قىرمان قىزىپ تۇر

اۋىل شارۋاشىلىعى مينيس­ترلىگىنىڭ بەرگەن مالىمە­تىنە قاراعاندا, ءار گەكتاردىڭ ورتاشا ونىمدىلىگى 12 تسەنتنەردەن اينالۋدا. بۇگىنگە دەيىن جالپى جيىنى 11,2 ملن توننا استىق باستىرىلعان. جاپپاي ەگىن جيناۋ جۇ­مىس­تارى رەسپۋبليكانىڭ بارلىق وڭىرىندە قارقىن الدى.

«ۇستىمىزدەگى جىلى اۋىل شا­رۋا­شى­لىعى داقىلدارىن جيناۋدىڭ جالپى الاڭى 23,4 ملن گەكتاردى قۇرايدى, ونىڭ ىشىندە 16,1 ملن گەكتار جەرگە بي­داي ونىمدەرى ەگىل­گەن. بيىلعى ەگىس ناۋ­قانى سا­پالى تۇقىمداردى قولدانا وتى­رىپ, وڭتايلى مەرزىمدە جۇر­گىزىلۋدە. فەر­مەرلەر ۋاقى­تىندا تىڭايتقىشتار ەنگىزىپ, ارامشوپتەر مەن اۋرۋلارعا قارسى داقىلداردى حيميالىق وڭدەۋدى ۋاق­تىلى جۇرگىزدى. بۇل ءوز  كەزەگىندە داقىل­داردىڭ جاعدايىنا وڭ اسەر ەتتى. ەگىن جيناۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن 147,7 مىڭ تراكتور, 38,1 مىڭ استىق جينايتىن كومباين, 13,3 مىڭ دەستەلەگىش, 73,4 مىڭ تراكتور تىركەمەسى ازىرلەنگەن», دەيدى بۇل جايىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى ءابىلحايىر تامابەك.

ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, مەملەكەت باسشىسى­نىڭ تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا جاپپاي ەگىن جيناۋ جۇمىستارىن باستاۋ ءۇشىن «جاسىل دامۋ»  اق قاراجاتى ەسەبىنەن اۋىل شارۋاشىلىق تەحنيكاسىن جەڭىلدىكپەن نەسيەلەندىرۋ تەتىگى ازىرلەنگەن. جەڭىلدىكتى ليزينگكە شامامەن 40 ملرد تەڭگە باعىتتالىپ وتىر.

2022 جىلعى 5 تامىزدان باستاپ «قازاگروقارجى» اق بارلىق فيليالدارىندا وسى باعدارلاما­لار­عا قاتىسۋعا وتىنىم­دەر قابىل­داۋ جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇگىندە 44,7 ملرد تەڭگە سوماسىنا 874 ءوتى­نىم قابىلدادى. بۇل رەتتە قارجى­لىق ليزينگ شارتى 345 ءوتىنىم بويىن­شا 18,4 ملرد تەڭگە سوماسىنا جاسال­دى. 11,9 ملرد تەڭگە سوماعا 160 ءوتىنىم ماقۇلداندى.

ەگىن جيناۋ جۇمىستارىن ۋاقتىلى جۇرگىزۋ ءۇشىن اۋىلشارۋا­شىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرگە 423,5 مىڭ توننا جەڭىلدەتىلگەن ديزەل وتىنى ءبولىندى. بۇل – وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ءبىرشاما ارتىق كورسەتكىش. وبلىستار اكىمدىكتەرى قوسىمشا 27 مىڭ توننا ديزەل وتىنىن ءبولۋدى سۇراعان ەدى.  بۇل وتىنىشتەر قاناعاتتاندىرىلدى. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىمەن بىرلەسە وتىرىپ, وبلىستاردا وسى جۇمىستى جۇزەگە اسىراتىن وپەراتورلاردى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنا بەكىتۋ كەستەسىن ازىرلەگەن ەدى. ديزەل وتىنىن جەتكىزۋ جۇمىستارى قازىر وسى كەستە بويىنشا ىسكە اسىرىلۋدا.

ء«بىز اتالعان ماسەلە بويىنشا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن ءجيى حابارلاسىپ وتىرامىز. ولاردىڭ حابارلاۋىنشا, شىلدە جانە تامىز ايلارىنا بولىنگەن جانارماي كولەمدەرىن وڭىرلەر تولىعىمەن الۋعا قول جەتكىزدى. قازىرگى ۋاقىتتا وبلىس وپەراتورلارى ديزەل وتىنىنىڭ قىركۇيەك ايىنداعى كولەمى ءۇشىن شارتتار جاساسۋ, تولەۋ جانە جونەلتۋ راسىمدەرىن جۇرگىزۋدە. مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىنان بوساتىلاتىن ديزەل وتىنىنىڭ باعاسى تونناسىنا 222 مىڭ تەڭگە نەمەسە ليترىنە 184 تەڭگە قۇرايدى. وپەراتورلاردىڭ شىعىندارىن ەسكەرە وتىرىپ, فەرمەرلەر ءۇشىن رەسپۋبليكا بويىنشا ورتاشا باعا ليترىنە 203 تەڭگە دەپ بەلگىلەنگەن. بۇل نارىقتىق باعادان 15-20%-عا ارزان. سونداي-اق ىشكى نارىقتى مۇناي ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا, ونىڭ ىشىندە, جەڭىلدەتىلگەن ديزەل وتىنىن ەگىن جيناۋ جۇمىستارىنا ۋاقىتىلى جەتكىزۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ ءۇشىن ۇكىمەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ىشكى جانار-جاعارماي نارىعىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى كوميسسيا قۇرىلدى. جالپى,  ديزەل وتىنىن جەتكىزۋ جوسپارلى رەجىمدە جۇزەگە اسىرىلۋدا», دەيدى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى اتالعان ماسەلە جونىندە.

ارينە, ەگىن جيناۋ جۇمىس­تارى­نىڭ تەك استىق ورۋمەن شەكتەل­مەيتىنى بەلگىلى. ونى ۇشىرىپ كەپ­تىرۋ, ساقتاۋ سەكىلدى قاربا­لاسى مول شارۋالار دا ناۋقان تۇسىن­دا قاباتتاسا ءجۇرىپ جاتادى. شارۋالار مىنە, وسى ءىستىڭ بارىنە تاپ-تۇيناقتاي ءازىر تۇرۋعا ءتيىس.  اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى ناۋقانعا دايىندىق بارىسىندا وسى كەشەندى ماسەلەلەردى قابات كۇيىن­دە ويلاستىرعان. قازىرگى كۇنى جاڭا ءونىمدى قابىلداۋعا ەلەۆاتورلاردى دايىنداۋعا تۇراقتى مونيتورينگ جۇرگىزىلۋدە. ماسەلەن, ءابىلحايىر تامابەكتىڭ مالىمەتىنشە, رەسپۋب­ليكادا استىق ساقتاۋدىڭ جالپى سىيىمدىلىعى 29,1 ملن توننانى, ونىڭ ىشىندە استىق قابىلداۋ كاسىپورىندارىندا 12,6 ملن توننانى, اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەردە 16,5 ملن توننانى قۇرايدى. كورسەتىلگەن ساقتاۋ سىيىمدىلىعى وتكەن جىلدارداعى اۋىسپالى قالدىقتاردى ەسكەرە وتىرىپ, جاڭا ەگىندى ساقتاۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى.

ء«وڭىر اكىمدىكتەرىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, ءداندى داقىلداردىڭ جالپى ءتۇسىمىنىڭ بولجامدى كولەمى 18,3 ملن توننا, ونىڭ ىشىندە بيداي 13,4 ملن توننادان استام دەڭگەيدە بولادى دەپ كۇتىلىپ وتىر. بۇدان باسقا, رەسپۋبليكادا 3,1 ملن توننا كولەمىندە اۋىسپالى استىق قالدىعى, ونىڭ ىشىندە 2,5 ملن توننا بيداي بار. اۋىسپالى قالدىقتاردى ەسكەرە وتىرىپ,  جالپى استىق  جيناۋدىڭ كۇتىلەتىن كولەمى رەسپۋبليكانىڭ ىشكى قاجەتتى­لىگىن تولىق قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق ەكسپورتقا استىقتىڭ بەلگىلى ءبىر كولەمىن وتكىزۋ جانە تيىسىنشە ءداستۇرلى نارىقتارىمىزدا ساۋدا پوزيتسيالارىن ساقتاۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى», دەيدى ۆيتسە-مينيستر ءا.تامابەك.

ۆيتسە-مينيستر سونداي-اق ەگىن جيناۋ ناۋقانىن تابىستى وتكىزۋدىڭ نەگىزگى ماسەلەسى – فەرمەرلەردى قار­جى-قاراجاتپەن قامتاماسىز ەتۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

«بيىل «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق جەلىسى بويىنشا كوكتەمگى ەگىس جانە ەگىن جيناۋ جۇمىس­تارىن قارجىلاندىرۋ سوماسى 140 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. «كەڭ دالا» باعدارلاماسى اياسىندا 111,2 ملرد تەڭگە سوماسىنا 3,7 مىڭنان استام ءوتىنىم قارجى­لان­دىرىلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىر­ماسى بويىنشا ازىق-ت ۇلىك كەلى­سىمشارت كورپوراتسياسى اۋىل شا­رۋاشىلىعى ونىمدەرىن فورۆاردتىق ساتىپ الۋدى جۇزەگە اسىردى, سونىڭ ناتيجەسىندە 80 ملرد تەڭگەگە 1,137 ملن توننا استىق جەتكىزۋ كولەمى بويىنشا كەلىسىمشارت جاسالدى», دەيدى ول قولىندا بار جاڭا دەرەكتەردى العا تارتا وتىرىپ.

جۋىقتا قوستاناي وبلىسىن­دا بولعان وراسان زور ءورت اپاتى قوعامىمىزدى ءدۇر سىلكىن­دىر­گەنى بەلگىلى. بۇل ءورتتىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوندىرۋ­شى شارۋالار مەن ديقاندار ەگىس­تىكتەرىنە زاردابى تيگەن جوق پا ەكەن؟ وسىنى بىلگەندى دە ءجون كوردىك. ويتكەنى قوستاناي ەلىمىزدەگى ەڭ استىقتى وڭىرلەردىڭ ءبىرى ەكەنى بەلگىلى. جيىن-تەرىم ناۋقانىنىڭ بارىسىن تۇراقتى باقىلاۋىندا ۇستاپ وتىرعان مينيسترلىكتەگىلەر بۇل جايىندا نە دەيدى؟

وسى ساۋالعا بايلانىستى قوستاناي وبلىسىندا اۋىل شارۋا­شى­لىعىندا پايدالانىلاتىن جەر ورتتەن زارداپ شەكپەگەنىن بىلدىك. بىزگە بۇل تۋرالى اشم ەگىن شارۋا­شىلىعى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ازات سۇلتانوۆ ايتىپ بەردى. ول قوستاناي وبلىسى اكىمدىگىنىڭ وزدەرىنە بەرگەن رەسمي اقپاراتى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ ەگىستىگى زارداپ شەكپەگەنىن مالىمدەدى.

«اتاپ ايتقاندا, ورتتەن ەڭ كوپ زارداپ شەككەن قاراسۋ جانە اۋليەكول اۋداندارى بويىنشا بۇل تابيعات اپاتى كەزىندە اۋىل شارۋاشىلىعى القاپتارى زارداپ شەككەن جوق. وندا قازىر توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى باستاعان كوميسسيا جۇمىس ىستەۋ ۇستىندە. كەلتىرىلگەن زالال مولشەرى انىقتالعان جاعدايدا, ماسەلە تج تۋرالى زاڭ شەڭبەرىندە شەشىلەدى. قوستاناي وبلىسىندا ەگىن جيناۋ الاڭى شامامەن 4 ملن گەكتاردى قۇرايدى. ودان الىناتىن ءونىمنىڭ بولجامدى كولەمى 4 ملن توننا دەڭگەيىندە. ەگىستىكتىڭ از عانا كولەمى جويىلسا دا, بۇل جال­پى ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جاع­دايىنا جانە باسقا دا سالدارعا اكەپ سوقتىرماس ەدى», دەيدى ول بۇل جايىن­دا بەرگەن تۇسىندىرمەسىندە.