شىعارما سىنشىلار ءۇشىن جازىلمايدى
ءبىز ءومىر ءسۇرىپ جاتقان قوعامنىڭ ءار ماسەلەسىنە دياگنوز قويا الاتىن ەكى ادام بولسا, سونىڭ ءبىرى – قالامگەرلەر. ولاردىڭ ادامنىڭ جان دۇنيەسىنە تەرەڭ بويلايتىن وزگەشە قاسيەتى دە – زەرتتەۋگە ءتيىستى قۇبىلىس. وتكەن كۇندەردىڭ, عاسىرلاردىڭ قالاي بولعانىن, سول شاقتاعى ادامداردىڭ مىنەز-قۇلقى مەن تۇرمىس-تىرشىلىگى قانداي دەڭگەيدە ەكەنىن, ارينە, ءبىز جازۋشىلاردىڭ جازبالارىنان, اقىنداردىڭ اسقاق جىرلارىنان وقي الامىز. قالامگەرلەر ءۇشىن كۇندەلىك جازۋ – قوعامنىڭ ءار ءساتىن بولاشاققا حابارلاۋ.
قازاق جازۋشىلارىنىڭ ىشىندە كۇندەلىك جانرىنا ىجداعاتپەن قاراعان كىسىنىڭ ءبىرى – عابيت مۇسىرەپوۆ. بىلايعى جۇرتقا «عابەڭنىڭ قويىن داپتەرى» دەگەن تەرمين ەتەنە تانىس. ول بىردە: «جازۋشى ءار سويلەمىندە كەتكەن ءاربىر ارتىق بۋىندى, نە بولماسا جەتپەي تۇرعان ءبىر بۋىندى سەزىنۋگە ءتيىستى» نەمەسە «پروزاڭدى قاي ستيلدە, قانداي ەكپىندە باستايسىڭ, ول العان تاقىرىبىڭا بايلانىستى. پروزانىڭ بار جانرىنا تۇگەل ورتاق بولا الار كوركەم ستيل جوق», دەپ اعىنان جارىلادى. ايتسا ايتقانداي-اق. عابەڭنىڭ بۇل سويلەمدەرى وزىنەن كەيىن قالام ۇستاعان بۋىنعا, ونىڭ شىعارماشىلىققا دەگەن جاۋاپكەرشىلىگىنە بايلانىستى ءسوز بولماق. ءوزىم ءبىلدىم, تولدىم دەمەي, بىلگەنىن وزگەلەرمەن ءبولىسۋ – ۇلىلاردىڭ ۇيرەنشىكتى ادەتى. مۇسىرەپوۆتىڭ دا وسى مىنەزى ونىڭ ادەبيەتكە, ۇلت رۋحانياتىنا ادال ەكەنىن دالەلدەيدى.
ال كەلەسىدە ول كىتاپ تۋرالى قويىن داپتەرىنە مىناداي سوزدەردى ءتۇرتىپتى: «شىعارما سىنشىلار ءۇشىن جازىلمايدى, كىتاپ وقۋشىلار ءۇشىن جازىلادى. مازمۇن نەعۇرلىم ەموتسيا ارقىلى بەرىلسە, سوعۇرلىم باعالى. تۋرا ايتىلعان مازمۇن قانشالىقتى سالماقتى بولسا دا, ول كوركەمدىك ارقىلى بەرىلمەسە, ول شىعارما وچەرك, ول كوركەم ادەبيەتكە قوسىلمايدى», دەيدى. ءبارى دە تۋعان ۇلتىنىڭ ادەبيەتىنىڭ تۇعىرى بيىك بولۋى ءۇشىن ايتىلعان سوزدەر. سونىڭ جۇلدىزى جانىپ, ايى اسقاق بولۋىنا ارنالعان اعىل ۇمىتتەر مەن تىلەكتەردىڭ ءبىر ۇشقىنى دا وسى.
كەيدە قورقاق كىسى دە گۋمانيست
اقىن جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆتىڭ اۋرۋحانادا جازعان كۇندەلىكتەرىندە دە ايرىقشا ويلار ايتىلادى. «تالاي كۇننەن بەرى انە جاۋادى, مىنە جاۋادى دەپ جۇرگەن جاڭبىرلارى وتكەن تۇندە باستالدى. عاجاپ سالقىندىق, ءبىر راقات سامال ەسەدى. ءاي ءبىر ۇيىقتادىق-اۋ.
تۇسكى استان كەيىن دە ۇيىقتارمىن-اق دەپ ەم, بولمادى: ەكى قارا شىبىن ەمەشەمدى قۇرتىپ ءبىتتى. تۇمسىعىمنان باستاپ, كىرپىگىمە شەيىن قونىپ شىقتى.بىرەر گازەتتى قاتتى شيىرشىقتاپ الىپ, ۇرىپ تا ولتىرمەك بولدىم. دەگەنمەن ءوزىڭنىڭ ادام بولار-بولماسىڭىز ءالى بەلگىسىز بولا تۇرىپ, شىبىن دا بولسا ءتىرى ماق ۇلىققا قازاۋاتتىق ويلاعان ۇيات سەكىلدى كورىندى. ءارى ... مەنىڭ ەكى بىردەي سىنشىم بولىپ ەدى. ولار دا وسى ەكى شىبىن سىندى مازامدى العان بولاتىن. ول ەكەۋى دە ءتىرى ءجۇر عوي, مىنا ەكەۋى دە ءتىرى جۇرە بەرسىن دەگەن وي كەلدى. جالقاۋ كىسىنىڭ گۋمانيست كەلەتىنى راس. كەيدە قورقاق كىسى دە گۋمانيست». اقىننىڭ الدەنەدەن قاجىعان ساتىندەگى ويلارى قويىن داپتەرگە تۇسكەنىن, ءتىپتى «سىنشى» دەگەن ات جامىلعانداردى ەكى شىبىنعا تەڭەگەنىن ەستى وقىرمان اڭدايدى. نەگە شىبىن؟ ول دا ادام جانىن ىزىڭداۋمەن مازالايدى, جوسىقسىز سىن ايتاتىن سىنشىلار دا سول.
كۇندەلىكتىڭ كەلەسى ءبىر بەتى بىلاي باستالادى: «تاڭەرتەڭ بىرەۋ اقان سەرىنىڭ «ماقپالىن» سالدى. ءاي, ءان-اق قوي, شىركىن. قانشا وي, سەزىم, مۇڭ, شىندىق جاتىر. ءاننىڭ ءار ءيىنى ءبىر-ءبىر دۇنيە, ءبىر-ءبىر ماتەريك سەكىلدى. اقان سەرى – ءان ونەرىنىڭ اسقاق ۇستىندارىنىڭ ءبىرى.
ءۇيىرى قىسىراقتىڭ ماقپال قارا,
قارا شاشىڭدى كۇندىز جۋ دا,
تۇندە تارا.
الىستان ات تەرلەتىپ كەلگەنىمدە,
ەي, ماقپال, قىرىنداماي بەرمەن قارا.
قالاي,ءا! وسىنداي قۇدىرەتتى ىرىمبايكا سەزىنە مە؟ ىشىنە قاتسىن! ول الگىندەي اندەردى ەشكىم تۇسىنبەيدى, باعالامايدى دەپ ويلايدى. ارينە, ورىنداي دا الماس ەدى. وعان ءان ەمەس, قولشاپالاق كەرەك. قولدى كوپ شاپالاقتايتىن ءارى ارزان دۋىلدايتىن قوعامنىڭ ەڭ تاجىريبەسىز, بىلىكسىز, تالعامسىز توبى – جاستار, ولار دا ەسەيەر-اۋ, بىراق ونەر ادامىنىڭ ءوز ەسى كىرمەي-اق بارادى. ۋسپەح! كاكوي تەبە ۋسپەح؟ سامووبمان!». كۇيدى, ونەردى جاقسى تۇسىنەتىن اقىننىڭ انگە ەلىتۋى جايدان-جاي ەمەس.
مەيلى كىم قالاي جازسا دا, كۇندەلىك بەتىنە تۇسكەن ءار سويلەمدە سول تۇستاعى قوعامنىڭ بەينەسى سۋرەتتەلەدى. ول كۇندەلىك يەسىنىڭ سول ساتتەگى كوڭىل كۇيىمەن نەمەسە الدەبىر قۇبىلىسقا دەگەن كوزقاراسىمەن بەرىلۋى ابدەن مۇمكىن. ءسىزدىڭ دە قويىن داپتەرىڭىز بوس قالماسىن, قالامداس!