سوڭعى ۋاقىتتا ەلدىگىمىزگە ءتىل تيگىزىپ, تاريحىمىزعا كۇيە جاققاندار پايدا بولا باستادى. سىرتتاعى جاۋدى قويشى, ءوز ىشىمىزدە دە ىرىتكى سالىپ جۇرگەندەر جەتەرلىك. قازاق زيالىلارىنىڭ ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسىن مۇلدەم جوققا شىعارىپ, «الاش» يدەياسىنا كۇمان كەلتىرگەندەرگە جاۋاپ دايىن! تاريحي ماڭىزدى قۇجاتتاردى ەشكىم جوققا شىعارا الماس!
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتى قابىرعاسىندا اتالعان ءبىلىم ورداسىنىڭ جانىنداعى «الاش» عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى مەن «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسى بىرلەسىپ ۇيىمداستىرعان «الاش رەسپۋبليكاسىنىڭ 105 جىلدىعى جانە قازاق كونستيتۋتسياسىنىڭ قاينار كوزدەرى: جاڭا دەرەككوزدەر, زەرتتەۋدىڭ ماسەلەلەرى مەن بولاشاعى» تاقىرىبىندا حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى.
جيىنعا قاتىسۋشىلار «الاش» يدەياسى جايلى ءوز ويىن ورتاعا سالدى. ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرورەكتورى, الاشتانۋشى عالىم ديحان قامزابەك ۇلى تاريحىمىزدى تۇگەندەيتىن ۋاقىت جەتكەنىن ايتتى. «وسى ۋاقىتقا دەيىن ءسوز تالاستىرىپ كەلدىك. ادىلەتتى قازاقستانعا قادام باسقاننان كەيىن ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن جالعاپ, ناقتى تۇجىرىمدامالار مەن زەرتتەۋلەر ارقىلى تاريحىمىزدى ايشىقتاي ءتۇسۋ كەرەك», دەدى.
ۇلى دالانىڭ تاريحىن ەجەلگى داۋىردەن باستاپ قازىرگە دەيىن زەرتتەۋدى ودان ءارى جالعاستىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «تاۋەلسىزدىك بارىنەن قىمبات» باعدارلامالىق ماقالاسىندا ايتىلعان بولاتىن. اتالعان ماقالادا كوتەرىلگەن مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتى «قازاقستان تاريحى ەجەلگى داۋىردەن بۇگىنگى كۇنگە دەيىن» اتتى 7 تومدىق ىرگەلى عىلىمي ەڭبەكتى ازىرلەۋدى باستاپ كەتتى. اتالعان ينستيتۋتتىڭ ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور زيابەك قابىلدينوۆ قۇندى ەڭبەكتى قۇراستىرۋعا 400-گە جۋىق مامان تارتىلعانىن ايتتى. ءتىپتى بۇل ىسكە الىس شەتەلدەگى عالىمدار دا اتسالىسپاق. باس-اياعى 2,5 جىلدىڭ ىشىندە قۇندى ەڭبەك جارىققا شىعادى دەپ كۇتىلۋدە. بۇل ەڭبەكتە ءاليحان بوكەيحان, احمەت بايتۇرسىن ۇلى سياقتى «الاش» زيالىلارىنا جەكە-جەكە پاراگرافتار ارنالماق.
«اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ توراعاسى ازات پەرۋاشوۆ «الاش» پارتياسىنىڭ مۇراسىن زەرتتەۋ ءبىر بولەك, زيالى قاۋىم ۇسىنعان يدەيالاردى زامان اعىمىنا قاراي يكەمدەلىپ, جۇزەگە اسۋعا ءتيىس دەگەن ويىن ورتاعا سالدى. «بىزگە وزگە يدەيا قاجەت ەمەس. ودان ارتىق تا تابا المايسىز. بۇل – تۇتاس ۇلتتىڭ يدەياسى», دەدى ول.
كونفەرەنتسياعا جاپونيادان ونلاين بايلانىسقا شىققان حوككايدو ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ سلاۆيان-ەۋرازيالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ۋياما توموحيكو الاش زيالىلارى مەن جاپونيا اراسىنداعى بايلانىستىڭ تەك بولجام ەمەس شىندىق بولعانىن ايعاقتايتىن دەرەكتەردى جاريا ەتتى. ناقتىلاساق, 1919 جىلى رايىمجان مارسەكوۆ جاپون ۇكىمەتىنە حات جازىپ, الاشوردا ۇكىمەتىن تانۋدى, مويىنداۋدى سۇراعان, جاس قازاق مەملەكەتىنە كومەك بەرۋىن وتىنگەن. جاپوندىق تاريحشى اتاپ وتكەنىندەي, مارسەكوۆ ءوز سوزىندە سول كەزدە الاشوردا وكىلدەرىنەن بولەك جاپونيامەن كەلىسسوز جۇرگىزىپ جاتقان كولچاك ۇكىمەتىن بىردە-ءبىر رەت اتاماعان جانە الاشوردانىڭ قىزمەتىن دەربەس ورگان رەتىندە سيپاتتاپ وتىرعان. بۇل جايىندا ۇزاق جازۋعا بولادى. بۇگىندە جاپوندىق تاريحشى تاريحي قۇجاتتى قازاق تىلىنە اۋدارىپ جاتقان كورىنەدى. بۇل – «الاش» مۇراسىنىڭ جاڭا پاراعى اشىلدى دەگەن ءسوز!