كەلەسى جىلى ەلىمىزدە جاڭا سالىق كودەكسى ازىرلەنىپ, قولدانىسقا بەرىلۋگە ءتيىس. سونىڭ ىشىندە, اسىرەسە, سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ ماسەلەسى تۇتاسىمەن قايتا جازىلماق. پرەزيدەنتتىڭ ءوزى وسىنداي مىندەت جۇكتەپ وتىر. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جولداۋدا سالىق ماسەلەسىنە ارنايى توقتالىپ, ەكونوميكانىڭ ءارتۇرلى سەكتورىندا ديففەرەنتسيالدى سالىق مولشەرلەمەسىنە كوشۋ قاجەتتىلىگىن اتادى.
«فيسكالدى رەتتەۋ ءىسىن قايتا جاڭعىرتۋ ءۇشىن 2023 جىلى جاڭا سالىق كودەكسى ازىرلەنەدى. ونىڭ ەڭ تۇيتكىلدى تۇسى سانالاتىن سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ ماسەلەسى تۇگەل قايتا جازىلۋعا ءتيىس. سونداي-اق جۇمىس بارىسىندا بەتپە-بەت كەزدەسۋ مۇلدەم بولمايتىنداي ەتىپ, سالىقتىق باقىلاۋ قىزمەتىن تولىق تسيفرلاندىرۋ كەرەك. تاعى ءبىر باسىمدىق – سالىقتىق ىنتالاندىرۋ شارالارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ. ول ءۇشىن ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالاسىندا ديففەرەنتسيالدى سالىق مولشەرلەمەسىنە كوشكەن ءجون. پايدانىڭ تەحنولوگيالىق جاڭعىرۋعا جانە عىلىمي ازىرلەمەلەرگە جۇمسالعان بولىگىنە سالىناتىن كورپوراتيۆتى تابىس سالىعىن تومەندەتۋ نەمەسە ودان بوساتۋ ءتاسىلىن ەنگىزۋ كەرەك», دەدى پرەزيدەنت.
جاڭا كودەكس اياسىندا سالىق رەجىمدەرى مەيلىنشە جەڭىلدەتىلمەك. بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە سالىقتان جالتارۋ ارەكەتىن ازايتۋ ماقساتىندا جاسالماق. سونىمەن بىرگە ەل اراسىندا سالىق جۇكتەمەسىن تومەندەتۋ ءۇشىن ۇيىمداردى ادەيى بولشەكتەۋ پراكتيكاسى دا ءجيى كەزدەسەدى. ەندى كودەكستە بۇل ماسەلە دە قاراستىرىلماق. قۇنى اسپانعا ۇشقان ستاۆكالاردى جەرگە ءتۇسىرۋ جاڭا كودەكستىڭ باستى تالابى بولادى. پرەزيدەنت ويعا قونىمدى ءارى راسىمدەرى قاراپايىم بولشەك ساۋدا سالىعىن قولدانۋ اياسىن كەڭەيتەيىك دەدى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى دانيا ەسپاەۆا ەكونوميكانىڭ ءارتۇرلى سەكتورىندا سالىق بويىنشا ديففەرەنتسيالدى ستاۆكاعا كوشۋ ماسەلەسىن «اق جول» فراكتسياسىنىڭ 2012 جىلدان بەرى كوتەرىپ كەلە جاتقانىن ايتادى.
ء«بىزدىڭ پارتيا قوسىمشا قۇن سالىعى ستاۆكاسىن قايتا قاراۋ جانە سالىق كودەكسىنە باسىم سالالار (ازىق-ت ۇلىك, جەڭىل ونەركاسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى) ءۇشىن تومەندەتىلگەن ستاۆكا ەنگىزۋ تۋرالى ۇكىمەتكە بىرنەشە رەت ۇسىنىس جولدادى. بىراق مەملەكەتتىك ورگاندار بىزبەن كەلىسكەن جوق. قازىر جەر بايلىعىمىزدى تاسىپ جاتقان شەتەلدىك ءىرى شيكىزات گيگانتتارى دا, ءبىزدىڭ ورتا دەڭگەيلى قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارى دا بىردەي ستاۆكامەن سالىق تولەيدى. ەندى پرەزيدەنت تاپسىرماسىنان كەيىن ءبىزدىڭ باستامامىز ورىندالاتىن بولدى», دەيدى د.ەسپاەۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا, ستاۆكانىڭ تومەندەۋى ءبىرىنشى كەزەكتە كۇندەلىكتى قولدانىستاعى تاۋارلار باعاسىنىڭ ارزانداۋىنا, ودان ءارى قاراي ينفلياتسيانىڭ تومەندەۋىنە ىقپال ەتەدى.
«سالىق كودەكسىندە ەكونوميكانىڭ سەكتورلارى بويىنشا سارالانعان كورپوراتيۆتىك سالىق مولشەرلەمەسى بولادى دەپ ۇمىتتەنەمىن, ول قازىر اگرارلىق سەكتوردى قوسپاعاندا, بارلىعى ءۇشىن 20 پايىزدى قۇرايدى.
«كوپتەگەن ەلدە قوسىمشا قۇن سالىعى ستاۆكاسى سالاعا بايلانىستى ءارتۇرلى بولادى. ياعني بۇل – الەمدىك تاجىريبە. مىسالى, نورۆەگيادا مۇناي ءوندىرۋشى كومپانيالار ءۇشىن تابىستىڭ 50 پايىزى دەڭگەيىندەگى ارنايى سالىق بار. قىتايدا دا تابىستىڭ 20-40 پايىزى مولشەرىندە ارنايى سالىق بەكىتىلگەن. كورشىلەس وزبەكستاندا سالاعا بايلانىستى سالىق مولشەرلەمەسى 12-22 پايىز ارالىعىندا قۇبىلىپ تۇرادى. مەنىڭشە, پرەزيدەنتتىڭ ديففەرەنتسيالدى ستاۆكاعا كوشۋ تۋرالى تاپسىرماسى جاڭا رەالدى سالىق جانە ەكونوميكالىق رەفورمالاردىڭ باستاۋى بولادى», دەدى دەپۋتات.
«ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى» اق ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى كسەنيا زاگالدىڭ پايىمداۋىنشا, الەمدىك تاجىريبەدە قوسىمشا قۇن سالىعىن قوسا العاندا جۇيەلىك ماڭىزدى سالىقتارعا ديففەرەنتسيالدى مولشەرلەمەلەر ءجيى قولدانىلادى.
ينفوگرافيكانى جاساعان امانگەلدى قياس, «ەQ»
ەۋروپالىق وداقتىڭ تۇگەل دەرلىك ەلدەرىندە قوسىمشا قۇن سالىعىنىڭ تومەندەتىلگەن مولشەرلەمەسى (كەم دەگەندە 5 پايىز) بار, ونىڭ ىشىندە 18 ەلدە ەكى تومەندەتىلگەن مولشەرلەمە بار. قوسىمشا قۇن سالىعىنىڭ تومەندەتىلگەن ستاۆكاسى نەگىزىنەن ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى, فارماتسەۆتيكا, باسپا ونىمدەرى (گازەت, كىتاپ, جۋرنال), اۋىل شارۋاشىلىعى رەسۋرسى (جەم, تىڭايتقىش) سالالارىندا قولدانىلادى. يسپانيا, فرانتسيا, يتاليا, ليۋكسەمبۋرگ جانە يرلانديادا باسپا ونىمدەرىنە, فارماتسەۆتيكاعا, اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنە ققس-تىڭ وتە تومەن مولشەرلەمەلەرى (5 پايىزدان از) قولدانىلادى», دەپ مىسال كەلتىردى.
ساراپشىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, قازاقستاندا قوسىمشا قۇن سالىعىنىڭ 12 پايىز مولشەرىندەگى ستاندارتتى ستاۆكاسى بار, سونىمەن قاتار جەڭىلدىكتەردىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرى – قولدانىستا. كەيبىر قىزمەت ءتۇرى سالىقتان بوساتىلعان. ەكونوميكانى تۇراقتاندىرۋ ماقساتىندا 2020 جىلى سول جىلدىڭ 1 قازانىنا دەيىن الەۋمەتتىك ماڭىزدى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا 8 پايىز مولشەرىندە ققس ستاۆكاسىن قولدانۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان ەدى.
«الەۋمەتتىك ماڭىزدى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا ققس-نىڭ تومەندەتىلگەن ستاۆكاسىن بەكىتۋ باعانىڭ تومەندەۋىنە اسەر ەتىپ, تۇتىنۋشى ءۇشىن تاۋارلاردى قولجەتىمدى ەتە تۇسەدى. سوندىقتان قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلارعا ققس-تىڭ ديففەرەنتسيالدى ستاۆكاسىنا كوشۋ ماسەلەسىن مۇقيات زەردەلەۋى ورىندى سياقتى», دەيدى ك.زاگال.
پرەزيدەنت جولداۋىندا سالىق تاقىرىبىنا وراي باسقا دا ماڭىزدى ماسەلەلەر كوتەرىلدى. ولار – تەحنولوگيالىق كومپانيالارعا سالىقتىق ىنتالاندىرۋ جاساۋ, ارنايى سالىق رەجىمدەرىن جەڭىلدەتۋ, ورتا تاپقا قاتىسى جوق, نەگىزىنەن اسا قىمبات جىلجىمايتىن م ۇلىك پەن ترانسپورتقا سالىناتىن ءسان-سالتانات سالىعى.
AERC قولدانبالى زەرتتەۋلەر دەپارتامەنتىنىڭ اعا اناليتيگى ەۆگەنيا پاك وتاندىق LS باسىلىمىنا بەرگەن سۇحباتىندا قازىرگى سالىق كودەكسىن وقۋ وتە قيىندىق تۋدىراتىنىن, ويتكەنى وندا تىم كوپ تۇزەتۋلەر ەنگىزىلگەنىن ايتادى.
«زاڭنامانى تىم ءجيى رەفورمالاعاندىقتان قاراپايىم سالىق تولەۋشىنىڭ بۇل كودەكستى وقىپ, پايدالانۋى تىم قيىنعا سوعادى. قازىرگى نۇسقادا سالىق كودەكسىن وقىپ, ونى ءتۇسىنۋ قولايسىز ءارى قيىن. سونداي-اق بۇل قۇجاتتا تىم كوپ سالىق جەڭىلدىكتەرى قاراستىرىلعان. الايدا ولاردىڭ تيىمدىلىگى مۇلدە زەرتتەلمەگەن. جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعان, بىراق سول جەڭىلدىكتى ناقتى ناتيجە تۇرىندە الاتىن نىساندارعا قويىلاتىن قانداي دا ءبىر تالاپتار جوق. ناتيجەسىندە, سالىق جەڭىلدىكتەرى سالىق بازاسىنىڭ اياسىن تارىلتىپ, بيۋدجەت تۇسىمدەرىن قىسقارتادى. ءبىز بۇل شىعىننىڭ ەكونوميكاعا قانشالىقتى اسەر ەتكەنىن بىلمەيمىز. وسىعان وراي سالىق كودەكسىندەگى بارلىق جەڭىلدىكتەردى قايتا قاراپ, ولاردى تيىمدىلىك, ناتيجەلىلىك, ويعا قونىمدىلىق تۇرعىسىنان زەردەلەۋ قاجەتتىگى تۋىپ وتىر. سونداي-اق مەنىڭ پىكىرىمشە, جەڭىلدىك الىپ وتىرعاندارعا ءسال دە بولسا جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيتىن كورسەتكىشتەردى ەنگىزۋ دۇرىس بولار ەدى», دەيدى ە.پاك.
ۇكىمەت باسشىسى ءاليحان سمايىلوۆتىڭ سوزىنە دەن قويساق, جاڭا كودەكستى دايىنداۋعا بيزنەس وكىلدەرى, ساراپشىلار جانە «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى اتسالىسۋعا ءتيىس.
«جاڭا سالىق كودەكسى اعىمداعى احۋالدىڭ سىن-قاتەرلەرىنە دەر كەزىندە ارەكەت ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن, مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ نەگىزگى قۇرالىنا اينالۋعا ءتيىس. فيسكالدىق ساياساتتى ودان ءارى جەتىلدىرۋ سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدىڭ تۇسىنىكتى, ناقتى جانە اشىق راسىمدەرىن بەلگىلەي وتىرىپ, ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى ىنتالاندىرۋعا, ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىقتى ارتتىرۋعا, سالىق بازاسىن كەڭەيتۋگە جانە بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگىن نىعايتۋعا باعىتتالۋعا ءتيىس», دەدى پرەمەر-مينيستر.
جالپى, 2000 جىلدان بەرى ەلىمىزدە سالىق كودەكسى ءۇش رەت قابىلدانعان, قازىر ءۇشىنشى نۇسقاسىن پايدالانىپ وتىرمىز. ءماجىلىس دەپۋتاتى امانجان جامالوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2017 جىلدان بەرگى ۋاقىتتىڭ وزىندە سالىق كودەكسىنە 34 زاڭ اياسىندا 707 تۇزەتۋ ەنگىزىلدى. نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ اقپاراتتىق-قۇقىقتىق جۇيەسىندە كودەكستىڭ 47 ارحيۆتىك رەداكتسياسى بار ەكەن.