تەڭىزدى ولكەدە وزگەرىس كوپ

الدىمەن وبلىس باسشىسى كوك­ارال بوگەتىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. توقسانىنشى جىلدارى ناپاقا ىزدە­گەن ەل جان-جاققا كوشكەن بايىرعى جۇرت­تا اتاكاسىپتى قايتا جالعاستىرۋعا جاع­داي جاساپ وتىرعان كىشى تەڭىزدەگى بۇل بوگەتتىڭ ماڭىزى ەرەكشە. وبلىس اكىمى سالا ماماندارىمەن پىكىرلەسىپ, بوگەتتى جوڭدەۋ جۇمىستارىنىڭ بارىسىن بايقادى. اۋدان تىرشىلىگىنە جان بىتىرگەن نىساندى جوندەۋ مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى اياسىندا قولعا الىنعانىن اتاپ ءوتتى.

– ەل پرەزيدەنتى كىشى ارالدى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن شۇعىل شارالار قابىلداۋدى تاپسىرعانىن بىلەسىزدەر. وسىعان بايلانىستى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن «كوكارال بوگەتىن ساقتاپ قالۋ جانە سىر­داريا وزەنىنىڭ اتىراۋىن قالپىنا كەلتىرۋ» جوباسىنىڭ جوبا-سمەتالىق قۇ­جاتتاماسى ازىرلەنىپ, تامىز ايىندا مەم­لەكەتتىك ساراپتامانىڭ وڭ قو­رى­تىن­دى­سى الىندى. كوپ ۇزاماي رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەت­تىك كوميسسيا وتىرىسىندا سۋ رە­سۋرستارى كوميتەتىنىڭ بيۋدجەتىن قاي­تا باعىتتاۋ ەسەبىنەن جوبانى ىسكە اسى­رۋدى باستاۋعا بيىل 500 ملن تەڭگە ءبولىندى. سوندىقتان جۇمىستى ساپالى دەڭگەيدە ۇيلەستىرىپ, مەحانيكالىق تازارتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ قاجەت, – دەدى وبلىس اكىمى.

جوبا شەڭبەرىندەگى نەگىزگى جۇمىس­تار­دىڭ ءبىرى تەڭىزدىڭ سولتۇستىك بولىگىنىڭ تۇزدىلىعىن ازايتۋ ماقساتىندا تۇششى, سارىتەرەڭ, قاراشالاڭ-1, قاراشالاڭ-2 كانالدارىنا مەحانيكالىق تازارتۋ جۇ­مىس­تارى باستالىپ كەتتى.

پرەزيدەنت پارمەنىمەن بۇعان دەيىن دە قازاقستان مەن وزبەكستان سەناتورلارى تالقىلاعان بوگەت ماسەلەسىنە وراي بىرلەسكەن توپ كوكارالعا كەلگەن بولاتىن.

وسىدان 17 جىل بۇرىن قولدانىسقا بە­رىل­گەن بوگەتتىڭ ۇزىندىعى 13 شا­قى­رىم. توسپانى جاڭعىرتۋ جوبا­سىنىڭ ق­ۇنى 4,6 ملرد تەڭگە. كوكارال سالىنعالى بەرى تەڭىزدەگى سۋ كولەمى 11,5 ملرد تەكشە مەترگە ۇلعايىپ, تىرشىلىگىن توقتاتقان الىپ ايدىنمەن بىرگە كوزدەن عايىپ بولعان بالىق تۇرلەرى قايتا پايدا بولدى. ال اۋلاۋ كولەمى 400 توننادان 8 مىڭ تونناعا دەيىن ارتتى.

اۋدانعا ساپار بارىسىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ «اكىمدەردىڭ حالىقپەن كەزدەسۋلەرىن وتكىزۋ تۋرالى» جارلىعى اياسىندا وبلىس باسشىسى قۇقىق قورعاۋ ور­گاندارى جەتەكشىلەرىمەن بىرگە تۇر­عىن­داردى قابىلدادى. جەتپىسكە جۋىق ازاماتتىڭ ءوتىنىشى قارالعان كەزدەسۋدە تۇرعىندار تاراپىنان تۇرعىن ءۇي, جۇمىسقا ورنالاسۋ, ينفراقۇرىلىم جۇرگىزۋ, جول ساپاسى, سور كولدەر مەن كانالداردى تازالاۋ, بالاباقشا, مەكتەپ سالۋ جانە سۋبسيدياعا قاتىستى ماسە­لەلەر كوتەرىلدى.

تاريحي قالانىڭ 95 جىلدىعىنا ار­نالعان مەرەكەلىك ءىس-شارالارعا مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى قۇدايبەرگەن سارجانوۆ قۇرعان «سۋرەتتەر سىر شەر­تە­دى» تاريحي مۇراجايى دا ۇلەس قوسىپ وتىر. ءتورت جىل بۇرىن جۇمىسىن باستاعان مۋزەيدە جارتى مىڭعا جۋىق فوتوسۋرەت پەن تاريحي جادىگەر ساقتالعان. وبلىس اكىمى بالىقشىلاردىڭ, وسى سالانى باسقارعان ازاماتتاردىڭ, بۇرىن­عى بالىق شارۋاشىلىعى ءمينيسترى قۇدايبەرگەن سارجانوۆتىڭ جەكە زاتتارى قويىلعان مۋزەيدە بولدى.

وسى كۇنگى مەرەكەلىك ءىس-شارالارعا كەلگەندەر بالىقشىلار اللەياسىنىڭ جۇ­مى­سىمەن تانىسىپ, ارنايى مونۋ­مەنت­تى اشۋ راسىمىنە قاتىستى.

قالانىڭ 95 جىلدىعىنا جاسالعان تارتۋدىڭ ءبىرى – «ارال انتولوگياسى» جيناعى بولىپ وتىر. ايدىندى ولكەنىڭ تاريحى مەن دامۋ بارىسىن سيپاتتايتىن كىتاپ كوپشىلىككە تانىستىرىلىپ, وقىرمانعا جول تارتتى.

زيالى قاۋىممەن كەزدەسۋ بارىسىندا وبلىس اكىمى مەملەكەت باسشىسىنىڭ قول­داۋىمەن ارال ءوڭىرىنىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ, بالىق شارۋاشىلىعىن دا­مى­تۋدىڭ ناقتى جولدارى ىسكە اسقانىن, تەڭىز­دى ولكەدەگى وزەكتى ماسەلەلەر كەزەڭ-كەزەڭىمەن وڭتايلى شەشىلىپ كەلە جات­قانىن ايتىپ ءوتتى.

ارالدىڭ اڭقاسى كەۋىپ, تەڭىز تابانى كورىنگەن كەزەڭدەگى قيىنشىلىق ءالى دە ەل ەسىنەن شىعا قويعان جوق. اتاكاسىپتەن اجىراعىسى كەلمەگەن جۇرت سول تۇستا «كاتتەگاتتان ارالعا دەيىن» جوباسى اياسىندا جەتكىزىلگەن كامبالا بالىعىن اۋلاۋعا كوشىپ ەدى. تۇزدىلىعى ارتقان سۋدا تىرشىلىك ەتۋگە قابىلەتتى بالىقتىڭ وسى ءتۇرى تالايلاردىڭ ناپاقاسىنا اينالدى. كەيىن سۋ تۇششىلانا باستاعان تۇستا باسقا بالىق ءتۇرى كوبەيىپ, كامبالا عايىپ بولدى. كەزدەسۋدە وبلىس اكىمى قازىر مەملەكەت قولداۋىمەن تەڭىزدەگى سۋ دەڭگەيىنە قاتىستى كوپتەگەن قيىندىق ەڭسەرىلگەنىن ايتىپ ءوتتى.

 – بىرنەشە بالىق زاۋىتى اشىلىپ, كەزىندە جوعالىپ كەتكەن بالىقتىڭ تۇر­لە­رى قايتا ورالۋدا. ماسەلەن, ارالعا قازىر 23 بالىق ءتۇرى قايتا كەلدى. بالىق اۋلاۋ كولەمى 400 توننادان 8 مىڭ تونناعا دەيىن ۇلعايدى. وننان اسا زاۋىت جۇمىس ىستەپ, ونىمدەرى شەتەلگە ەكسپورتتالۋدا. ارالدا تىرشىلىكتىڭ كوزى مەن بالىق پەن مال شارۋاشىلىعى بولعاندىقتان, بۇل باعىتتاعى جۇمىستارعا قولداۋ بولادى, – دەدى ن.نالىباەۆ.

قازىر وڭىردە ەۋروپا نارىعىنا شى­عۋ­عا مۇمكىندىك بەرەتىن ەۋروپالىق سا­پا ستاندارتىن راستايتىن بەلگىسى بار ءتورت كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. جىل با­سىنان بەرى 3 435 توننا ءونىم شەتەلگە شىعارىلعان. وبلىستا بالىق شار­ۋا­­شىلىعىن دامىتۋدىڭ 2021-2030 جىل­دار­عا ارنالعان باعدارلاماسى بەكى­تى­لىپ, ارال اۋدانىنداعى اقشاتاۋ-سورعاق, دو­مالاق, تۇششى, قاراكول, الاشا, اق­بى­لەك جانە شومىشكول كولدەرى تاۋارلى كول تىزىمىنە ەنگىزىلدى.

جيىنعا قاتىسۋشىلار بالىقشىلار مۋزەيىندە بولدى. ارالدىڭ بالىعى تايداي تۋلاعان كەزىندەگى دەرەكتەردى توپتاستىرعان مۋزەيگە بىلتىر بيۋدجەتتەن قارجى ءبولىنىپ, قايتا جاڭعىرتىلدى. وسىدان 60 جىل بۇرىن تەڭىزدىڭ تارتىلۋىنا بايلانىستى جابىلعان پورتتىڭ ماڭايىنا سپورت كەشەنى, سپورت الاڭى سالىنىپ, اشىق اسپان استىنداعى مۇرا­جاي­عا اينالدى.

ءبىر عاسىر بۇرىن جاعالاۋىن­دا­عى­لار­دان بولەك جىراقتاعى جۇرتتىڭ وزەگىن تالدىرماعان ارالدان اۋلانعان 14 ۆاگون بالىق اشتىققا ۇشىراعان ەدىل بويىنداعىلارعا جونەلتىلگەنى تاريح بەتىندە تۇر. قالانىڭ 95 جىلدىعىنا ار­نالعان سالتاناتتى ءىس-شارادا وسى وقي­عاعا 100 جىل تولۋىن بەينەلەگەن تەاتر­لان­دىرىلعان قويىلىم كور­سە­تىل­دى.

اۋداندا وتكەن بالىقشىلار سلەتىنە وبلىس اكىمى نۇرلىبەك نالىباەۆ, ەكو­لو­گيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرس­تار مينيسترلىگى بالىق شارۋاشىلىعى كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى الماس اسىلبەكوۆ, مەملەكەت جانە قوعام قاي­راتكەرى قۇدايبەرگەن سارجانوۆ, سالا ارداگەرلەرى مەن قىزمەتكەرلەرى قاتىستى.

وبلىس اكىمى تۇرعىنداردى ارال قالاسىنىڭ 95 جىلدىق مەرەيتويىمەن قۇتتىقتاپ, ايماق ءۇشىن بالىق شارۋا­شى­لىعىنىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتىپ, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى قۇدايبەرگەن سارجانوۆقا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ارنايى العىسحاتىن تابىس­تادى.

بالىق شارۋاشىلىعى كوميتەتى تورا­عاسىنىڭ ورىنباسارى الماس اسىل­بە­كوۆ بالىقشىلارعا تىلەگىن ارنادى. سالتاناتتى جيىندا بالىق شارۋا­شى­لىعىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان ازا­ماتتار قۇرمەتكە بولەنىپ, ماراپات يەلەندى.

قىزىلوردا وبلىسى