بۇگىندە جارىق كورگەنىنە ءبىر عاسىر تولىپ وتىرعان جامبىل وبلىستىق «Aq jol» گازەتى ءوزىنىڭ تەرەڭ جاتقان تاريحىمەن ەرەكشە. بيىل 1-مامىر كۇنى گازەتتىڭ شىققانىنا 100 جىل تولدى. «Aq jol» گازەتىنىڭ عاسىرلىق مەرەيتويىنا وراي مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇجىم قىزمەتكەرلەرىنە ارنايى قۇتتىقتاۋ حات جولداپ, باسىلىمدا جۇمىس اتقارىپ جۇرگەن بارلىق قىزمەتكەردى ايتۋلى كۇنمەن قۇتتىقتاعان بولاتىن.
اۋەلى «كەدەي ەركى» دەگەن اتپەن 1922 جىلدان باستاپ شىعاتىن باسىلىمنىڭ تۇڭعىش ۇيىمداستىرۋشىسى جانە رەداكتورى بەلگىلى الاش قايراتكەرى سىدىق ابلانوۆ بولعان. باسىلىم ودان كەيىن «ەڭبەك», «ديقان داۋىسى», «كولحوزشى», «كولحوز جولى», «كوممۋنيست», «ستاليندىك جول», «ەڭبەك تۋى» دەگەن اتاۋلارمەن شىقتى. سودان بەرى تالاي بەلەستى باعىندىرعان اۋليەاتا ءوڭىرىنىڭ باس باسىلىمىندا ءار جىلدارى عابدى امانعاليەۆ, جايىق بەكتۇروۆ, عايسا سارمۋرزين, تولەندى وڭعارباەۆ, بەگەن بايساقالوۆ, باتتال جاڭاباەۆ, ارعىنباي بەكبوسىن, ءالديحان قالدىباەۆ, ماقۇلبەك رىسداۋلەت, عالىم قاساباي, قۋانىش يەمبەرديەۆ, كوسەمالى ءساتتىباي ۇلى, قۋات اۋەسباي, ورالحان ءداۋىت سەكىلدى ەلگە تانىمال ازاماتتار باس رەداكتور بولدى. كەمەل توقاەۆ, نەسىپبەك ءداۋتاي ۇلى, اسقارجان سارسەك, تىنىشباي راقىم, جاقسىلىق ساتىبەكوۆ, ەلەن ءالىمجان, مۇرات سىزدىق سياقتى بەلگىلى اقىن-جازۋشىلاردىڭ «Aq jol» گازەتىنە سىڭىرگەن ەڭبەگى از بولعان جوق. ءبارىنىڭ دە ايماقتىڭ اتا باسىلىمىنىڭ دامۋىنا, وركەندەۋىنە ۇلەس قوسقانىن ايتا كەتكەن ءجون.
جالپى, «Aq jol» گازەتىنىڭ تاريحىندا ۇلى جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «تۇركىستان سولاي تۋعان» اتتى ايگىلى شىعارماسىنىڭ العاش رەت جارىق كورگەنى ايتىلادى. جازۋشى سول كەزدە اۋليەاتا وڭىرىندەگى سارىسۋ اۋدانىنىڭ تۇركىستان اۋىلىنا بارىپ, ارنايى وچەرك جازعانى تاريحتان بەلگىلى. 1937 جىلى جامبىل قالاسىندا جاستاردىڭ رەسپۋبليكالىق باسقوسۋى وتكەن كەزدە, اتالعان جيىنعا قاتىسقان, كەيىننەن اتاقتى اقىن سىرباي ماۋلەنوۆتىڭ تۇڭعىش ولەڭى جاريالانعان ەكەن. سونداي-اق كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى دىنمۇحامەد قوناەۆقا جازىقسىز جالا جابىلعان تۇستا گازەت قىزمەتكەرى قىستاۋباي بايتۋوۆتىڭ قايراتكەر تۇلعادان سۇحبات العانى دا ءبىر تاريح. ال بەلگىلى قايراتكەر ازامات اسانباي اسقاروۆ تا نەگىزسىز جالالى بولعاندا «Aq jol» گازەتىنىڭ ول كىسىگە اراشا تۇسكەنى دە شىندىق. بۇل تۋرالى بەلگىلى اقىن, باسىلىمنىڭ سول كەزدەگى باس رەداكتورى ارعىنباي بەكبوسىن ءوز ەستەلىگىندە «...بەلگىلى جۋرناليست جاقسىلىق ساتىبەكوۆتى بىشكەككە اتتاندىردىق. كوپ كەشىكپەي ونىڭ «اسقاروۆتىڭ سوتى» اتتى وچەركىن سوت ءار سوزدەن ىلىك ىزدەمەس ءۇشىن ءوزىم ابدەن سۇزگىدەن وتكىزىپ جاريالاپ تا جىبەردىك. «ەڭبەك تۋىنان» سوڭ ونى مەنىڭ ۇسىنىسىممەن شەرحان مۇرتازا «سوتسياليستىك قازاقستانعا», امىرسەيىت اليەۆ «وڭتۇستىك قازاقستانعا» باستى. كۇللى قازاقستان كوتەرىلىپ كەتكەندەي بولدى», دەپ جازادى. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, كەزىندە بۇگىنگى «Aq jol» (سول كەزدەگى «ەڭبەك تۋى») گازەتىنىڭ 1986 جىلى جەلتوقسان وقيعاسىنا قاتىسقانى ءۇشىن جازالانعان قايرات رىسقۇلبەكوۆ, جامبىل تايجۇماەۆقا اراشا تۇسكەنى دە بەلگىلى. مۇنىڭ ءبارى دە بۇگىندە جارىق كورگەنىنە 100 جىل تولىپ وتىرعان «Aq jol» سىندى بەلدى باسىلىمنىڭ تاريحى, شەجىرەسى. ارينە, كەلتىرە بەرسە مۇنداي وقيعالار گازەت تاريحىندا كوپ بولعان. مۇنىڭ ءبارى دە بۇگىنگى ۇرپاققا ونەگە بولارلىق دۇنيەلەر. قازاقتىڭ ءبىرتۋار پەرزەنتى دىنمۇحامەد قوناەۆ 1992 جىلى «شىنشىل جاريالانىمدارى ءۇشىن جامبىل وبلىستىق «اق جول» گازەتىنە جانە ونىڭ رەداكتورى ا.بەكبوسىن ۇلىنا ريزالىعىمدى مەن ءوزىمنىڭ «زامانىم تۋرالى» اتتى كىتابىمدا بىلدىرگەنمىن. ەندى مىناداي مەرەيتوي ۇستىندە «اق جولعا», ونىڭ مىڭ-سان وقىرماندارىنا, جامبىلدىڭ جالپى ەل-جۇرتىنا اماندىق-ساۋلىق, بەرەكە, ىنتىماق, اق جول تىلەيمىن», دەگەن ەكەن. سونداي-اق حالىق جازۋشىسى شەرحان مۇرتازانىڭ دا «اق جولدى» رەسپۋبليكاداعى ەڭ ءبىر ايبىندى, حالىققا قادىرلى گازەتتەردىڭ ءبىرى دەپ بىلەمىز», دەگەن اتالى ءسوزى بار. سول سياقتى, اسانباي اسقاروۆ, تەمىربەك قوجاكەەۆ, مىرزاتاي جولداسبەكوۆ, فاريزا وڭعارسىنوۆا جانە وزگە دە ەلگە سىيلى تۇلعالاردىڭ «Aq jol» گازەتى تۋرالى جىلى لەبىز ءبىلدىرۋى دە ءبىز ءۇشىن ابىروي.
جۋىردا «Aq jol» گازەتىنىڭ 100 جىلدىعىنا وراي, «عاسىر شەجىرەسى» اتتى كىتاپ جارىق كوردى. بۇل كىتاپ مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «Aq jol» گازەتىنىڭ ۇجىمىن قۇتتىقتاۋ حاتىمەن اشىلىپ وتىر. سونداي-اق, كىتاپتا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك كەڭەسشىسى ەرلان قارين, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى دارحان قىدىرالى, قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ توراعاسى سەيىتقازى ماتاەۆ, جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرجان نۇرجىگىتوۆ سەكىلدى بىرقاتار لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ قۇتتىقتاۋى بەرىلگەن. جالپى, كىتاپ تاريحي باسىلىمنىڭ ءبىر عاسىرلىق شەجىرەسىن قامتيدى.
بۇل كۇندە «Aq jol» گازەتى تۋرالى تۇرسىنحان تولقىنباي ۇلى, جاڭاباي ميلليونوۆ, احمەتجان قوساقوۆ, ماحامبەتالى دۇيسەباەۆ, دوقتىرحان تۇرلىبەك, تولىمبەك الىمبەك, قۇرمانبەك ءالىمجان, ماقۇلبەك مالداربەكوۆ, ساۋلەمباي ابسادىق ۇلى, بولات جاپپار ۇلى, ادىلبەك باققارا ۇلى, امانعالي ءابۋوۆ, ءابىلدا سارسەنبيەۆ, بايماحانبەت احمەت, سەيسەن قوجەكە, اقىلجان مامىت جانە باسقا دا مىقتى ازاماتتاردىڭ ايتارى كوپ-اق. سونىمەن قاتار, بىرقاتار ارداگەر ازاماتتار «Aq jol» گازەتىنىڭ شەجىرەسى تۋرالى جازىپ, اتالعان باسىلىمدا قىزمەت اتقارعان ازاماتتار تۋرالى ءجيى قالام تارتىپ كەلەدى. ماسەلەن, تۇرسىنحان تولقىنباي ۇلىنىڭ كەزىندە جامبىل جاباەۆتىڭ ادەبي حاتشىسى بولعان اقىن ءاشىرباي ەسمۇرزاەۆ جايلى ماقالاسى, كوسەمالى ءساتتىباي ۇلىنىڭ قازاق ادەبيەتىندەگى دەتەكتيۆ جانرىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى كەمەل توقاەۆ تۋرالى ماقالاسى باسىلىم شەجىرەسىن تۇگەندەۋگە اتسالىسقان دۇنيەلەر دەۋگە بولادى. وكىنىشكە قاراي, «Aq jol» گازەتىندە ەڭبەك ەتكەن بىرقاتار اتپال ازاماتتار ومىردەن مەزگىلسىز ءوتىپ كەتتى. بۇل كۇندە قالىڭ وقىرمان دا, گازەت قىزمەتكەرلەرى دە باقتيار ءابىلدا ۇلى, ماقۇلبەك رىسداۋلەت, بولات ماۋلەنوۆ, ساپارعالي ءالىباي, لەسبەك سايلاۋبەكوۆ, بولات بەكجانوۆ, مۇرات سىزدىق, اسقارجان سارسەك سەكىلدى ازاماتتاردى ساعىنا ەسكە الادى. بۇل ازاماتتاردىڭ سالىپ كەتكەن سارا جولى, جۋرناليستيكا سالاسىنداعى باي تاجىريبەسى بۇگىندە كوپتەگەن جاستاردىڭ يگىلىگىنە جاراپ كەلەدى.
«Aq jol» گازەتىنىڭ العاشقى سانى جارىق كورگەلى بەرى مۇندا كوپتەگەن ازاماتتار جۇمىس ىستەدى. ارينە, شاعىن ءبىر ماقالادا ول كىسىلەردىڭ ءبارىن بىردەي ايتۋ مۇمكىن ەمەس. دەگەنمەن, تالاي بۋىندى قالىپتاستىرىپ, تالاي بۋىندى الماستىرعان ءوڭىردىڭ باس باسىلىمىندا ەڭبەك ەتكەن ءاربىر ازامات بارلىق قۇرمەتكە لايىق دەپ بىلەمىز. ءبىر عانا ماقۇلبەك رىسداۋلەتتىڭ باس رەداكتور بولعان تۇسىندا جۇمىسقا قابىلدانعان ازاماتتاردىڭ دەنى بۇل كۇندە رەداكتسيانىڭ بەلدى قىزمەتكەرلەرىنە اينالىپ وتىر. ءتىپتى, بىرقاتارى شاكىرت تاربيەلەيتىن جاعدايعا دا جەتتى. ەڭ باستىسى – «Aq jol» گازەتىنىڭ باي تاريحىندا, ءجۇز جىلدىق جىلناماسىندا ءاربىر باس رەداكتوردىڭ, ءاربىر ءجۋرناليستىڭ سارا, دارا جولى قالدى دەۋگە بولادى.
بۇگىندە «Aq jol» گازەتىنىڭ جارىق كورۋىنە, وقىرمان قولىنا دەر كەزىندە جەتۋىنە جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرجان مولديار ۇلى نۇرجىگىتوۆ قامقورلىق كورسەتۋدە. قازىرگى تاڭدا «Aq jol», «زناميا ترۋدا» جانە «Arai» جاستار گازەتى, ءۇش بىردەي وبلىستىق گازەت «Aulieata-Media» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ قۇرامىنا بىرىگىپ, ءبىر ۇجىم رەتىندە جۇمىس ىستەپ كەلەدى. «Aulieata-Media» جشس باس ديرەكتورى ورالحان ءداۋىت. بۇل كۇندە «Aq jol» گازەتىندە 25 قىزمەتكەر جۇمىس ىستەيدى. باس رەداكتوردىڭ ورىنباسارى فاريزا ابدىكەرىموۆا, جاۋاپتى حاتشى مارجان راقاي, شولۋشى امانگەلدى ءابىل, ءبولىم مەڭگەرۋشىلەرى جۇرسىنگۇل جاقىپ, مارات قۇليباەۆ, گۇلجان راحمان, ەسەت دوسالى, تىلشىلەر قۇرالاي سەيسەنبەكقىزى, ەلۆيرا جارىلقاسىنوۆا, ەسەن وتەۋلى, ساندىبەك پىرەنوۆ, نۇرجان قادىرالى, Aqjolgazet.kz سايتىنىڭ كونتەنت-رەداكتورى ايتولقىن كەنجەبەكوۆا, اعا ديزاينەر ورازكۇل ابدىكەرىموۆا, كوررەكتورلار سايا ءالىمجانوۆا, اقەركە مۇراتباەۆا, ديزاينەرلەر دينارا بالاەۆا, ايمان سەيدىلداەۆا, ءفوتوتىلشى اقادىل رىسماحان, تەحنيكالىق قولداۋ قىزمەتىنە جاۋاپتى الماز ورمانوۆ سەكىلدى ازاماتتاردىڭ ەڭبەگى اتاپ وتۋگە تۇرارلىق.
«Aq jol» گازەتى جامبىل جۇرتشىلىعىنا ءجۇز جىلدان بەرى جول تارتىپ كەلەدى. تاريحي باسىلىمنىڭ ءالى دە وقىرمانعا بەرەرى مول. باسىلىم وقىرمانىمەن بىرگە ماڭگى جاساي بەرەدى دەگەن سەنىم مول!
حاميت ەسامان,
جامبىل وبلىستىق «Aq jol» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى