ناعىز شىعارماشىلىق تۇرعىدان تولىسقان شاعىندا ومىردەن ەرتە وزعان كورنەكتى تەاتر جانە كينو اكتەرى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى ءۋايىس سۇلتانعازى ۇلى بۇگىندە كوزى ءتىرى بولعاندا 60 جاسقا تولار ەدى... اجالعا امال بار ما؟! دەسەك تە كەزىندە بىرگە جۇرگەن ۇزەڭگىلەس دوستارى, ساحنالاس ارىپتەستەرى, اعايىن-تۋىستارى, قالىڭ كورەرمەنى جينالىپ, ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن قىزمەت جاساعان قازاق ونەرىنىڭ قارا شاڭىراعى م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق دراما تەاترىندا ەستە قالارلىق كەش وتكىزدى. وندا ەركەلەپ ءجۇرىپ ەڭبەك ەتكەن اپتال ازامات جايلى قىزىقتى ەستەلىكتەر ايتىلىپ, بەينەقورداعى سپەكتاكلدەردەن ۇزىندىلەر تىڭداپ, ۋاكەڭنىڭ ءۇنىن ەستىپ, ديدارىن, تۇلعاسىن كورىپ ساعىنىشتارىن باسقانداي بولدى...
– ءۋايىس جان-جاعىنا شۋاق شاشاتىن ۇلكەن ازامات ەدى. مەنىڭ ەسىمدە ونىڭ تازا ادامگەرشىلىگى, كەڭ پەيىلى, جىگىتتىگى, مارتتىگى, ساحناعا دەگەن ادالدىعى, وزا شاۋىپ بايگە السا تاپىراقتامايتىنى, كەيدە استىنداعى اتى شابانداۋ شاپسا كۇيىنبەيتىنى, ومىردەگى بولىپ جاتقان ءارتۇرلى ادىلەتسىزدىك پەن ءجونسىزدىكتىڭ بارىنە سانامەن قارايتىنى, “اتتەگەن-اي” دەسە دە ازاماتتىعىن جوعالتپايتىنى قالىپتى. ء“وزى جاقسى كىسىگە, ءبىر كىسىلىك ورىن بار” دەگەن, ادال ادامنىڭ دوستارى دا كوپ بولدى. ال ءۋايىستىڭ شىعارماشىلىعىن زەرتتەۋ بولاشاقتىڭ ءىسى. قازىر قازاق تەاتر ونەرىن تالداۋ, زەرتتەۋ, عىلىمي تۇرعىدا تەوريالاۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. بۇل جىگىتتىڭ ەڭبەگى سوعان لايىق – ونەرى دە ىزگى, ءومىر جولى دا ىزگى. مۇنداي ازاماتتار ۇمىتىلماۋعا ءتيىس, ۇمىتىلمايدى دا. قازاق ساحنا ونەرى, قازاق تەاتر ونەرى ولمەسە, ءۋايىس تە ولمەيدى, – دەي كەلە كەشتى اشقان تۇڭعىشباي جامانقۇلوۆ جەتىمسىرەگەن دوستىق كوڭىلىن, مۇڭىن, سىرىن “دوستارىم” انىمەن جەتكىزدى.
ءۋايىس 1974 جىلى قۇرمانعازى اتىنداعى الماتى مەملەكەتتىك كونسەرۆاتورياسىنىڭ تەاتر ءبولىمىن كسرو حالىق ءارتىسى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى ى.نوعايباەۆ پەن پروفەسسور ر.قانىباەۆانىڭ كلاسى بويىنشا ءتامامداپ, اكادەمتەاتردىڭ اكتەرلىك توبىنا قابىلدانادى. وندا الدىڭعى اعا, ورتا بۋىن ونەر ساڭلاقتارىنان تاعىلىم الىپ, ءوزىن ءوزى شىڭدايدى. سونىڭ ناتيجەسىندە, تەاتر ساحناسىنان نەشە الۋان وبرازدار سومداپ ۇلگەردى. ونىڭ اكتەرلىك قابىلەتىنىڭ بيىك دەڭگەيى ادام تاعدىرىن ءدوپ باسا بىلەتىن شەبەرلىگىنەن قاشاندا بايقالىپ تۇراتىن. ماسەلەن, “قان مەن تەردەگى” قالەن, “قوزى كورپەش – بايان سۇلۋداعى” قودار, شەكسپيردىڭ “اساۋعا-تۇساۋىندا” گورتەنزيۋ, “ەديپ پاتشاداعى” كرەونت, ت.ب. سياقتى قاداۋ-قاداۋ رولدەر بۇل ءسوزىمىزدىڭ ايعاعى.
ءۋايىس تەك دراما جانرىندا ەمەس, ۇلتتىق ساتيرادا دا وزىندىك ورنى, بەت-بەينەسى بار, حالىقتىڭ ءسۇيىسپەنشىلىگىنە بولەنگەن اكتەر. اسىرەسە, “تاماشا” ويىن-ساۋىق وتاۋىنىڭ كوركەمدىك دەڭگەيىنىڭ وسۋىنە وزىندىك ۇلەس قوستى. قازاق كينو ونەرىندە دە ءوز ورنى بار. بۇل ارادا “لەنفيلم” تۇسىرگەن “قابىلاننىڭ ءىزى” كوركەم فيلمىندە كونوپتىڭ ءرولىن ءساتتى الىپ شىققانىن ايتساق تا جەتكىلىكتى.
ونەر ادامدارىنىڭ جانى جايساڭ, قاشاندا ويىن-كۇلكى, قالجىڭعا جاقىن كەلەدى ەمەس پە. ءۋايىستى جۇرتشىلىق بولسا دا كومەديا تارلانى رەتىندە تانىعاندىقتان, كەشتە اكتەردىڭ ومىردە دە ءازىل-قالجىڭعا جاقىن ەكەندىگىن, جۇرگەن جەرى, وتىرعان ورتاسىن قاشاندا كۇلكىگە بولەپ جۇرەتىن قاسيەتتەرىن ارتىنان ەرگەن ارىپتەس ىنىلەرى, دوستارى تامسانا, ۇلكەن قۇرمەتپەن ەسكە الدى. ومار قىيقىم ۋاكەڭنىڭ قىزىقتارىن ايتىپ, كورەرمەندەردى كۇلكىگە قارق ەتكەنمەن, “الاۋلاپ كۇنىم باتار-اۋ, ارايلاپ تاڭىم اتار-اۋ, بارلىعى ءوزى ورنىندا, تەاترىم جايناپ جاتادى-اۋ. اسىعىپ كەتكەن اعالار, بارىنەن دە جانىما, سەندەردىڭ جوعىڭ باتادى-اۋ...” دەپ ءسوزىن وسىنداي كۇرسىنىسپەن اياقتادى.
سول كەشتە اركىمنىڭ جۇرەگىندە ءوز ءۋايىسى سويلەدى. اسىرەسە, تۇرعان بويى ءازىل-قالجىڭ بوپ كورىنەتىن قۇدايبەرگەن سۇلتانباەۆتىڭ اڭگىمەسى جينالعانداردىڭ ەزۋىن جيعىزبادى.
– بىلە بىلسەڭىزدەر, ءۋايىستىڭ ۇزەڭگىلەس, بىرگە جۇرگەن شىنايى دوسى تۇڭعىشباي ەمەس, مەنمىن. ويتكەنى, ول بىرگە وقىعان جوق, ال قاسىندا كوپ جۇرگەن ومار ەمەس, مەنمىن, – دەپ الدىمەن جۇرتتى كۇلدىرىپ الىپ, ءسوز باستاعان قۇدەكەڭ ءۋايىستىڭ اقكوڭىل ازامات بولعانىن, ءبىر ادامعا سەن دەپ ايتىپ كورمەگەنىن, دوستىققا ادالدىعىن, دامدەس, سىرلاس, مۇڭداس بولعانىن جەتكىزدى.
جۇزدەسۋدە مادەنيەت ءمينيسترى م.قۇل-مۇحاممەد مىرزانىڭ وسى كەشكە قاتىسۋشىلارعا ىستىق ىقىلاسىن جولداعان قاعازى وقىلدى, تەاتردا دا, “تاماشادا” دا بىرگە ءجۇرىپ قىزمەتتەس بولعان تالانتتى اكتريسا داناگۇل قارىنداسى دا ساعىنىشىن ءبىلدىرىپ, ەركە دە سەركە اعاسىنىڭ تويىنا اننەن شاشۋ شاشتى. كەش سوڭىندا كۇرشىمنەن كەلگەن ۇستازى تامارا اپايى, باۋىرى, قارىنداسى, جۇبايى شولپان مەن ارتىندا قالعان ۇرپاقتارى ساحنا تورىنە شىعىپ, كەشتى ۇيىمداستىرۋشىلارعا, تەاتر ۇجىمىنا, كەلگەن جۇرتشىلىققا راحمەتتەرىن ايتىپ, العىستارىن ءبىلدىردى.
گۇلزەينەپ سادىرقىزى.