بۇگىنگى كۇننىڭ كوكەيكەستى تالابى – جاڭارعان ءارى ادىلەتتى قازاقستان قوعامىن قۇرۋ. بۇل ءۇشىن بۇقارانىڭ قۇقىعىنا نۇقسان كەلتىرەتىن, نارازىلىعىن تۋدىراتىن قىلمىس اتاۋلىنىڭ تامىرىنا بالتا شابىلۋعا ءتيىس. وسى ورايدا قازاق قوعامى الدىمەن قازىنانىڭ مول قارجىسىنان قارپىپ قالۋدى كوكسەپ, جەمساۋى بۇلكىلدەپ تۇراتىن سىبايلاس جەمقورلىق پەن جەمقورلاردىڭ «جۇگەندەلگەنىن» قالايدى.
بۇرىنعىلار «مەشكەي دەگەن – جاقسى ات پا؟» دەۋشى ەدى. تەگىندە كىمگە بولسا دا, اسىرەسە مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى شەنەۋنىك ءۇشىن جەمقور اتانۋدىڭ زاردابى مەن زالالى كوپ. قىلمىستىڭ بۇل ءتۇرى باس بوستاندىعى مەن جۇمىستان دا, ەڭ باستىسى ابىرويدان دا ايىرادى. ماسەلەن, وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى, باسقارما باسشىسى سەكىلدى لاۋازىمداردى اتقارعان شەنەۋنىكتەر ءجيى سوتتالاتىن اتىراۋ وبلىسىندا سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ تامىرى ازىرگە تۇبىرىمەن ۇزىلەر ەمەس. ءتىپتى قوعامنىڭ دامۋىن تەجەيتىن قىلمىستىڭ بۇل ءتۇرى كوكەيكەستى ماسەلەگە اينالىپ بارادى.
سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى پرەۆەنتسيا قىزمەتىنىڭ باسشىسى سايان احمەتجانوۆتىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, بىلتىردان بەرى اكىمدىكتىڭ جانە سالالىق باعىنىشتى مەكەمەلەردىڭ قىزمەتكەرلەرىنە قاتىستى 11 قىلمىستىق ءىس تىركەلگەن. ونىڭ ۇشەۋى ءبىرىنشى باسشى مەن ونىڭ ورىنباسارلارىنا قاتىستى بولىپ وتىر. اگەنتتىك جىل سايىن ىقتيمال جەمقورلىق دەرەگىنە ىشكى تالداۋ جۇرگىزەدى. بىلتىر اكىمدىكتەگى 25 اكىمشىنىڭ جۇمىسى قامتىلسا, بيىل 22 اكىمشىنىڭ 18-نە تالداۋ جاسالعان. ال 2021-2022 جىلدارى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋعا جۇرگىزىلگەن مونيتورينگتىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس 440 ملن تەڭگە قارجى ۇنەمدەلگەن.
اگەنتتىڭ اتىراۋ وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنت باسشىسى ەرلان دوسانوۆتىڭ ايتۋىنشا, سىبايلاس جەمقورلىق دەرەگى ەكولوگيا, مەديتسينا, جول سالاسىندا ءجيى ورىن الادى. ماسەلەن, تۇرعىندار ماسا مەن قوقىسقا تولعان ەرىك-موستوۆوي كانالىنىڭ قۇرىلىسىنا بايلانىستى ءجيى شاعىم ايتادى. بۇل نىساننىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتىن جاساقتاۋ كەزىندە قۇرىلىس جۇمىستارىنا 1 ملرد 336 ملن تەڭگە بولىنگەن. الايدا جوبا قاتە جوسپارلانىپ, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تاراپىنان ءتيىستى باقىلاۋ بولماعان. سول سەبەپتەن, 510 ملن تەڭگە جۇمسالعان كانال قۇرىلىسى توقتاپ تۇر.
– مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنىڭ تاراپىنان الەۋمەتتىك نىساندار مەن جول قۇرىلىسىنا ءتيىستى باقىلاۋ ۇدايى جاسالمايدى. بۇل قۇرىلىس نىساندارىنىڭ مەرزىمىندە تاپسىرىلماۋىنا اكەلىپ سوقتىرادى. ال سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن نەمقۇرايدى تاسىلدەر قولدانىلادى, – دەيدى ەرلان دوسانوۆ.
ونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, يندەر اۋدانىندا سۋمەن جابدىقتايتىن ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىمدى سالۋ كەزىندە جالعان اكتىلەرگە قول قويۋ ارقىلى بيۋدجەت قاراجاتىن جىمقىرۋ تاۋەكەلى انىقتالعان. اۋداندىق قۇرىلىس ءبولىمى مەن «بايسىن-ا» جشس اراسىندا اققالا اۋىلىنداعى «وڭ جاعالاۋ» بولىگىنىڭ ۋچاسكەسىنە جالپى سوماسى 1 ملرد تەڭگەدەن استام ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىم سالۋعا شارت جاسالعان.
– تاپسىرىس بەرۋشى ماۋسىم جانە قازان ايىندا ورىندالعان جۇمىس اكتىلەرىنە قول قويدى. قارجىسى تولەنگەنمەن, ءىس جۇزىندە جۇمىس ورىندالمادى. ماسەلەن, بەتوننان جاسالعان ايالدامالار, پوليەتيلەن قۇبىرلار, قيىرشىق تاس نەگىزى جانە باسقا دا قۇرىلعىلار ورناتىلمادى. زالالدىڭ سوماسى 43 ملن تەڭگەدەن استى. انىقتالعان زاڭ بۇزۋشىلىقتى اتىراۋ وبلىسىنىڭ مەملەكەتتىك ساۋلەت-قۇرىلىس باقىلاۋ باسقارماسى مەن ىشكى مەملەكەتتىك اۋديت دەپارتامەنتى مامانىنىڭ قورىتىندىسى راستادى. دەپارتامەنتتىڭ ارالاسۋىنان كەيىن انىقتالعان زاڭ بۇزۋشىلىقتار تولىعىمەن جويىلىپ, كىنالى ادامدار جازالاندى. ەرتە انىقتالعان كەمشىلىك بيۋدجەت قاراجاتىن ۇرلاۋدىڭ الدىن الدى. قۇرىلىستىڭ ساپاسىز سالىنۋىنا جول بەرىلمەدى, – دەپ ءتۇسىندىردى ە.دوسانوۆ.
ال يساتاي اۋدانىنداعى شارۋا قوجالىقتارىنىڭ جەتەكشىلەرىن ءتورت ت ۇلىك ءۇشىن سۋدىڭ جەتىسپەيتىنى الاڭداتىپ وتىر. ويتكەنى وسىندا 1966 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن نارىن كانالىن كۇردەلى جوندەۋ قاجەتتىگى وتكىر تۇر. كانالعا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن قوسىمشا قاراجات قاجەت. بۇل – الەۋمەتتىك جانە جەدەل شەشۋدى قاجەت ەتەتىن ماسەلەنىڭ ءبىرى.
– ءبىزدىڭ دەپارتامەنتتىڭ قىزمەتكەرلەرى اققىستاۋ اۋىلىندا 60 پاتەرلىك 3 قاباتتى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنان مەملەكەتتىك بيۋدجەت قاراجاتىن ۇرلاۋ دەرەگىن انىقتادى. يساتاي اۋدانى اكىمدىگىنىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارى اتقارىلعان قۇرىلىس جۇمىسى تۋرالى جالعان اكتىگە قول قويعان. دەمەك تاپسىرىس بەرۋشى تولەم جاسادى. ال 3 تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ كەزىندە 330 ملن تەڭگەدەن استام سومانىڭ جۇمىسى ورىندالماي قالدى. تۇرعىن ۇيلەر ءالى پايدالانۋعا بەرىلمەگەندىكتەن, وبلىس باسشىلىعىنىڭ اتىنا حات جولداندى. نىساندار پايدالانۋعا بەرىلگەنگە دەيىن ءبىزدىڭ باقىلاۋىمىزدا بولادى, – دەپ پىكىر ءبىلدىردى ە.دوسانوۆ.
ءدال وسىعان ۇقساس دەرەك جىلىوي اۋدانىندا دا بار. مۇندا دا جالعان اكتىلەرگە قول قويۋ ارقىلى بيۋدجەت قاراجاتىن ۇرلاۋ تاۋەكەلى بايقالىپ وتىر.
– قوسشاعىل اۋىلىنداعى №2 ورتا مەكتەپ پەن «SCS ينجينيرينگ» جشس اراسىندا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋ ءۇشىن 3 كەلىسىمشارت جاسالعان. اتقارىلۋعا ءتيىس جۇمىستىڭ جالپى سوماسى 414 ملن تەڭگەدەن اسادى. تاپسىرىس بەرۋشى ورىندالعان جۇمىستاردىڭ اكتىلەرىنە قول قويدى. اقىسى تولەندى. الايدا ءىس جۇزىندە جۇمىس ورىندالمادى. اتاپ ايتقاندا, مەكتەپ اۋماعىنىڭ قورشاۋىن, عيماراتتىڭ ىشكى باسپالداق بولىگىن بولشەكتەۋ, سپورت زالدارىن, ەڭبەك, كىتاپحانا جانە اسحانا ءۇي-جايىن جوندەۋ, تسەمەنت قۇيۋ, گيدرووقشاۋلاۋ, لينولەۋم جابىنىن, كەراميكالىق پليتكا توسەۋ, مەكتەپ-ينتەرنات عيماراتىنىڭ شاتىرىن قورشاۋ, عيماراتتىڭ توبەسىنەن سۋ اعىزۋ, كارىز قۇبىرلارى, ۆاگون قۇرىلعىسى, شاتىر جابىنىنا جىلۋ وقشاۋلاعىش, شاتىرعا قورشاۋ ورناتىلماعان. قازىر جۇرگىزىلگەن اۋديتورلىق تەكسەرىستىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس, ورىندالماعان جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ سوماسى 20 260 159 تەڭگەنى قۇرايتىنى انىقتالدى, – دەيدى ەرلان دوسانوۆ.
دەپارتامەنت باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى نۇرلان جاحيننىڭ ايتۋىنشا, اگەنتتىكتە «سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ جانە وعان قارسى تۇرۋدىڭ» ۇلگىلىك بازالىق باعىتى بەكىتىلگەن. اتالعان ۇلگىلىك بازالىق باعىتتىڭ وڭىرلەردە جۇزەگە اسىرىلۋىنا بايلانىستى توقسان سايىن باعالاۋ جۇرگىزىلەدى. ال اتىراۋ وبلىسىنداعى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ اتالعان باعىتتا اتقارعان جۇمىسى كوڭىل كونشىتپەيدى. جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان 17 ءوڭىردىڭ اراسىندا مۇنايلى وبلىس سوڭعى ورىندا تۇر. سىبايلاس جەمقورلىق تاۋەكەلدەرىن انىقتاۋ مەن جويۋ بويىنشا بۇل وڭىرگە 40 بالل بەرىلگەن.
– بيىلعى جىل باسىنان بەرى تارتىپتىك جاۋاپقا 46 ادام تارتىلدى. ونىڭ ۇشەۋى جۇمىستان شىعارىلدى. ءبىزدىڭ دەپارتامەنت 9 ايدا قىلمىستىق ىستەردى تەرگەپ-تەكسەرۋ ناتيجەلەرىنە بايلانىستى 42 ۇسىنىس ەنگىزدى. ونىڭ كوپشىلىگى اكىمدىكتەرگە, قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرىنە (19), ىشكى ىستەر ورگاندارىنا (17) جانە باسقا دا مەملەكەتتىك قۇرىلىمدارعا (6) جىبەرىلدى. باسشىلاردان قاراماعىنداعىلاردىڭ زاڭسىز ارەكەتى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك سۇرالاتىنىن ەسكەرۋ قاجەت. ماسەلەن, اتىراۋ قالالىق پوليتسيا باسقارماسىنىڭ باسشىلارى قاراماعىنداعىلاردىڭ قىزمەتىنە باقىلاۋ جۇرگىزبەگەنىنە بايلانىستى تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتى باستىعىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى اتقاراتىن لاۋازىمىنا تولىق سايكەس ەمەستىگى تۋرالى ەسكەرتىلدى. ال يۋۆەنالدى پوليتسيا بولىمشەسى باستىعىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى اعا ينسپەكتور لاۋازىمىن ۋچاسكەلىك ينسپەكتورعا دەيىن تومەندەتتى, – دەيدى نۇرلان جاحين.
وبلىس اكىمى سەرىك شاپكەنوۆتى سىبايلاس جەمقورلىق دەرەگى مەن تاۋەكەلى ويلاندىرىپ وتىر. سول سەبەپتەن, ورىنباسارلارى مەن باسقارما باسشىلارىنا, ءار دەڭگەيدەگى اكىمدەرگە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى جۇمىستارعا نەمقۇرايدىق تانىتپاۋدى ەسكەرتىپ كەلەدى.
– مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جاڭا ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋ ءۇشىن ادام قۇقىعى مەن زاڭ ۇستەمدىگىن ساقتاۋ ماسەلەسىن العا قويدى. ال سىبايلاس جەمقورلىق بار جەردە ادىلەتتى قوعام ورناتا المايمىز. ويتكەنى سىبايلاس جەمقورلىق – قوعام دامۋىنا كەرى اسەر ەتەتىن قاۋىپتى جەگى قۇرت. بۇل – ەلگە, بولاشاققا جاسالعان قيانات. سىبايلاستىق بار جەردە ساپا بولمايدى. وعان قارسى كۇرەسكە تۇرعىندار تاراپىنان باقىلاۋ جاسالعانىن قالايمىن. سوندىقتان, قوعامدىق باقىلاۋدى كۇشەيتۋىمىز قاجەت, – دەپ ەسەپتەيدى سەرىك شاپكەنوۆ.
اتىراۋ وبلىسى