بالالار جىلى اياسىندا استانا قالاسىندا حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ءوتىپ, وندا بالالاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ سالاسىنداعى وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلاندى, اۋقىمدى جوسپارلار پىسىقتالدى. ايتۋلى ءىس-شاراعا چەحيا, حورۆاتيا, ماجارستان جانە قىرعىزستان ەلدەرىنەن كەلگەن ساراپشىلار قاتىستى. بۇۇ-نىڭ ەلدەگى تۇراقتى ۇيلەستىرۋشىسى, قازاقستانداعى بۇۇ بالالار قورىنىڭ (يۋنيسەف) ەلدەگى وكىلى, بالا قۇقىقتارى, ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلدەرمەن قاتار پەداگوگتەر, اتا-انالار مەن بالالار دا وسى كەزدەسۋدىڭ ورتاسىندا بولدى.
كونفەرەنتسيادا الدىمەن وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ ءبىلىم سالاسىندا بيىل ورىندالعان جوسپاردىڭ رەتىن, ياعني بالالار جىلىندا ىسكە اسقان جۇمىستاردىڭ قورىتىندىسىن باياندادى.
– بالالار جىلى اياسىندا قولعا الىنىپ, ىسكە اسقان جوبالاردىڭ بارلىعى – بالالاردىڭ يگىلىگى ءۇشىن. بيىل ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا بالالاردىڭ تاماقتانۋىن جاقسارتۋ بويىنشا شارالار قابىلداندى. تاماقتانۋ ساپاسىن ارتتىرىپ, قۇنىن رەتتەۋ جانە قولما-قول اقشاسىز ەسەپ ايىرىسۋدى ەنگىزۋ بولىگىندە تاماقتانۋدى ۇيىمداستىرۋ قاعيدالارىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. مەكتەپتەگى تاماقتانۋدى قوعامدىق باقىلاۋ جانداندى. اپاتتى مەكتەپتەردى, ءۇش اۋىسىمدى وقىتۋدى جانە ورىن تاپشىلىعىن جويۋ ءۇشىن «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى ازىرلەندى. باعدارلاماعا سايكەس قالالار مەن اۋىلداردا 401 مەكتەپ سالىنادى. وقۋشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن «School bus» جوباسى اياسىندا شالعاي اۋىلدارداعى ەلدى مەكەندە تۇراتىن بالالاردىڭ مەكتەپكە قاتىناۋىنا جاعداي جاساپ وتىرمىز. بيىل جاڭا ۇلگىدەگى 500 اۆتوبۋس ساتىپ الىندى. بارلىق ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىندا بەينەكامەرا, ءتيىستى دابىل تۇيمەسىن ورناتۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلۋدا. بۇل شارۋا دا – ءبىزدىڭ ەرەكشە باقىلاۋىمىزدا. قازىر مەكتەپتەردە مەكتەپىشىلىك پارلامەنتتەر قۇردىق. وسى وڭ وزگەرىس بالالاردىڭ قۇقىقتىق, ساياسي ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى. ماڭىزدى باستامانى ءبىز ءارى قاراي جالعاستىرۋىمىز كەرەك. سول سەكىلدى «كىتاپقا قۇشتار مەكتەپ» دەگەن جوبانى باستادىق. وسىلايشا, بالالاردىڭ دۇنيەجۇزىلىك ادەبيەتتەردى مەملەكەتتىك تىلدە وقۋىنا كوڭىل اۋدارىپ جاتىرمىز. مەكتەپتەرگە جانە باسقا دا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنداعى كىتاپحانالارعا ميلليونداپ قازاق, ورىس تىلىندەگى كوركەم ادەبيەتتەر ۇلەستىرىلدى. بۇل يگىلىكتىڭ بارلىعى بالالار جىلىمەن شەكتەلمەيدى. ۇيلەسىمدى باستامالار بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگى, بولاشاعى ءۇشىن جالعاسا بەرەدى, – دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.
بيىل بالالاردىڭ كوللەدجدە تەگىن ءبىلىم الۋىنا 130 مىڭعا جۋىق گرانت بولىنگەن. مينيسترلىك مەكتەپتەگى الىمجەتتىكتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن پسيحولوگتەردىڭ جۇمىسىن ءتيىمدى ۇيىمداستىراتىن اۋقىمدى جوبا ەنگىزۋدى كوزدەپ وتىر. بۇعان قوسا ەرەكشە بالالاردى تەگىن, ساپالى بىلىممەن قامتۋ جايى دا وزەكتى.
كونفەرەنتسيادا ەلىمىزدەگى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ەلۆيرا ءازىموۆا مەن بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ارۋجان ساين بالا قۇقىقتارىنا قاتىستى ماسەلەلەردى ورتاعا سالدى.
– بالا قۇقىقتارى بۇۇ-نىڭ بالا قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسياسىمەن, نەكە جانە وتباسى تۋرالى كودەكسپەن, بالا قۇقىقتارى تۋرالى زاڭمەن بەكىتىلگەن. بۇۇ بالا قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسياسىن جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى مىندەتتەرىن راستاي كەلە, 2016 ەلدە بالا قۇقىقتارى تۋرالى ۋاكىلەتتى ينستيتۋت قۇرىلدى. كەيىنگى 10 جىلدا ەرەكشە قابىلەتتى بالالاردىڭ سانى ەكى ەسە ارتقانى بايقالادى. دەمەك جول كارتاسىنا ساي جۇمىس ىستەۋ كەرەك. كەلەشەكتە مەكتەپتەگى بالالاردىڭ ءبىر مەزگىل تەگىن تاماقتانۋىنا جاعداي جاساۋ ماڭىزدى. سەبەبى اتا-انا بالالاردىڭ بارىنە بىردەي جاعداي جاساي المايدى. بالالاردىڭ تەگىن تاماقتانۋى تۋرالى ەرەجەسىن ەنگىزۋگە ءبىز دە بارىنشا جاردەمدەسەمىز. سول سەكىلدى مەكتەپكە بىرىڭعاي مەكتەپ فورماسىن ەنگىزۋ قاجەت. ەنگىزسەك, بالالار اراسىنداعى تەڭسىزدىككە جول بەرىلمەي, جەڭىل ونەركاسىپ, وتاندىق ءونىم داميدى. وقۋشى مەكتەپتە تەگىن تاماقتانىپ, ساپالى ءبىلىم الۋمەن قاتار سپورتپەن شۇعىلدانۋى تەگىن بولسا, كەيىنگى جاڭا تولقىن بالالار ەلدىڭ پاتريوتى بولىپ تاربيەلەنەدى. كەيىن ولاردى مەن وتانىم ءۇشىن نە ىستەي الامىن دەگەن ساۋال تولعاندىرادى. بالالارعا قولداۋ كورسەتىپ جۇرگەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارعا, دەنساۋلىق, ءبىلىم, الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسىنداعى ازاماتتارعا العىسىمدى بىلدىرەمىن. بار جاقسىلىق بالالارعا بولۋعا ءتيىس, – دەيدى ا.ساين.
تاعى ءبىر جاعىمدى جاڭالىق, بيىل ەلدە العاش رەت بالالاردىڭ حال-احۋال يندەكسى ازىرلەندى. وسى جاڭاشىلدىق نەگىزىندە ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندەگى بالالاردىڭ سۇرانىسىن انىقتاپ, بىلىمگە, دەنساۋلىق ساقتاۋعا, ينفراقۇرىلىمعا, زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋعا جانە تۇرعىنداردىڭ الەۋمەتتىك احۋالىن ارتتىرۋعا سەرپىن بەرەتىن ەڭ ماڭىزدى ينديكاتورلار تاڭدالعان. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بالالارعا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋدىڭ تاعى ءبىر ءتيىمدى تەتىگى – وسى.
كونفەرەنتسيادا بۇۇ-نىڭ ەلىمىزدەگى تۇراقتى ۇيلەستىرۋشىسى ميكاەلا فريبەرگ-ستوري مينيسترلىكتىڭ بالالار جىلى اياسىندا قولعا العان باستامالارىنا وڭ باعا بەردى.
– مەن بۇگىنگى كونفەرەنتسياعا قاتىسىپ وتىرعانىما قۋانىشتىمىن. بۇل كونفەرەنتسياعا ءوز قاتارلاستارىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن بالالاردىڭ قاتىسقانى دا وتە جاقسى. ەلىمىزدە بالالاردىڭ ءال-اۋقاتىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. بالالارعا سالىناتىن ينۆەستيتسيالار – بۇل بولاشاققا سالىناتىن قارجى. قازاقستان وسى باعىتتا ناتيجەلى ءىس-شارالار قابىلداپ كەلەدى. بالا قۇقىعىنا قاتىستى ماسەلەلەردى كورە ءبىلۋدىڭ ءوزى – بالالاردى قورعاۋ باعىتىنداعى ۇيلەسىمدى جۇمىستاردىڭ باستاماسى. بالانىڭ داۋىسى بۇل – اقيقات داۋىسى, – دەيدى ول.
ءىزىن الا ءسوز سويلەگەن بۇۇ بالالار قورىنىڭ (يۋنيسەف) ەلدەگى وكىلى ارتۋر ۆان ديزەن دە جاس جەتكىنشەكتەردىڭ ماسەلەسىن ءبىر جىلدى بالالار جىلى دەپ بەكىتىپ, سول ۋاقىتتىڭ شەڭبەرىندە تۇبەگەيلى شەشۋ مۇمكىن ەمەس ەكەنىن ايتادى. دەسە دە ول ەلىمىزدە بالالار قۇقىعىن رەتتەۋ ماقساتىندا اۋقىمدى جۇمىستار ۇيلەسىمدى باستالعانىن جەتكىزدى. كونفەرەنتسيا بارىسىندا بايانداماشىلار بالالاردىڭ قۇقىعى, قاۋىپسىزدىگىنەن بولەك, الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك تۋراسىندا دا ەلدەگى تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى اشىپ ايتتى.
سونداي-اق كونفەرەنتسياعا كەلگەن قوناقتار جوعارى سىنىپتا وقيتىن بالالاردىڭ دا ۇسىنىس-پىكىرىن تىڭدادى.