جيھاز ءوندىرىسى تىعىرىقتان قالاي شىعادى؟

مۇنداي وسىمگە اسەر ەتكەن باستى سەبەپ – ينۆەستيتسيانىڭ مولىنان سالىنا باستاۋى. جىل باسىنان بەرى ونەركاسىپتىڭ وسى تۇرىنە 3 ملرد تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسيا قۇيىلعان. بۇل بىلتىرعى 8 ايمەن سالىستىرعاندا 63 پايىز­ع­ا كوپ. يندۋستريا جانە ينفرا­قۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, ينۆەستيتسيا جاڭا جوبالارمەن جۇمىس ىستەپ تۇر­عان كاسىپورىنداردى ودان ءارى دامىتۋعا باعىتتالعان. ما­سە­لەن, بيىل شىمكەنت قالا­سىن­دا جيھاز وندىرەتىن «Mega Smart B2B» جشس ىسكە قوسىلسا, سول­تۇستىك قازاقستان وبلىسىندا «ساپا ينۆەست پليۋس» جشس جيھاز ونەركاسىبى ءۇشىن شيكى­زات كومپونەنتتەرىن شىعارۋ كاسىپ­ورنى پايدالانۋعا بەرىلدى.

«وڭىرلەر اراسىندا جيھاز ونىمدەرىن شىعارۋ بويىنشا جەتەكشى ورىندى الماتى قالاسى الادى. مەگاپوليستە جيھاز ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 13,3 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى. شاھار اۋما­عىندا وسى سالاداعى بار­لىق جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپ­ورىن­داردىڭ 30 پايىزى شوعىر­لان­عان. سونداي-اق جيھاز ءوندىرىسى بويىنشا كوشباسشىلار قاتارىن­دا الماتى (3,5 ملرد تەڭگە), قاراعاندى (3,4 ملرد تەڭگە) جانە پاۆلودار (3,4 ملرد تەڭگە) وبلىستارى كىرەدى», دەلىنگەن مينيسترلىك حابارلاماسىندا. 

ەلىمىزدە جيھاز ونىمدەرىن تۇتىنۋ نارىعى وتكەن جىلى 221 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. ساراپ­شى­لار حالىق سانىنىڭ ءوسۋى, كوشى-قون, كىرىستىڭ ۇلعايۋى, ينفرا­قۇرىلىمنىڭ كەڭەيۋى, سونداي-اق جاڭا تۇرعىن ءۇي جوبالارى مەن كوممەرتسيالىق ءۇي-جايلار قۇرى­لىسىنىڭ ءوسۋى ەسەبىنەن جي­ھاز ونىمدەرىن الەمدىك تۇتى­نۋ­دىڭ تۇراقتى ءوسۋىن بولجايدى. بۇل رەتتە ۆەدومستۆو جيھاز ونىمدەرىن ءوندىرۋدىڭ قوسىمشا وسۋى­نە ىقپال ەتەتىن فاكتور رە­تىندە – 2023 جىلدىڭ شىلدەسىندە بار­­لىق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەك­تىلەرى ءۇشىن وفيستىك جيھاز ساتىپ الۋعا موراتوري مەرزىمىنىڭ اياقتالۋىن اتاپ وتكەن. دەگەنمەن ازىرگە شەكتەۋ كۇشىن جويعان جوق.

ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋرو­سى­نىڭ 28 قازانداعى مالى­مەتىن­شە, كەڭسەدەگى اعاش جيھاز­دار­دى ءوندىرۋ 10,1 پايىزعا ازايىپ, 173 307 بىرلىكتى قۇراعان. قا­زاق­ستاندا نەگىزىنەن اسحانا مەن قوناقۇيلەر ءۇشىن اعاش جيھاز­دار, ءاسۇي جيھازى, جاتىن بولمە گار­نيتۋرى, ورىندىقتار مەن ۇستەل­دەر, سونداي-اق مەتالل جابىندى ارنايى جيھازدار دايىندالادى. ءوندىرىستىڭ ەڭ ۇلكەن ءوسىمىن ورىندىققا ارنالعان مەتالل جاقتاۋى بار جيھاز سەگمەنتى كورسەتكەن (9,8 پايىزعا وسكەن) – توعىز ايدا 869 128 بىرلىك ءونىم ءوندىرىلىپتى. سونداي-اق ءاسۇي جيھازىنا دا سۇرانىس بار (72 991 بىرلىك, +8,8 پايىز).

ءوندىرىستىڭ ادىمىن اشتىرماي تۇرعان باستى سەبەپ شيكىزات جەتىسپەۋشىلىگى ەكەنىن جوعارىدا ايتتىق. بۇعان دەيىن قازاقستان اعاشتى رەسەيدەن ساتىپ الىپ كەلگەن. ەندى گەوساياسي احۋالدىڭ كۇر­دەلەنۋىنە بايلانىستى يم­پورت ماسەلەسى دە قيىنداي ءتۇستى. جيھاز جانە اعاش وڭدەۋ ونەر­كاسىبى قاۋىمداستىعىنىڭ باسشى­سى قانات يبراەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇ­رىن ءبىر تەكشە مەتر تاسىمال قۇنى شامامەن 3-3,5 مىڭ تەڭگە بولسا, ەندى ونىڭ قۇنى 12 مىڭ­عا دەيىن جەتكەن. وزىندىك قۇن ىشىن­دەگى لوگيستيكانىڭ شىعىنى 40 پايىزدى الىپ تۇر. 

«رەسەيدەن تاسىمالداپ كەلگەن ماتەريالداردىڭ وزىندىك قۇنى قىمبات بولىپ تۇر. بىرنەشە پوزيتسيا بويىنشا تاعى دا قىم­باتتاۋ بولادى. شامامەن باعا 20-25 پايىزعا وسەدى», دەيدى «Mega Smart» جشس تەحنيكالىق دەپارتامەنتىنىڭ جەتەكشىسى رۋسلان تۇرماحانوۆ. 

جيھاز جانە اعاش وڭدەۋ ونەركاسىبى قاۋىمداستىعىنىڭ حابارلاۋىنشا, ءوندىرىس ورىندارى شيكىزاتتى ەكى ايدان اس­تام ۋاقىت بويى كۇتۋگە ءماجبۇر. سونىڭ سالدارىنان ەلدەگى كەڭسە جيھاز­دارىن ءوندىرۋ كولەمى 10 پا­يىزعا تومەندەگەن. بارا-بارا جاعداي ءتىپتى كۇردەلەنۋى ىقتي­مال. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىن­شا, وسىعان دەيىن ەلىمىزدە شيكى­زات وندىرەتىن زاۋىت اشۋ جوسپار­لان­عان, الايدا شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن ورتاق مامىلە تابىلماعان. 

«الەمدەگى جاعداي دا اسەر ەتتى, ونىڭ ۇستىنە شەتەلدىك ينۆەستورلار دا باس تارتتى. بىزدە شامامەن 2-2,5 ملن تەكشە مەتر ورمان بار, ونى ىسكەرلىك اينالىمدا پايدالانۋعا, اعاش جا­ساۋعا نەمەسە وڭدەۋگە جىبەرۋگە بولادى», دەيدى قاۋىمداستىق باسشىسى.

شيكىزات بىزگە رەسەيدەن عانا ەمەس, ەۋروپا ەلدەرىنەن جانە بەلارۋس پەن قىتايدان دا اكە­لى­­نەدى. ەگەر يمپورت كولەمى ارتسا, ونسىز دا قالت-قۇلت ەتىپ تۇر­عان وتاندىق ءوندىرىس ءبىرجولا قۇلدىراۋى ىقتيمال. 

«ادامداردىڭ جيھازعا قاراۋ­عا مۇرشاسى جوق. قۇرىلىس­تىڭ بەلسەندى ءجۇرىپ جاتقانىنا قاراماستان. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ بويىنشا دا قىزىعۋشىلىق تومەندەۋدە. ەڭ قيىنى, مەملەكەت ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى قول­داۋدىڭ ورنىنا, ەلدە ءالى كۇنگە كەڭسە جيھازدارىن ساتىپ الۋعا سالىنعان تىيىم كۇشىن جويماي تۇر. سالا ءۇشىن سۇرانىس كەرەك. تىم قۇرىعاندا, كەيىنگە قال­دىرىلعان جاساندى سۇرانىس. سونىمەن قاتار رەسەيمەن شەكارالاس ايماقتارداعى ونداعان اعاش كەسەتىن زاۋىتتار جابىلۋ الدىندا تۇر. ول جاقتا وڭدەل­مەگەن ماتەريالدى تاسۋعا تىيىم سالىنىپ, دايىن ءونىم ەكسپورتىنا كوبىرەك ءمان بەرىلە باستادى. سونىڭ سالدارىنان جۇزدەگەن قازاقستاندىق جۇمىسسىز قالۋى ىقتيمال. قوستاناي وبلىسىنان بىزگە شاعىم كەلىپ ءتۇستى. 300 كولىك جۇرگىزۋشىسى وسى سالادا جۇمىس ىستەگەن. بۇل تەك جۇ­ر­­گىزۋ­شىلەر عانا. 300 كاماز قاڭ­تارىلىپ تۇر. بۇعان اعاش كەسەتىن زاۋىتتارداعى ادامداردى قوسىڭىز. ونداي زاۋىتتارداعى ورتاشا ادام سانى 20-25 بولادى. قازىر كوبى جابىلىپ جاتىر. شىعىس قازاقستاندا دا جاعداي وسىنداي», دەيدى ق.يبراەۆ. 

ونىڭ ايتۋىنشا, وزىمىزدە شيكىزات دايىندايتىن زاۋىتتار اشۋعا بولادى. بىراق استارى تەرەڭ «بىراقتار» الدان وراعىتىپ شىعا بەرەدى.

ء«وندىرىس دەگەنىمىز – تولىق­قاندى كەشەن, ول ءۇشىن شيكىزات قورى مول بولۋعا ءتيىس. ءبىز بولساق ورمان شارۋاشىلىعى بويىنشا كوپ مۇمكىندىكتى قولدان سۋسىتىپ وتىرمىز. بىزدە 1,5-2 ملن تەكشە مەتر كولەمىندە سانيتارلىق اعاش كەسۋگە جانە ودان 600-700 تەكشە مەتر پليتا ماتەريالىن جاساۋعا بولادى. ونىڭ جارتىسى تومەنگى سورت بولسىن دەلىك, سونىڭ وزىندە 300-400 تەكشە مەتر جىلدىق ىشكى تۇتىنۋ كولەمىنىڭ 30-40 پايىزىن جابۋعا جەتكىلىكتى بولار ەدى. ءبارىن دە ىستەۋگە بولادى, بىراق ول ءۇشىن مەملەكەتتىڭ قولداۋى قاجەت. تيىسىنشە, ءبىزدىڭ باستى ساتىپ الۋشىمىز دا – مەملەكەت. وسىعان دەيىن ادامدار قىمبات جيھازعا مولىنان تاپسىرىس بەرىپ كەلسە, قازىر تاپسىرىس كۇرت ازايعان. كليەنتتەر الدەقايدا ارزان, دايىن جيھازداردى تاڭداي باستادى», دەيدى قاۋىمداستىق باسشىسى. 

ءوندىرىستىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن ازاماتتاردىڭ ايتۋىنشا, سالانى وندىرۋشىلەر مۇددەسىن ەسكەرە وتىرىپ دامىتۋعا بولادى. ول ءۇشىن سالالىق قوسىمشا قۇن سالىعى ستاۆكاسىن زاڭ ارقىلى تومەندەتسە, جيھاز بيزنەسىن نەسيەلەۋ كەزىندە پرەفەرەنتسيالار جاسالسا دەگەن ۇسىنىستار ايتىلدى. ال يندۋستريا جانە ين­فراقۇرىلىمدىق دامۋ مي­نيستر­لىگى 2023 جىلى جيھاز ءوندىرىسى بويىنشا ءتورت ءىرى جوبا ىسكە قوسىلاتىنىن حابارلادى. قازىر كاسىپورىندار قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, قۇرىلعىلار ساتىپ الىپ جاتقان كورىنەدى. 2025 جىلعا دەيىن مەملەكەت تاعى 12 جوبانى ىسكە اسىرۋدى كوزدەپ وتىر.

ينفوگرافيكانى جاساعان امانگەلدى قياس, «ەQ»