قۇرمەتتى وتانداستار!
بۇگىندە ەلىمىز رەسەي جانە بەلارۋس مەملەكەتتەرىمەن بىرلەسىپ, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداعىن قۇرۋ قارساڭىندا تۇر.
سوناۋ 1994 جىلى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەۋرازيالىق ىقپالداستىق بىرلەستىگى يدەياسىن ۇسىنعان بولاتىن. سودان بەرگى ارالىقتا وتكەن 20 جىلدىڭ ىشىندە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق قاۋىمداستىعى مەن كەدەن وداعىنان ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىككە دەيىن ەۆوليۋتسيالىق جولعا ۇلاسقان ءۇش كەزەڭ ءوتتى.
الدىمىزدا ءۇش ەلدىڭ ۇلتتىق ەكونوميكالارى مەن قاراپايىم ازاماتتارىنىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ينتەگراتسيا مەن ءوزارا كۇش بىرىكتىرۋ باعدارىنىڭ ءناتيجەلىلىگىن ايرىقشا راستايتىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ تۋرالى شارتقا قول قويۋ مىندەتى كۇتىپ تۇر.
كۇن ساناپ شيەلەنىسە تۇسكەن جاھاندىق ەكونوميكالىق باسەكەلەستىك جاعدايىندا سىرتقى الەممەن ءوزارا ءتيىمدى قارىم-قاتىناس ورناتۋ, الەمدىك, سونداي-اق, ايماقتىق ينتەگراتسيالىق ۇيىمدارعا قاتىسۋ ەل دامۋىنا قاجەتتى سەرپىن بەرۋدىڭ اسا ماڭىزدى شارتىنا اينالا باستاعانى بارعان سايىن ايقىندالا تۇسۋدە.
مۇنى دۇنيەجۇزىلىك تاجىريبە دە ايعاقتايدى. ماسەلەن, قاتارىنا ەنۋگە قازاقستان تالپىنىپ وتىرعان الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 مەملەكەتى ءارتۇرلى ساۋدا-ەكونوميكالىق ۇيىمداردىڭ ءمۇشەلەرى بولىپ تابىلادى. قازىرگى تاڭدا دۇنيەجۇزى بويىنشا 200-دەن استام ايماقتىق ىقپالداسۋ جوبالارىنا الەمدىك قوعامداستىق مۇشەلەرىنىڭ بارلىعى دەرلىك كىرەدى.
ەۋرازيالىق ينتەگراتسيانىڭ ەكونوميكالىق تارتىمدىلىعىنا جانە قاتىسۋشى مەملەكەتتەر ءۇشىن پايدالىلىعىنا وسى بىرلەستىككە قىرعىزستان, ارمەنيا, تاجىكستان, چيلي, يزرايل, ءپاكىستان, يران, تۇركيا, ءۇندىستان, ۆەتنام سياقتى جانە باسقا دا ەلدەردىڭ جوعارى قىزىعۋشىلىق تانىتۋىن جارقىن مىسال دەۋگە بولادى.
ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى مەملەكەتتىڭ ۇزاق مەرزىمدى دامۋىنىڭ باستى باعىتتارىن ايقىنداپ, ۇلتتىق ءىس-قيمىلدىڭ ناقتى جوباسى – «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن ۇسىندى.
تاۋەلسىزدىك جىلدارى ەلباسى باعدارىنىڭ اياسىندا قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ساپاسىن ايتارلىقتاي جاقسارتقان جانە قوعامنىڭ تۇراقتى دامۋىنا سەرپىن بەرگەن كەڭ كولەمدى ساياسي جانە ەكونوميكالىق رەفورمالار ىسكە اسىرىلدى. ءوز مەملەكەتتىلىگىمىزدى قۇرۋدىڭ تاريحي مىندەتى ورىندالدى.
بىرلىك پەن كەلىسىم سياقتى قوعامىمىزدىڭ اسىل قۇندىلىقتارىن نىعايتۋ, سونداي-اق, بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ كۇندەلىكتى ەڭبەگى مەن جاسامپاز كۇش-قۋاتى ەلدىگىمىزدىڭ تۇعىرلانىپ, وركەن جايۋىن قامتاماسىز ەتتى.
حالىقتىڭ قولداۋىنا يەك ارتا وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەڭ ءىرى يادرولىق قارۋ ارسەنالىنان باس تارتۋ جونىندە تاريحي شەشىم قابىلدادى. كوپۆەكتورلى ساليقالى سىرتقى ساياساتتى جۇرگىزە وتىرىپ, قازاقستان بارلىق كورشىلەس ەلدەرمەن مەملەكەتتىك شەكارا ماسەلەسىن شەشىپ, الەمنىڭ بارشا مەملەكەتتەرىمەن بەيبىت ارىپتەستىك قارىم-قاتىناس ورناتتى.
قازاقستان تاۋەلسىزدىك جىلدارى باستاپقى مۇمكىندىكتەرى تومەن ەلدەن پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى ەكونوميكالىق كولەمى جاعىنان اۋقىمدى ەكىنشى مەملەكەتكە اينالدى. اتاپ ايتقاندا, ەلگە ورتالىقازيالىق ايماققا كەلگەن بارلىق شەتەلدىك ينۆەستيتسيانىڭ شامامەن 70 پايىزىنا پارا-پار 160 ملرد. اقش دوللارى تارتىلدى. حالىقتىڭ جان باسىنا شاققانداعى ىشكى جالپى ءونىم 600-دەن 14 مىڭ دوللارعا ءوسىپ, ەلىمىزدىڭ التىن-ۆاليۋتا قورى 100 ملرد. اقش دوللارىنا جەتتى. وسى جىلدارى ەكى ەسەگە ۇلعايعان ەل ەكونوميكاسى بۇگىندە ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ەكونوميكالارىنىڭ تۇتاس كولەمىنەن ەكى ەسەگە اسىپ وتىر.
ەۋرازيا جۇرەگىندە ورنالاسقان ەلىمىزدىڭ جاڭا ەلورداسى – استانا تاۋەلسىزدىكتىڭ شىنايى سيمۆولىنا جانە ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ لوكوموتيۆىنە اينالدى.
قازاقستان وسى تاريحي مەجەگە ەكونوميكاسى سەرپىندى دامىعان ءارى جەتىستىكتەرىمەن ءاربىر قازاقستاندىق ماقتانا الاتىن قالىپتاسقان, تۇعىرلى دەموكراتيالىق مەملەكەت رەتىندە جەتتى.
رەسەي جانە بەلارۋسپەن ەرىكتىلىك, تەڭدىك, پراگماتيزم جانە باتۋالاستىق قاعيدالارىنا نەگىزدەلگەن ەكونوميكالىق ينتەگراتسيا جاساۋ ەل ەكونوميكاسىنىڭ بۇدان ءارى دامۋى ءۇشىن ايرىقشا الەۋەتتەر ءتۇزىپ, كەلەسىدەي ءمۇمكىندىكتەر ەسەبىنەن ءوسىم بەرەدى:
● جالپى كولەمى 170 ملن. ادامدى قۇرايتىن نارىققا شىعۋ;
● ەۋرازيادا جالپى كولەمى 2,5 ترلن. دوللارعا تەڭ جاڭا ەكونوميكالىق ورتالىق قۇرۋ;
● شەتەل ينۆەستيتسيالارى كولەمىنىڭ, ءوزارا قارجىلاي قۇيىلۋلاردىڭ ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋ, بىرلەسكەن كاسىپورىنداردى كەڭەيتۋ جانە ولاردىڭ جاڭاسىن قۇرۋ;
● نارىقتىق باسەكەلەستىكتىڭ ارتۋىنا بايلانىستى ىسكەري بەلسەندىلىكتى ايتارلىقتاي ارتتىرۋ جانە وتاندىق تاۋارلار مەن قىزمەتتەر ءۇشىن ۇلكەن نارىققا قول جەتكىزۋ;
● ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ, سالاارالىق كووپەراتسيانى كۇشەيتۋ, ءوندىرىستىڭ جاڭا سالالارىن دامىتۋ;
● جۇمىس ورىندارىن اشۋ, ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ موبيلدىلىگىن ارتتىرۋ, جاڭا ەڭبەك نارىعىنا قول جەتكىزۋ;
● قاتىسۋشى ەلدەردىڭ ءبىلىم, عىلىم, مەديتسينا قىزمەتتەرىنە ازاماتتاردىڭ ەركىن قول جەتكىزۋىن وڭايلاتۋ, سونداي-اق, شەكارالىق ىنتىماقتاستىقتى جانە كەڭ اۋقىمدى مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى ينتەنسيۆتەندىرۋ.
ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا ەنۋ الدىندا ۇلتتىق ەكونوميكانى قوسىمشا ىنتالاندىرا ءتۇسۋ ءۇشىن مەملەكەت باسشىسى وتاندىق كاسىپكەرلىككە, ەڭ الدىمەن, شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە ەرەكشە قولداۋ كورسەتۋدە. بۇل «بيزنەستىڭ جول كارتاسى», كاسىپكەرلەردى تەكسەرۋگە موراتوري, ۇلتتىق قوردان 1 تريلليون تەڭگە ينۆەستيتسيا ءبولۋ, ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋدىڭ جۇيەلى شارالارى, اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى تۇبەگەيلى ازايتۋ سياقتى بىرقاتار قادامداردان كورىنىس تاۋىپ وتىر.
دەموكراتيالىق كۇشتەردىڭ «قازاقستان-2050» جالپىۇلتتىق كواليتسياسى – ەلىمىزدىڭ ءىرى ۇنقاتىسۋ الاڭى بولا وتىرىپ, ماڭىزدى مەملەكەتتىك باستامالار بويىنشا قوعامدىق مۇددەلەردىڭ ۇيلەسىم تابۋىن قامتاماسىز ەتەتىن بىردەن-ءبىر قۇرىلىم.
ءبىز, ساياسي پارتيالار مەن جەتەكشى قوعامدىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرىنەن تۇراتىن دكجك مۇشەلەرى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداعىن قۇرۋدى تولىقتاي قولدايمىز.
بۇگىنگىدەي وتانىمىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى وسى ءبىر تاريحي ساتتە, ءبىز بارشا قازاقستاندىقتاردى ەلباسى ساياساتىنىڭ توڭىرەگىنە توپتاسۋعا, ال ۇكىمەت پەن اتقارۋشى ورگاندار جۇيەسىن – ەل پرەزيدەنتىنىڭ مەملەكەتتىك باعدارىن ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە شاقىرامىز.
ءبىز, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى مەن قاراپايىم قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ارتۋىنا ايرىقشا سەرپىن بەرىپ, مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىگىمىزدى نىعايتا تۇسەتىنىنە جانە قازاقستاننىڭ دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋىنە قاجەتتى جاعداي جاسايتىنىنا كامىل سەنەمىز.
«نۇر وتان» پارتياسى, قازاقستاننىڭ كوممۋنيستىك حالىق پارتياسى, «بىرلىك» پارتياسى, قازاقستاننىڭ پاتريوتتار پارتياسى, «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسى, قازاقستاننىڭ «اۋىل» الەۋمەتتىك-دەموكراتيالىق پارتياسى, كاسىپكەرلەردىڭ ۇلتتىق پالاتاسى, «قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اليانسى» زاڭدى تۇلعالار بىرلەستىگى, قازاقستان كاسىپوداقتارى فەدەراتسياسى, «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ارداگەرلەر ۇيىمى» قوعامدىق بىرلەستىگى, «بولاشاق» ستيپەندياسى تۇلەكتەرىنىڭ اسسوتسياتسياسى» قوعامدىق بىرلەستىگى, قازاقستاننىڭ كاسىپكەرلەر فورۋمى, مۇگەدەكتەردىڭ «دوس» تاۋەلسىز ءومىر ورتالىعى» قوعامدىق بىرلەستىگى, «قر قارۋلى كۇشتەرى ارداگەرلەرى» قوعامدىق بىرلەستىگى, «قر قارۋلى كۇشتەرى ارداگەرلەرى» اۋعانستان سوعىسى ارداگەرلەرى ۇيىمدارىنىڭ اسسوتسياتسياسى, قازاقستان ىسكەر ايەلدەرى اسسوتسياتسياسى, «قازاقستان تۇتىنۋشىلارىنىڭ ۇلتتىق ليگاسى» زاڭدى تۇلعالار بىرلەستىگى, «جاسىل» ەكونوميكا مەن G-GLOBAL دامىتۋ ءۇشىن كواليتسياسى» زاڭدى تۇلعالار ءبىرلەستىگى, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى, قازاقستان جازۋشىلار وداعى, كاسىپكەر-ايەلدەر وداعى, «رەسپۋبليكالىق ايەلدەر كەڭەسى» قوعامدىق بىرلەستىگى, «قازاقستان ۋكرايندارىنىڭ راداسى» قوعامدىق بىرلەستىگى.