قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆپەن, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ توراعاسى ورال مۇحامەدجانوۆپەن جەكە-جەكە كەزدەسكەن تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ابدۋللا گۇل سارسەنبى كۇنى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى دەپۋتاتتارىنىڭ الدىندا ءسوز سويلەدى.
قازاقستان حالقىنىڭ ەرىك-جىگەرىنىڭ وكىلى بولىپ تابىلاتىن قازاقستان پارلامەنتىنىڭ قىمباتتى مۇشەلەرى الدىندا ءسوز سويلەۋ مەن ءۇشىن ۇلكەن قۇرمەت, دەپ باستادى ءسوزىن ا.گۇل. تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ۇلى اتاتۇرىك رەسپۋبليكانىڭ قۇرىلعانىنا 10 جىل ءوتكەننەن كەيىن, 1933 جىلعى 29 قازاندا ءسوز سويلەگەن. ءبىزدىڭ دە ۇرانىمىزعا اينالعان سوزدەرىندە قىسقاشا بىلاي دەگەن: “بۇگىن كەڭەس وداعى – دوسىمىز, وداقتاسىمىز. الايدا, ەرتەڭ نە بولارىن بۇگىن ەشكىم كەسىپ ايتا المايدى. دۇنيە جاڭا تەپە-تەڭدىككە ۇلاسۋى مۇمكىن. مىنە, سول كەزدە تۇركيا نە ىستەۋ كەرەكتىگىن ءبىلۋى ءتيىس. بۇل دوسىمىزدىڭ قول استىندا ءتىلى, ءدىنى, تەگى ءبىر باۋىرلارىمىز بار. ولارعا قولۇشىن سوزۋعا دايىن بولۋىمىز قاجەت! ءازىر بولۋ – سول كۇندى ءۇنسىز كۇتۋ ەمەس. دايىندالعان ءجون. حالىقتار بۇعان قالاي ءازىرلەنەدى؟ رۋحاني كوپىرلەردى ساقتاي وتىرىپ ازىرلەنەدى. ءتىل – ءبىر كوپىر... سەنىم – ءبىر كوپىر... تاريح – ءبىر كوپىر. تامىر-تەگىمىزگە ورالىپ, سان قيلى وقيعالارمەن سوگىلگەن تاريحىمىزدا تۇگەندەلۋگە ءتيىسپىز”.
كوسەمىمىز اتاتۇرىكتىڭ وسى ماعىنالى سوزدەرى – بىزگە قالدىرىلعان وسيەت, دەدى تۇركيا باسشىسى. ول تۇرىك جانە قازاق حالىقتارى ءبىر-بىرىنەن اجىراپ قالعان ۇزاق جىلدارعا قاراماستان, تىلدەرى مەن وتكەنىنىڭ, مادەنيەتىنىڭ ءبىر ەكەنىن ءاردايىم جادىندا ساقتاپ, ارقاشان ارمان-تىلەكتەرى ءبىر بولعان ەكەنىن ايتىپ ءوتتى.
قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن العان العاش كۇننەن باستاپ, بارلىق سالادا العا باسقان شەشىمدى قادامدارىن ۇلكەن ماقتانىشپەن باقىلاۋدامىز, دەپ جالعادى ءسوزىن ءتۇركيا پرەزيدەنتى. وسى شەشىمدى قادامداردىڭ ارعى جاعىندا قازاقستاننىڭ تاريحي تاجىريبەسى, ءتۇرلى مادەنيەتتىڭ باسىن قوسىپ وتىرعان تولەرانتتىلىق قاسيەت, كورەگەن كوشباسشى مەن باسشىلىقتىڭ ادامي جانە تابيعي بايلىقتاردى سانالى جانە ءتيىمدى پايدالانۋى جاتىر. وسى بايسالدى ۇستانىم قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىندا دا كورىنىسىن تاپتى, دەپ اتاپ ءوتتى ابدۋللا گۇل. وسىنىڭ ءناتيجەسىندە ەكى ەلدىڭ قارىم-قاتىناسى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ 2009 جىلعى قازاندا تۇركياعا ساپارى كەزىندە قول قويىلعان ستراتەگيالىق ارىپتەستىك شارتىمەن ءوز شىڭىنا جەتتى.
تۇركيا پرەزيدەنتى استانا قالاسىن قازاقستاننىڭ سەرپىندىلىگى مەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كورەگەندىلىگىن بەينەلەيتىن ەڭ ۇلكەن تۋىندى دەپ اتاپ ءوتتى. استانانىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىنا تۇرىك فيرمالارى مەن جۇمىسشىلارىنىڭ دا ۇلەس قوسۋىن تۇرىك-قازاق ىنتىماقتاستىعىنىڭ ەڭ اسەم نىشاندارىنىڭ ءبىرى دەپ بىلەمىز, دەدى ابدۋللا گۇل.
قازاقستاننىڭ جاھاندىق داعدارىسپەن ءوز رەسۋرستارىمەن كۇرەسۋى, ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر, جۇزەگە اسىرىپ جاتقان ماڭىزدى جوبالار ەلىڭىزدىڭ ەكونوميكالىق دامۋى باعىتىنداعى كۇشى مەن شەشىمدىلىگىن كورسەتەدى.
تۇركيا قازىرگى تاڭدا 72 ميلليون جاس حالقى, سەرپىندى ەكونوميكاسى, باسەكەگە قابىلەتتى يندۋسترياسى جانە بىلىكتى جۇمىس كۇشىمەن الەمنىڭ 16-شى, ەۋروپانىڭ 6-شى ەكونوميكالىق كۇشى بولىپ تابىلادى, دەدى تۇرىك باسشىسى.
ازيا مەن ەۋروپانى, باتىس پەن شىعىستى ءبىر-بىرىنە جاقىنداتاتىن, وڭىردەگى ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق دامۋى مەن وركەندەۋىنە ۇلەس قوساتىن جاڭا كولىك, بايلانىس جانە ەنەرگەتيكا دالىزدەرىن جەتىلدىرۋدە, ياعني جاڭا جىبەك جولدارىن سالۋدا تۇركيا مەن قازاقستانعا ماڭىزدى رولدەر مەن تاريحي جاۋاپكەرشىلىكتەر جۇكتەلەدى, دەپ وي ساباقتادى ا.گۇل. قىتاي جانە قيىر شىعىس پەن ەۋروپا رىنوكتارىن جىلدام جانە قاۋىپسىز تۇردە ءبىر-بىرىنە بايلانىستىراتىن باكۋ-تبيليسي-كارس تەمىر جول جەلىسى قازاقستاننىڭ دا قولداۋىمەن جۇزەگە اسىرىلعان كەزدە تاريحي جىبەك جولى قايتادان جاڭعىرتىلۋى ارقىلى قويىلعان ماقساتىمىز شەڭبەرىندە ماڭىزدى قادام جاسالاتىن بولادى. قازاق مۇنايىنىڭ 2008 جىلعى قاراشا ايىنان باستاپ باكۋ-تبيليسي-جەيحان شيكى مۇناي قۇبىر جەلىسى ارقىلى قارا التىننىڭ الەمدىك رىنوكقا تاسىمالدانۋى ەنەرگەتيكالىق ىنتىماقتاستىعىمىز ءۇشىن ماڭىزدى بەتبۇرىس بولدى.
الەمنىڭ كوپتەگەن جەرلەرىندە بولىپ جاتقان تۇيتكىلدەر مەن جاھاندىق قاۋىپتەردىڭ بىرقاتارىنا ءمادەنيەتتەر مەن وركەنيەتتەر اراسىندا ۇزاق ۋاقىت بايلانىستىڭ بولماۋى, توزىمسىزدىك جانە باسقا ءمادەنيەتتەر مەن دىندەردى قاتە ءتۇسىنۋشىلىك سەبەپ بولۋدا. مادەنيەتارالىق ۇيلەسىمگە ىنتالاندىرۋ جانە ادامداردىڭ ءبىر-ءبىرىن سىيلاۋىن نىعايتۋ ماقساتىندا تۇركيا مەن يسپانيا وركەنيەتتەر اليانسى باستاماسىنا مۇرىندىق بولدى. اۋماعىندا 130-عا جۋىق ەتنوستار توبىن تولەرانتتىلىق جانە كەلىسىمدە ءومىر ءسۇرگىزىپ جاتقان قازاقستاننىڭ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ شاڭىراعىندا قۇرىلعان وركەنيەتتەر اليانسىنىڭ دوستىق توبىنا بەلسەندى قاتىسۋى ءبىز ءۇشىن ەرەكشە ماڭىزدى بولىپ تابىلادى, دەدى ا.گۇل.
تۇركيانىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە ۋاقىتشا مۇشەلىگى, قازاقستاننىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتۋى – حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ ەلدەرىمىزدىڭ وڭىرلىك تۇراقتىلىق پەن ىنتىماقتاستىققا ۇلكەن ۇلەس قوسا الاتىنىنا بىلدىرگەن سەنىمىنىڭ بەلگىسى. باتىستان تىس جەردە ورنالاسقان مەملەكەتتىڭ ەقىۇ تاريحىندا ءبىرىنشى رەت توراعالىق ەتۋى قازاقستانعا جۇكتەلگەن مىندەتتىڭ ماڭىزدىلىعىن ايقىن كورسەتەدى. قازاقستان وسى كۇنگە دەيىن ۇستانعان اسەرلى دە سىندارلى ساياساتى, ءوڭىردەگى ەلدەرمەن جاقىن بايلانىسى جانە تاريحي مۇرالارى ارقىلى ەقىۇ اۋماعىنداعى شەشىلمەي كەلە جاتقان كەلىسپەۋشىلىكتەردى ەڭسەرۋگە دە ۇلەس قوسادى دەپ شىن كوڭىلدەن سەنەمىز.
وسى شەڭبەردە قىرعىز ەلىندە ءساۋىر ايىندا بولعان جانە ءبىزدى الاڭداتقان وقيعالاردىڭ ودان ءارى ورشىمەي تۇرىپ شەشۋ جونىندە ەقىۇ توراعاسى رەتىندە قازاقستاننىڭ كومەگىن جوعارى باعالايتىنىن جەتكىزدى تۇركيا باسشىسى.
تۇركيادا ءبىلىم الىپ جاتقان قازاق جاستارى مەن قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەت جانە باسقا دا ءبىلىم ورىندارىندا وقىپ جاتقان تۇرىك جاستارى ەلدەرىمىز اراسىندا قالىپتاسقان باۋىرلاستىق قاتىناستاردى كەلەشەككە جەتكىزەتىن كوپىرلەردىڭ نەگىزىن قالايدى جانە قۇرمەتتى ەلشىلەرىمىز بولادى, دەدى ءسوزىنىڭ قورىتىندىسىندا تۇركيا پرەزيدەنتى. وسىعان بايلانىستى پارلامەنتتەرىمىزگە دە زور مىندەتتەر جۇكتەلەدى. ۇلتتىق تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ناقتى وكىلى بولىپ تابىلاتىن پارلامەنتتەرىمىز, زاڭ شىعارۋ سالاسىنداعى تاجىريبەلەرىن, وڭىرلىك جانە جاھاندىق تاقىرىپتارعا بايلانىستى وي-پىكىرلەرىن ءبىر-بىرىمەن ءبولىسۋى, ورتاق تۇعىر قالىپتاستىرۋى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگىمىزگە ەرەكشە دارەجە بەرەتىن بولادى.
حالىقتارىمىز اراسىنداعى ءماڭگى دوستىق پەن ىقپالداستىق جارقىن كەلەشەگىمىزدە جاڭا كوكجيەكتەر اشادى دەگەن سەنىممەن بارشاڭىزعا ەڭ ىزگى نيەتتەرىمدى جولدايمىن, دەدى تۇركيا پرەزيدەنتى ابدوللا گۇل ءسوزىنىڭ سوڭىندا.
اسقار تۇراپباي ۇلى.