مەن جاقىندا عانا سىر ءوڭىرىنىڭ جاڭاقورعان اۋدانىندا بولىپ قايتتىم. دالىرەك ايتقاندا, قارت قاراتاۋ ەتەگىندەگى «شالقيا» شيپاجايىندا ەمدەلىپ. بۇل جەر دە ماعان جاقسى تانىس. وگىز-ءمۇيىز جوتاسى, قۇتتىقوجا بۇلاعى. قازاق تاۋلارىنىڭ باباسى, قارياسى, داناسى قاراتاۋدىڭ وڭتۇستىك شىعىسقا قاراي كولبەگەن قيا-جوتالارى ءتۇرلى ويعا ءتۇسىرىپ, ءومىر, ونەر تۋرالى تۇيسىك تۇسىنىكتەر تەرەڭىنە جەتەلەدى.
تۇركىستاندى باسىپ ءوتىپ شىمقالاعا قاراي ورلەسەڭ تاكەن الىمقۇلوۆ تامسانا سۋرەتتەگەن, اقىن ايان نىسانالى تاڭدانا جىرلاعان تاعى قارت قاراتاۋدىڭ تەرىسكەيى مەن كۇنگەيىنىڭ كوزىڭ تويماس, قۇمارىڭ قانباس كورىنىستەرىنە جولىعار ەدىڭ. جولىققانىڭ نە, بال بالالىق شاعىڭ, وسى ولكەدە جارالعاندىقتان دا باستان كەشكەن باعىڭ ەلەستەپ, وڭىڭە اينالىپ جۇرە بەرەدى. ءتاڭىر تاۋدىڭ ءبىر سىلەمىندە توبىلعىسى ءبۇر جارىپ, جيدەنىڭ جۇپار ءيسى اڭقىعان, وزەندەرى سىلدىراپ, اقشا بۇلتتارى قالقىعان مۇنداي وڭىردە تۋىپ, ءومىر ءسۇرۋ – شىنىندا دا باقىت...تازا سۋى تولعان توعانىنىڭ شاراسى, مىڭ ءبىر گ ۇلىنەن ءنار جيناعان بال اراسى بولساڭ دا ارتىق ەمەس-اۋ. ايتپاقشى, قازاقتىڭ اقيىق اقىندارىنىڭ ءبىرى, سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە كوتەرىلۋىنە وراي ويىما ورالىپ وتىرعان تابيعاتتىڭ – تۋعان جەردىڭ جىرشىسى ايان اعامىزدىڭ ءوزىنىڭ سوڭعى جىلداردا شىعارعان شوڭ جىر جيناعىن «ومارتا» اتاۋى دا وسى سەبەپتەن شىعار. قاريا. قاراتاۋ. اقىن-ادام. بالاراسى. قاراتاۋدىڭ ارۋ-قىزى.
ءبىر وزگەشە نۇرعا مالىپ الاپتى,
كۇن جىميىپ التىن زەرىن جالاتتى.
تاڭ استىندا تاڭ ديدارلى بويجەتكەن
وزىنە بار دۇنيەنى قاراتتى.
قوجاسى دا سىرلاسى وسى ولكەنىڭ
ول ويلادى كەلەر عاجاپ ەرتەڭىن.
اقتارادى قويىن جايىپ ءجۇرىپ تە,
اقباس عالىم وقىماعان جەر تومىن.
بىلەدى ول الىپپەسىن دالانىڭ,
جاڭبىردىڭ دا قاي مەزگىلدە جاۋارىن.
ايتسا دا ودان ءبىراز كەيىن ايتادى
سينوپتيكتەر اۋا رايى حابارىن.
جازيرانىڭ قۇرالايىن – ەركەسىن,
كورگەندەي-اق قىرعا شىقساڭ – ەلتەسىڭ.
جايلاۋ سازىن بىرگە تۇرىپ قىزىقتاپ,
بىرگە ونىمەن جۇرەك قىلىن شەرتەسىڭ.
كوكتەن تۋىپ وسكەن ءوڭىر گۇلدەسە-اق,
مۇسىندەيتىن ءور تۇلعاسىن جىل قاشاپ.
مەنىڭ ءورشىل زامانداسىم وسىلاي
ءوز باقىتىن ءوز قولىمەن ءجۇر جاساپ.
كەيىنگى قادىم عاسىرلار كەرۋەنىن باستان وتكەرگەن, بالكىم, ميلليونداعان جىلدار جاساعان قارت قاراتاۋ ءبارىبىر جاساڭ, جايناقى. ءاربىر جىل سايىن كوكتەپ-كوگەرەر كوكتەم-جازىمەن عانا ەمەس, ەڭ باستىسى – ارۋ قىزدارىمەن, اتا, انا ادامدارىمەن. كەڭەس وكىمەتىنىڭ جاقسى كەزەڭىندە قوي ءوسىرىپ قانا قويماي بوي ءوسىرىپ, سويىن قالىپتاستىرىپ جۇرگەن شوپان قازاق قىزى بيتەن مەيرامباەۆانىڭ سيرەك تە سۇلۋ تۇلعاسىن شىنايى: نازىك جانىن ءتۇسىنىپ, بويىنداعى قىزۋ قانىن قۇيىپ, جان بىتىرە سۇلۋ سۋرەتتەۋ ارقىلى اقىن ايان قارت قاراتاۋدى جاسارتىپ, جايناتىپ جىبەرگەن دەسەك قاتەلەسپەيمىز.
بۇل – ءبىر عانا ورەلى دە ورنەكتى, ومىرشەڭ ولەڭ. ال اتالعان كىتاپتاعى اقىن «ومارتاسى» وسىنداي جۇزدەگەن تابيعاتى قۇلپىرعان, شىڭى مەن شىمى كەزەكتەسەر, اققۋ-قازى مەن التىن كۇز-جازى, كۇننىڭ اق نۇرى مەن اق جاڭبىرى كەزدەسەر قوعامدىق تىنىس-تىرشىلىگى قۋانىش پەن قايعى, باقىت تۇنعان ولەڭ-الەمگە, ونەر-شاراپاتقا جولىعامىز. وكىنىشكە قاراي, بارلىق جاقسى, جالىن جىردىڭ وزىمەن تانىسىپ-تابىسۋعا ماقالا كولەمى كوتەرمەيتىندىكتەن مۇمكىندىك جوق. سوندىقتان اقىننىڭ تاعى ءبىر-ەكى ولەڭىن تالداپ توقتالايىق.
جالپى, اقىن ايان نىسانالى شىعارماشىلىعىنا ويعا كەنەن عانا ەمەس, كوركەمدىك كەستەلەرگە, وبرازعا باي. ول كوبىنە-كوپ سوزبەن سۋرەت سالادى, سۋلۋلىق تۋدىرادى.
بەيقامدىقپەن بايقامايمىز ءبىز ونى
اكۆاريۋمداعى بالىقتار الاسۇرىپ
جۇزەدى.
سۇلۋلىقتى كورمەي كەزگى تاڭ اتار,
تەڭسەلەدى تىعىزدىق كەم, اۋا تار
بىراق, بىراق...
بايقامايمىز ءبىز ونى
مەيلى ولاردى ولگەنىنشە جەمدەيىك,
تەك ەركىندىك قاپاسىڭا كونبەيدى.
كەڭىستىككە ۇمتىلار وي ءتارىزدى
ەرگەجەيلى بالىقتار ساعىنادى تەڭىزدى.
«اكۆاريۋمداعى بالىقتار» دەگەن اتىن العا تارتىپ, تالداپ جاتپاساق تا تۇسىنىكتى, ءوزىن-ءوزى ورەلى, ورنەكتى جەتكىزىپ تۇرعان تۋىندى.
ءبىز اقىننىڭ كەزەكتى ءومىر بەلەسى, كەمەل شىعارماشىلىق كەزەڭى: 80 جاسقا تولۋىنا وراي ونىڭ دارقان دا كورىكتى, شۇرايلى دا پاراساتتى پوەزيالىق الەمىن وسىلاي شارلاپ, بايقاي باستاعانمەن, جاس اقىن اياننىڭ, جاسامىس تا جاسامپاز سۋرەتكەر ايان نىسانالىنىڭ بۇعان دەيىن دە حالىققا ءمالىم, وقىرمان قاۋىمعا ءماشھۇر بولعانىن ايتپاي كەتسەك, اتتاپ وتسەك ادىلدىككە قيانات بولىپ شىعار ەدى. ەندەشە, سوعان وراي كەيىپكەر اقىنىمىزدىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگىن, ادەبي كوركەمدىك جەتىستىكتەرىن ادەمى سارالاپ اڭعارتقان ارىپتەس دارا دا دانا اعالار عافۋ قايىربەكوۆ پەن قادىر مىرزا ءاليدىڭ شىندىقتى تاپ باسقان, ادەبي ءىلىم-تانىممەن استاسقان ءبىر-ەكى پايىم تۇجىرىمدارىنا دا جۇگىنە كەتەيىكشى. ەرتەرەكتە ايتىلعانمەن قازىر دە ەسكىرمەس, كەلەشەكتە دە كونەرمەس پايىم-تۇجىرىمدار بۇلار. ءوز باسىمىز تاۋىپ, تاني بەرمەي, وزگەلەر – كوك اتتى كولدەنەڭدەر ەمەس, كەمەڭگەرلەر قوسىلىپ, قۇپتاپ جاتسا اقىن ايان اشقان كوركەمدىك جاڭالىقتار ايشىقتالىپ, ايقىندالا تۇسپەي مە؟!
...«ايان – ليريك». ونىڭ ولەڭدەرى بالانىڭ ساۋساقتارىنداي قىسقا دا نازىك. ەڭ ۇزاعى ءۇش-ءتورت اۋىزدان اسپايدى. بۇل سۋرەت ونەرىندەگى ناتيۋرمورتقا ۇقسايدى....ايان, نەگىزىنەن, تابيعات جىرشىسى. تابيعات كورىنىسىنىڭ سۋرەتشىسى
جەر بەتىندە كوك كۇمبەزدەن نۇر قۇلاپ,
سانسىز ساۋلە شاشاقتاردان ءجىپ ءوردى.
جالبىزداردان جۇپار ءيىس بۇرقىراپ,
بال بۇلاقتى كۇلدىردى دە جىبەردى.
ءدال بۇل شاقتا تولىقسىعان رەڭى
سال سامالدىڭ قۇشاعىندا گۇل الەم
سونى جىرلاپ تيتتەي قۇستىڭ جۇرەگى
جارىلىپ كەتپەي تۇر ارەڭ.
بۇل جۇپ-جۇمىر عانا سۋرەت. ايان ويىنىڭ فيلوسوفياسىنىڭ وزىنە دە, تىكەلەي ويعا قۇرىلعان ولەڭىنىڭ وزىنە دە تابيعات قاتىسادى.
(«سىڭعىر», 2017ج., 25 بەت)
ادۋىندى اقىن, تالعامپاز سىنشى ءبىتىمدى عافۋ قايىربەكوۆ وسىلاي تەبىرەنسە, سىنشىلىعى ەشبىر عۇلامادان دا كەم ەمەس وقىمىستى عۇلاما قادىر مىرزا ءالي تومەندەگىشە تولعانادى:
سوندىقتان دۇرسىلدەيدى جول جۇرەگى,
شاعىلىپ كۇمىس رەلس كۇن نۇرىنا
ءبىر ءتۇرلى كاۋسار كۇلكى توگىلگەندە
پاش ەتىپ تىرشىلىكتىڭ تاتتىلىگىن
ءدامدى داۋسىڭنىڭ بار كۇشى
ىڭكارمىن سوعان ءالى مەن.
جانشىپ كەتكەن الدەكىم
قايتا ءوستى جولجەلكەن دە.
بۇل جەردە سايتان دا ءوزى
سىندىرار ەدى سيراعىن.
وسىناۋ ەگىز جىر جولدارىندا بىزدەرگە بەيتانىس بىرنەشە ءسوز تىركەسى بار:
«جول جۇرەگى», «كاۋسار كۇلكى», ء«دامدى داۋىس», «جولجەلكەن», «سايتاننىڭ ءوزى سيراعىن سىندىراتىن جەر» سياقتى جاڭا ءسوز ورامدارىن تەك قازاق ءتىلى توپىراعىندا عانا تۋدى دەسەك قاتەلەسەر ەدىك. مۇنىڭ ءبارى – ىزدەنىس جەمىستەرى. ال ول جەمىستەردىڭ تامىرى وقۋدا جانە كوركەم اۋدارمادا جاتسا كەرەك...تۋىسقان ادەبيەتتەر مەن تۋىسقان تىلدەر ءبىرىن-ءبىرى وسىلاي بايىتادى.
(«سىڭعىر», 2017 ج., 31 بەت)
ايان اقىننىڭ شىعارماشىلىعى جونىندە ءتۇيىندى وسىمەن جاساۋعا دا بولعانمەن, كامىل تابيعات جىرشىسىنىڭ قاجەت كەزدە تاۋەلسىزدىك كەزىندە تاريحاتتىڭ دا سىرشىسى, سىنشىسى دا بولعانىن ەلەپ – ەسكەرمەسەك ءسوزىمىز اقىن ايان تۋرالى بايان جارتىكەشتىككە ۇرىنار ەدى...
اسىلى, اقىندىقتىڭ تىرەگى – ادامدىق, اقىندىقتىڭ جۇرەگى – ازاماتتىق. ۇلكەن, اقيىق اقىندىق ابزال ادام, الاشتىڭ ازاماتى, كەرەك دەسەڭىز حالىقتىڭ ارىسى, ەلدىڭ ەرى بولعان, بولا العان كىسىدەن شىعادى. قورى از كەنىشتەن كومىر قازىپ نەمەسە التىن ايىرىپ قارىق بولا المايتىنىڭ ءتارىزدى. دەمەك جاراتۋشى اللا تاعالا دارىتقان اقىندىعىڭ جان-جاعىنا جارىق تۇسىرەر ادامگەرشىلىكسىز, اسىرەسە وتباسى مەن وتان, ۇلتىڭ مەن ۇلىسىڭ الدىنداعى پارىز بەن قارىزدى قالتىقسىز وتەپ, قالدىقسىز ورىندار جاۋاپكەرشىلىكسىز نۇرلى اقىل مەن ىستىق قايرات, جالىن جۇرەك – ازاماتتىقسىز ءبۇر جارىپ, بۇتاق جەلەك جايىپ, بايتەرەك بولا الماسا كەرەك. ايداي اقيقات وسىعان سايسا, ادام, ازامات, قوعام جانە قالام قايراتكەرى ايان نىسانالى تۋرالى اۋىز اشپاۋ – ونىڭ اقىندىعى سىرى مەن سىمباتىن اڭعارىپ, اجىراتتىرماسى ءوز الدىنا, ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىزدى جارتىلاي, جاداعاي تانىستىراتىنى شىندىق.
سوندىقتان دا ەندىگى اڭگىمەنى الدىنداعى اسقار اعالارعا جاقسى, جارامدى ءىنى, وزىنەن كەيىنگىلەرگە ارداقتى اعا, قۇندىز جاعا بولا العان ايان نىسانالىمەن ءسوزدى ساباقتاساق جاراسارى داۋسىز.
الەۋمەتتىك ءومىرىمىزدىڭ عانا ەمەس, كەيىنگى 30 جىلدىق تاۋەلسىزدىك كەزەڭىمىزدىڭ دە ءادىل تورەشىسى بولا الاتىن مىنەزىنە كۋا ەتىپ, مىنا ءبىر اششى جىر جولدارىمەن تامامدالىقشى:
وت ءتۇستى مەنىڭ اششى وزەگىمە
قۇيتۇرقى نە ايتامىن كەزەڭىمە؟!
بارادى كۇن ەڭكەيىپ كۇرەڭىتىپ,
ۋاقىت ازابىنا توزەم, مىنە.
قايتسە دە داۋىرىممەن بىرگە دەمىم.
ءۇي ەمەس, قاپاستاعى تۇرمەدەمىن
ادامنىڭ تەرى سىڭگەن ءتورت قابىرعا,
قۇمىعىپ ەستىلەدى ىرگەدەگى ءۇن.
بوستاندىق بەلەسى مەن ەلەسىن اجىراتا الماعان, لەبىزى دۇرىس, نيەتى تەرىس جاڭا كوسەمدەردىڭ الداۋىنا ءتۇسىپ قالعان حالقىمىزدىڭ مۇنداي ءداۋىردى دە باستان كەشۋى قاجەت بولعان شىعار. ماحابباتتى عاداۋات جەڭگەن تۇستا تۇرمەگە قامالارسىڭ. بىراق بىزگە كەرەگى – جاڭارۋ, ادىلەتتى قازاقستان ورناتۋ. ايان اقىننىڭ وسىنداي جىرلارىنان وي الىپ, ويانىپ, اينالاداعى سايتاندىقتى, ساناداعى بوداندىقتى قيراتپاي, ۇلت تا, ۇلىسىمىز دا العا باسا المايدى.
كەڭەس وكىمەتىندە باس حاتشىلىق تىزگىنىن لەونيد يليچ برەجنەۆ ۇستاپ, جىلىمىق ورناپ, قازاق حالقىنىڭ تۇرمىسى تۇزەلىپ, ەل رەتىندە ەڭسەسى كوتەرىلە باستاعان كەز. قولىنا قالام ۇستاعان جاستىڭ دەنى استانا الماتىعا اعىلاتىن. 1970 جىلى كۇزدە الماتىعا كەلگەن مەن «قازاقستان مۇعالىمى» گازەتىندە جۇمىس ىستەپ ءجۇردىم. ادەبي-كوركەم سىن سالاسىندا ءجيى كورىنە باستادىم. سونىڭ دا سەبەبى بار, جاڭىلىسپاسام, 1975 جىلى «لەنينشىل جاس» گازەتىنە قىزمەتكە شاقىرىلدىم. مۇنداعى ادەبيەت پەن ونەر ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى – اقىن ايان نىسانالين. ال گازەتتىڭ جەتەكشىسى – زاڭعار جۋرناليست, زەرگەر پروزاشى سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ ەدى. ۇلكەندى-كىشىلى ەكى باستىعىم دا اعالىق, ۇستازدىق كومەگىن اياعان ەمەس. اسىرەسە ايان اعامنان ۇرسۋ تۇگىل ەسكەرتۋ ەستىگەنىم دە جوقتىڭ قاسى. دەگەنىمدى ىستەدىم, قالاعانىمدى (وزىمدىكىن عانا ەمەس, وزگەلەردىڭ دە) جاريالادىم. ءوستىم. ازۋلى, اتاقتى سىنشى بولىپ قالىپتاستىم دەسەم دە ارتىق ايتپاسپىن.
بۇل ۋاقىتتاعى ءبىر شىندىقتى دا ايتپاي كەتۋگە بولمايدى. جۋرناليستەن جازۋشىنىڭ مارتەبەسى جوعارى دا قۇرمەتتى بولعاندىقتان دا شىعار, اتالعان بولىمگە جۇمىسقا تۇرۋ تىم قيىن ەكەندىگىن بۇعان دەيىن دە بىلەتىنمىن. ويتكەنى قولىنا قالام ۇستاعان جاستاردىڭ كوبىسى گازەت-جۋرنالداردا قىزمەت اتقارعانمەن, تۇبىندە جازۋشى بولۋدى كوزدەيتىن. ال جاستار گازەتىنىڭ ادەبيەت پەن ونەر بولىمىندە جۇمىس ىستەۋ – الدىڭنان كەڭ جول اشىپ قانا قويماي, اقىن جازۋشىلار قاتارىنا قوسىلۋعا تىكەلەي باسپالداق بولاتىن. ءتىپتى ەل كولەمىندە بەتىڭ بار, بەدەلىڭ بيىك. «لەنينشىل جاس» بەتىندە ءبىر توپ ولەڭىڭ, ءبىر ادەبي سىن ماقالاڭ جارىق كورسە – باعىڭ جانعانى, تۇساۋىڭ كەسىلگەنى; مۇنى بىلاي جيىپ قويىپ, بىردەڭەڭ ء(بىر-ەكى جىرىڭ, بىرەر ماقالاشاڭ) جاريالانسا, ەرتەڭىنە سەنى كۇللى ەل تانىپ, اقىن نەمەسە جۋرناليست بولىپ شىعا كەلەتىنسىڭ.
مىنە, وسىنداي باستى, رەسپۋبليكا ادەبيەتى مەن ونەرىندە وزگەشە ءوز ورنى بار بولىمىندە جۇمىس ىستەپ, قالامگەر بولىپ قالىپتاسۋىم – اقىن اياننىڭ اعالىعىنىڭ, سارا سەيداحمەت بەردىقۇلوۆتىڭ جاعالىعىنىڭ ارقاسى. ەكى-ءۇش تولقىن قازاق ادەبيەتىنىڭ بەلدى قالامگەرلەرى ايگىلى شەرحان مۇرتازانىڭ شەكپەنىنەن شىقسا, مەن بەلگىلى سەيداحمەت بەردىقۇلوۆتىڭ بەشپەنتىنەن شىققانمىن.
بۇل جەردە مەن ەندى ايان نىسانالىنىڭ جەكە ءوز باسىما جاساعان جاقسىلىعىن تارقاتۋدى توقتاتىپ, جۇزدەگەن, ءتىپتى مىڭداعان قالامگەرگە جاساعان جاردەمىن, يگى قامقورلىعىن, اسەرىن تىلگە تيەك ەتۋگە كوشسەك, «لەنينشىل جاس» مەكتەبىنەن وتپەگەن شىن اقىن, تۋعان ءسوز ونەرىمىزگە جاقىن ادام-ازاماتتار بولماعان شىعار. سوندىقتان دا سول كەزدە حالقىمىزدىڭ نادان ەمەس, جاپپاي ادام, ابايدى وقيتىن, اۋەزوۆ, احتانوۆ, جۇبان مولداعاليەۆ, قالتاي مۇحامەدجانوۆ, ايان نىساناليندەردى كوڭىلدەرىنە توقيتىن حالىق بولىپ عۇمىر كەشۋلەرىنە قاتتى كومەكتەسكەنى اقيقات. مىنە, بۇل – نەگىزگى ناتيجە.
مۇنداي رۋحاني جەمىس, ادەبي مادەنيەتكە – قاناعاتتانۋىمىز دۇرىس-اق شىعار. دەسەك تە ءبىر-ەكى ماڭىزدى مىسالدى ورتاعا تارتسام, «لەنينشىل جاستىڭ» ادەبيەت پەن ونەر ءبولىمىنىڭ الاشتىڭ اسپانتاۋ اقىنى مۇقاعالي ماقاتاەۆقا تيگىزگەن جاقسىلىعىن كەلتىرۋ جەتكىلىكتى دەپ بىلەمىن. ونىڭ ومىردەن وتەرىنىڭ از-اق الدىندا ايانعا ارنايى حات جازىپ, جولداعان ۇلى داستانى – تەك قازاق ادەبيەتىنىڭ ەمەس, الەم ادەبيەتىنىڭ ءبىر جاۋھارى – «موتسارت. جان ازاسى» داستانىنىڭ دەر كەزىندە جاريالانۋى. وسىنىڭ ايعاعى. بۇعان بەردىقۇلوۆ سەيداحمەتتىڭ باتىرلىعى بولماسا, ايان نىسانالىنىڭ اقىندىعى بولماسا, كەڭەس وكىمەتى كەزىندە ەشبىر جارىق كورمەيتىن ءور دە ءتور تۋىندىسى – «رايىمبەك! رايىمبەك!» داستانىنىڭ گازەتكە باسىلۋىن قوسالىق.
جانە ءبىر ەرەكشە جايت ەسكە ءتۇسىپ, مۇنى ايتپاي ءوتۋ دە شىندىققا وبال بولار. بۇل كەزدە – ايان اعام قازاقستان تۇتىنۋشىلار قوعامىنىڭ كىتاپ ساۋداسى باسقارماسىنىڭ باستىعى. ءبىر كۇنى عابەڭنىڭ – ايگىلى عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ ۇمىتپاسام, 1982 جىلى «سوتسياليستىك قازاقستاندا» «كىتاپ وتپەيدى ەمەس, جەتپەيدى» دەگەن ماقالاسى جاريالاندى. ول ۋاقىتتا ءۋالى ءسوز جەردە قالمايتىن. ارنايى كوميسسيا قۇرىلىپ, جەر-جەرگە جۋرناليستەر ىسساپارعا جىبەرىلەدى. وسىنداي مارتەبەلى توپقا مەن دە ءىلىنىپ, ىشىمىزدە ايان نىسانالىنىڭ ءوزى دە بار – قىزىلوردا وبلىسىنا اتتاندىق. پويىزبەن. تۆورچەستۆولىق توبىمىزدى شەكارادان – جاڭاقورعان ستانساسىنان كۇتىپ الدى. وبلىس ورتالىعىنا جەتكەن سوڭ, قالعان اۋدانداردى ارالاۋعا, احۋالدى سارالاۋعا بولىندىك. سول كەزدەگى «ارا» جۋرنالىنىڭ ءتىلشىسى شىڭعىس قونىسباەۆ ەكەۋمىزگە قازالى, ارال اۋداندارىنا بارۋ بۇيىردى. كوپ كەمشىلىك اشىلدى. كوپ كىتاپ قويمالاردا تىعىلىپ جاتىر ەكەن. قازالىنى كورىپ بىتىرگەن سوڭ ارال قالاسىنا ساپار شەكتىك. ءتۇن ورتاسىندا ساعات 2-لەردە جەتسەك تە ءتيىستى جىگىتتەر كۇتىپ الدى. بىزدەر ءۇشىن جابىلماعان «ارال» رەستورانىنان اس-سۋ ىشتىك. الايدا ايتايىن دەگەنىم – بۇل ەمەس, مەيرامحانانىڭ ءدال ىرگەسىندەگى الىپ قازانشۇڭقىردى تولتىرعان, قاتتى سىرقاتتانسا دا, ءالى ءتىرى ارال تەڭىزى تولقىندارى ارىلداپ-گۇرىلدەپ جاعالاۋدى سوعىپ جاتتى.
قازاقتىڭ ارال تەڭىزى. ۇلى كولى. مەنى قاتتى تولقىتقان ىشكى ءسۇيىنىشىم – كوزىم تىرىسىندە امان-ەسەن اسىل تەڭىزدى كورىپ قالۋىم ەدى. ۇمىتىلماس مۇنداي تاريحي ساتكە دە كۋا ەتكەن ايان اعام ەكەنى وزىنەن-ءوزى تۇسىنىكتى شىعار.
تاۋەلسىزدىككە قازاق حالقىن جەتكىزگەن, قازاقتى تاۋەلسىزدىكتى الۋعا دايىنداعان, ياعني تاۋەلسىزدىكتى اپەرگەن قازاق قالامگەرلەرىمەن ونەر قايراتكەرلەرى دەسەك ارتىق ايتۋ بولا قويماس, ءسىرا. بىراق تاۋەلسىزدىكتى اپەرۋ, وعان جەتۋ بار دا جەڭىسىنە, جەمىسىنە كەنەلۋ جانە بار. بۇل تۇرعىدان كەلسەك, تاۋەلسىزدىكتى ورناتىپ, قۇلاتپاي ساقتاپ قالعان – جەلتوقسانشى جاستار, سولاردىڭ ءىزباسارلارى, «ازاتتىقتار», وزبەكالى جانىبەكوۆ, زامانبەك نۇرقادىلوۆ, ءابىش كەكىلباەۆ, التىنبەك سارسەنباەۆ سياقتى جانكەشتىلەر, كۇرەسكەر قايراتكەر بولسا, جەمىس بايلىعىن يەمدەنگەندەر جەكسۇرىندار, جەمقورلار, ۇرى-قارىلار بولىپ شىقتى. ءتۇيىپ ايتقاندا, تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا تاپقانىمىز كوپ بولعانمەن, جوعالتقانىمىز دا از ەمەس. اسىرەسە جانعا باتارى – الاش جاندى, قازاق قاندى ازاماتتارىمىز ازايىپ, قۇلقىنعا قۇل, ۇلتتىق رۋحتان تۇل, مادەنيەتتەن جۇرداي توبىر – قۇل-قۇتاندار تىم كوبەيىپ كەتتى. بۇگىنگى تاڭداعى باسى اشىق مۇنداي شىندىقتى ايعاقتاۋ ءۇشىن تاقىرىبىمىزعا وراي ءبىر-اق مىسالدى العا تارتسام دا جەتكىلىكتى سياقتى.
1970-1980 جىلدارى اقىن, كوسەمسوزشى, اۋدارماشى, ورىس تىلىندە دە ساۋاتتى جازا الاتىن سىنشى ايان نىسانالىنى مىڭدار, ميلليوندار بىلسە, قازىر 40 مىڭ كىسى بىلە مە؟ بالكىم بىلمەيدى. بىراق بۇعان بۇگىن دە تۇعىردان تايماعان, ءسوز ونەرىنە ۇلەس قوسۋىن ءالى دە قويماعان ادام – ازامات, ارداقتى اعا, جۇرتىنا جاعا ايان نىسانالى كىنالى ەمەس, اقىلدان اقشا وزعان مىنا زامان كىنالى.
اقىن اياندى, قالام جانە قوعام قايراتكەرى نىسانالىنى بىلمەۋ – دۇرىس ەمەس. ونى كەشەلى-قازىرگى باعاسى جويىلماعان ەڭبەگىنە, قازىرگى اقىندىق بەرگەنىنە, الداعى ۋاقىتتا دا بەرەرىنە لايىق باعالاپ, ارداقتاعانىمىز ءجون. ءجون عانا ەمەس, مىندەت.
مەنىڭ مىنا جازعان ماقالامدى – ەلى ەسكەرەر, مەملەكەتىمىز بولاشاعىن قامدار ەرلەر اتقارار قىزمەت-ءىس, شارالارعا قوسىلعان ءبىر ۇلەس دەپ بىلەمىن. ولەڭدى سۇيەر, ونەردى قادىرلەر وزگەلەر جالعاستىرسا يىگى.
الاشتىڭ ءبىر ارداعى – اقىن ايان.
ايتقانى بۇعان دەيىن ەمەس جاي ءان.
باسقادا حالقىنا ونىڭ بەرگەنى كوپ,
مەن سونىڭ شەت-جاعاسىن ەتتىم بايان.
باقىت سارىبالا ۇلى