باۋىرلاستىق باستاۋى

ەجەلدەن اۋىلى ارالاس, قويى قورالاس جاتقان قوس حالىقتىڭ ءتۇبى ءبىر تامىرلاستىعى مەن توننىڭ ىشكى باۋىنداي باۋىرلاستىعى ەشقاشان اجىراعان ەمەس. ىرگە­لەس ەكى ەلدىڭ تاريحى دا, ءجۇرىپ وت­كەن جولى دا ۇقساس. وتكەن داۋىر­لەرگە كوز جىبەرگەندە, قازاق پەن قىر­عىزدىڭ جاقسىلارى مەن جاي­ساڭدارى ۇنەمى ءبىر-ءبىرىن قولداپ, كوتەرمەلەپ وتىرعان. ونى ارىگە بارماي-اق مۇحتار اۋەزوۆ پەن شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ اعا­لى-ءىنىلى دوستىعىنان كورە­مىز. بولوتبەك شامشيەۆ, تولە­مىش وكەەۆ سەكىلدى قىرعىز رەجيس­سەر­لەرى قازاق كينوسىندا ايشىقتى قول­تاڭبا­سىن قالدىردى. قازاق پەن قىرعىز سۋرەت­شىلەرىنىڭ شى­عار­ماشىلىعى دا وتە جاقىن. ءتىپتى ءبولىپ-جارا المايسىز. ءبىز ونى كوركەمدىگى مول كورمەدە انىق اڭعاردىق. وعان 30-عا جۋىق قىرعىز سۋرەتشىلەرىنىڭ پەيزاج, كەسكىندەمە, گرافيكا, مايلى بوياۋ جانرلارى مەن سيۋجەتتىك تاقى­رىپتا سالىنعان 50-دەن اسا تۋىندى ۇسىنىلدى.

مازمۇندى شارادا ال­عاش­قى بولىپ ءسوز العان ۇلتتىق مۋزەي دي­رەك­­تورى­نىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ايبەك سىدىقوۆ قىرعىز ەلىنىڭ مادە­نيەت كۇندەرى اياسىندا ءوتىپ وتىرعان كورمە­نىڭ ماڭىزىنا توقتالىپ:

– «قازاق – قىرعىز ءبىر تۋ­عان» دەگەن ءسوز بار. قوس حالىق­تىڭ قيىن-قىستاۋ جىلدارى عانا ەمەس, بەيبىت كەزەڭدە دە بايلانىسى ۇزىلگەن ەمەس. وعان سوڭعى جىلدارى ەكى ەلدىڭ اراسىندا ءوتىپ جاتقان مادەني, عىلى­مي باعىتتاعى كوپتەگەن ءىس-شارانى مىسال ەتۋگە بولادى. اعايىندى ەكى حالىقتىڭ بولمىسى عانا ەمەس, ونەرى دە ۇقساس. بۇگىنگى كورمە دە ەكى مەملەكەتتىڭ مادەنيەتىنە التىن كوپىر بولىپ, جاڭا كوكجيەكتەرگە جول اشىپ وتىر. ەكى رەسپۋبليكا اراسىنداعى دوستىق قاتىناسىمىز نىعايىپ, مادەنيەتىمىز تەرەڭدەي بەرسىن, – دەدى.

ودان كەيىن قىرعىزدىڭ حا­لىق سۋرەتشىسى, حالىقارالىق سۋرەت­شىلەر وداعىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى تالابەك ۋسۋباليەۆ سويلەدى.

– قازاقستاندا ءۇش كۇننەن بە­رى ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ مادەنيەت كۇن­دەرى ءوتىپ جاتىر. ءوزىم وسى ايتۋلى شارادان ۇلكەن اسەر الىپ ءجۇرمىن. اسا كورنەكتى جازۋشىلار مۇحتار اۋەزوۆ پەن شىڭ­عىس ايتماتوۆتىڭ قوس حالىقتىڭ مادەنيەتى مەن رۋحانياتىنىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسى زور. ءبىز وسى تۇلعالاردىڭ ءتالىمىن الىپ, تەاتر, كينو نەمەسە بەينەلەۋ ونەرى بولسىن ءبىر-بىرىمىزبەن جاقىن ارالاسىپ, مادەنيەتىمىزدى وركەندەتۋىمىز كەرەك. ونەرى ۇستەم ەلدىڭ بەدەلى دە بيىك. مەن استاناعا ءبىرىنشى رەت كەلىپ تۇرمىن. اسپانمەن بوي تىرەسكەن عيماراتتار اسەمدىگىمەن كوز تارتادى. اسىرەسە ماعان ۇلت­تىق مۋزەيدىڭ عيماراتى ەرەكشە ۇنادى. وسى مۇراجايدان كونە­دەن سىر شەرتە­تىن جادىگەرلەردى كورىپ, قازاقتىڭ ­تە­رەڭ تاريحىمەن تانىستىم. بۇگىنگى كورمەگە قىرعىزدىڭ اعا, ورتا جانە جاس بۋىن وكىلدەرىنىڭ جۇمىس­تارى قويىلدى. وعان استانالىقتار ء­وز باعاسىن بەرەدى دەپ ويلايمىن, – دەدى قىرعىز سۋرەتشىسى.

قىرعىز قىلقالام شەبەر­لە­رىنىڭ كوركەمدىككە تولى كار­تي­نا­لارى سان قىرلى بوياۋى­مەن, شى­نايىلىعىمەن, سىر­شىل­دىعىمەن كورمەگە كەلۋ­شى­لەردى بىردەن باۋراپ الدى. ءار تۋىن­دىنىڭ استارىنان ءبىر وقي­عانىڭ سۇلباسىن كورەسىز. ماسەلەن, سۋرەتشى ش.انار­بەكوۆ «تاۋلار قۇلاعان شاق­تا» ات­­تى ەڭ­بەگىندە شوڭ جازۋ­شى شىڭ­عىس ايتماتوۆتىڭ پاراساتتى بول­­­­مى­سىن شەبەر بەينەلە­گەن. وسى پورت­رەتتى كورىپ, قابىرعا­لى قالام­گەر­دىڭ تۇلعاسى دا اسقاق الاتاۋداي بيىك ەكەندىگىن سەزىنە­سىز. سونداي-اق سۋرەتشى تالابەك ۋسۋباليەۆتىڭ «توك­توگون التىباساروۆا لەنين­گراد بلوكا­داسىنىڭ بالالارىمەن» دەگەن جۇمىسى ادامدى تولقىتپاي قوي­مايدى. سوعىس جىلدارىندا جە­­تىم قالعان بالالاردى باۋىرىنا باسقان انانىڭ مەيىرىمىن بوياۋ تۇسىمەن كەلىستى بەدەرلەگەن.

سۋرەتشى باحرامجان تەميروۆ ء«تۇس» اتتى كارتيناسىندا ۇيىق­تاپ جاتقان كىشكەنتاي قىزدىڭ بەينەسى ارقىلى بالالىق پەن تازالىقتى اسەم جەتكىزگەن.

«بۇل – مەنىڭ قىزىم. نەگىزى, مەن رەاليست سۋرەتشىمىن. كوبىنەسە تۋعان اۋىلىمدى, وسكەن ورتامدى, وتباسىمدى بەينەلەيمىن. قازاق سۋرەتشىلەرىنىڭ دە ەڭبەكتەرىن جو­عارى باعالايمىن. اسىرەسە ماعان ەربولات تولەپبايدىڭ تۋىندىلارى ۇنايدى» دەيدى اۆتور. سونىمەن بىرگە باسقا دا قىرعىز قىلقالام شەبەرلەرىنىڭ پەيزاج جانرىنداعى جۇمىستارى وزگەشە مازمۇنداعى كوركەمدىگىمەن ءتانتى ەتتى.

ايتپاقشى, مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «قاراش-قاراش» پوۆەسىنىڭ جە­لىسى­مەن قىرعىز رەجيسسەرى بو­لوت­بەك شامشيەۆ تۇسىرگەن فيلم­­دەگى باستى كەيىپكەر – باق­تى­­عۇلدى سومداعان اتاقتى اكتەر, قىرعىزدىڭ حالىق ءارتىسى سۇي­مەن­قۇل شوقموروۆتىڭ ونەردەگى جولى سۋرەتشىلىكتەن باستالعان. ول بىشكەك كوركەمسۋرەت ۋچيليششەسىن تامامداعان سوڭ, قازىرگى سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىنداعى كەسكىن­دەمە, ءمۇسىن جانە ارحيتەكتۋرا ينس­تيتۋتىنىڭ كەسكىندەمە فا­كۋل­تەتىن بىتىرگەن. ونىڭ «تاۋ جولى», «ۇزاتۋ» اتتى كارتينالارى مەن «انا», «ماناسشى» جانە «ساياق­باي قارالاەۆ» پورترەت­تەرى كوزىقاراقتى قاۋىمعا جاقسى تانىس. بىراق سۋرەتشىلىك پەن اك­تەر­لىكتى قاتار الىپ جۇرگەن تالانت­تى تۇلعانىڭ كورمەسىن ءوز ەلىندە ەڭ العاش وتكىزۋگە ايتۋلى اقىن, سول كەزدە قازاقستاننىڭ قىرعىز ەلىندەگى ەلشىسى بولعان مۇحتار شاحانوۆ ۇيىتقى بولعان. وسى وقيعانىڭ ءوزى قوس حالىقتىڭ قان­شا­لىقتى جاقىندىعىن دالەلدەيدى.

قورىتىپ ايتقاندا, قىرعىز رەسپۋب­ليكا­سىنىڭ ەلىمىزدەگى ما­دەنيەت كۇندەرى اياسىندا وتكەن قىرعىز سۋرەتشىلەرىنىڭ كورمەسى جۇرتشىلىقتى جىلى اسەر­گە بولەپ, قىزىعۋشىلىعىن تۋ­عىزدى.