەي مەن جانىبەك حاندار, قانىش ساتباەۆ, جۇمابەك تاشەنوۆ ەسكەرتكىشتەرى عىلىم مەن ءبىلىم, ەلدىك تاقىرىپتى قامتيتىن باسقوسۋلاردىڭ الاڭى بولسا, ارتىق ەتپەس ەدى.
2012 جىلى 5 شىلدەدە قۇرمانعازى ساعىرباي ۇلى ەسكەرتكىشىنىڭ سالتاناتتى اشىلۋ ءراسىمى ءوتتى. قۇرمەتتى مەيماندار مەن قالا تۇرعىندارى كوپ جينالدى. وكىنىشكە قاراي, سودان بەرى ەڭسەلى ەسكەرتكىش الدىندا بىردە-ءبىر ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلماعان ەكەن. بىلتىر العاش رەت ءبىر ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلعانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. تەك قانا اباي ەسكەرتكىشىنىڭ الدىندا جىل سايىن اقىننىڭ تۋعان كۇنىندە, ياعني 10 تامىزدا مادەني-رۋحاني باسقوسۋلار ءوتىپ ءجۇر. ءبىز, «كۇي اناسى» رەسپۋبليكالىق قورى, كۇيشى دينا نۇرپەيىسوۆا ەسكەرتكىشىنىڭ الاڭىندا «كۇي جارمەڭكەسىن» وتكىزۋدى قولعا الدىق.
«كۇي اناسى» رەسپۋبليكالىق قورى 2020 جىلدىڭ شىلدە ايىندا قۇرىلىپ, وسى ۋاقىتقا دەيىن ونەر سالاسىندا كوپتەگەن ءىس-شارانى جۇزەگە اسىردى. سونىڭ ىشىندە دومبىرانى, كۇيلەردى, سونىمەن قاتار كۇيشىلەر مەن كومپوزيتورلاردى دارىپتەپ كەلەدى. وسى كۇنگە دەيىن قور ارنايى شەبەرلەرگە 200-دەن اسا دومبىرا جاساتىپ, ەلىمىزدىڭ ءتۇرلى نىسانداعى ونەر مەكتەپتەرىنە تەگىن تاراتتى. 2022 جىلى ەلوردادا كوپتەگەن مادەني ءىس-شارا ءوتتى. سونىڭ ىشىندە قۇرمانعازى ەسكەرتكىشىنىڭ جانىندا وتكەن كۇي جارمەڭكەسىنىڭ ورنى بولەك.
جاستايىمىزدان انامىز اقجان نۇرپەيىسوۆانىڭ ءالديىن تىڭداپ وستىك جانە ايتقان قىزىقتى اڭگىمەلەرىن, سانامىزعا ءتۇيىپ الۋعا تىرىسىپ باقتىق.
ەستە قالعان اڭگىمەلەرىنىڭ بىرىندە انامىز تەرەڭ تولعانا كەلىپ: ء«بىزدىڭ اۋلەتىمىز, ياعني نۇرپەيىسوۆتەر مەن قۋانىشەۆتەر وتباسى قۇرمانعازى اتالارىمىزعا ءومىر بويى قارىزدار بولىپ وتەمىز. حVIII عاسىردىڭ سوڭعى جىلدارىندا قۇرمانعازىنىڭ نازارىنا سول كەزدەگى 9-10 جاسار دينا نۇرپەيىسوۆا ىلىنبەسە, بويجەتكەن شاعىنا دەيىن ديناعا دومبىرا تارتۋ تاسىلدەرى مەن ادىستەردى ەشكىم ۇيرەتپەسە, سونداي-اق ءان مەن كۇي سالاسىن تەرەڭ زەرتتەۋشى, كۇيشى-كومپوزيتور, ديريجەر احمەت جۇبانوۆقا بەكەتاي قۇمىنان شىعىپ, كەيىن استراحان وبلىسىندا, شالعاي اۋىلدا كۇيشى اتانىپ جۇرگەن دينا تۋرالى حابار تيمەسە, ال ول كىسى ءوزىنىڭ شاكىرتى سماعۇل كوشەكباەۆتى سول وڭىرگە جىبەرىپ, دينانى قالاي دا بولسا, سول كەزدەگى قازاق ەلىنىڭ استاناسى الماتىعا الىپ كەلۋدى قاتاڭ تاپسىرماسا, قانداي تاعدىرىمىز بولارىن كىم ءبىلسىن؟ دينا اجەمىز 75 جاسقا كەلگەنىنە قاراماستان, بالاسى مۇرات پەن نەمەرەلەرىن ەرتىپ الماتىعا بارماسا, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ ارداگەرى, اكەلەرىڭ شاڭعىتباي قۋانىشەۆ اقتوبە ءوڭىرىنىڭ بوگەتساي ەلدى مەكەنىنەن ءبىلىم الامىن دەپ الماتىداعى زاڭ ينستيتۋتىنا وقۋعا ءتۇسىپ, ەكەۋمىز سول جەردە تانىسىپ وتباسىن قۇرماساق, سەندەردىڭ بۇل دۇنيەدە ءومىر سۇرۋلەرىڭ ەكىتالاي ەدى», دەپ اڭگىمەسىن اياقتاعان بولاتىن.
ەلدىڭ باسىنا جاپپاي اشتىق تونگەن كەزدە, شامامەن 1934-1935 جىلدارى بولۋى كەرەك, سەبەبى انام اقجان 1929 جىلى تۋعان. جاس جاعىن جوبالايتىن بولساق, 6-7 جاستاعى كەزى سياقتى. سوندا انام: «مەن مەكتەپكە باراتىن شاقتامىن. ول جىلدارى بىزدەر استراحان جەرىندە تۇراتىنبىز. اش-جالاڭاشپىز. اشتىقتان حالىقتىڭ توز-توزى شىعىپ, جان-جاققا بوسىپ جاتتى. جاقىن تۋىسقاندارىمىز, ءىنى-سىڭلىلەرىمىز دە اشتىقتان كوز جۇمعان جاعدايلاردىڭ كۋاسى بولىپ, ەرتە ەسەيدىك. وسىنداي شاقتا ءسال دە بولسا تاماق رەتىندە قۇمارشىق اتتى ءشوپتىڭ ءدانىن ديىرمەنگە تارتىپ, قارا سۋعا قايناتىپ, بىلامىق قىلىپ, سونىمەن قورەكتەنگەن ەدىك», دەدى ءبىر كۇرسىنىپ الىپ. ال حالىقتىڭ وسىنداي قينالعان شاعىندا دينا اجەمىز دومبىراسىن الىپ, ۇستازى كۇرمانعازىنىڭ كۇيلەرىن تارتىپ, ەل-جۇرتتى جىگەرلەندىرىپ وتىرادى ەكەن.
اكادەميك احمەت جۇبانوۆ: «قۇرمانعازى كەيبىر كۇيلەردى ادامنىڭ تىلىمەن سويلەتكىسى كەلەدى», دەپ باعا بەرگەن. «كۇي اتاسى – قۇرمانعازى» اتانۋى دا سوندىقتان شىعار. ازاماتتاردىڭ جانە اقساقالدار القاسىنىڭ قولداۋىمەن «كۇي اناسى» قورى كۇيشى-كومپوزيتور قۇرمانعازى بابامىزدىڭ ەسكەرتكىشى جانىندا بىلتىر ءتورتىنشى رەت «كۇي جارمەڭكەسىن» وتكىزدى. جاس تالانتتار ونەرىن ورتاعا سالىپ, جۇلدەگەر, جەڭىمپاز اتاندى. تۇلعالار ەسكەرتكىشى الدىندا وسىنداي عيبراتتى دۇنيەلەر ۇيىمداستىرىلىپ تۇرسا, نۇر ۇستىنە نۇر دەپ بىلەمىز.
تولەگەن قۋانىشەۆ,
رەسپۋبليكالىق «كۇي اناسى» قورىنىڭ جەتەكشىسى