شىمكەنت قالاسىنا ىسساپارمەن كەلگەن «اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ توراعاسى ازات پەرۋاشەۆ م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىندە وتكەن كەزدەسۋدە پارتيا الدىندا تۇرعان نەگىزگى 5 مىندەتتى اتاپ ءوتتى. ولار – تاۋەلسىزدىكتى قورعاۋ مەن الاش يدەياسىن ءتىرىلتۋ; نارىقتىق ەكونوميكانى, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ; جەمقورلىققا قارسى كۇرەس, شەتەلدە جاسىرىنعان اقشالاردى ەلگە قايتارۋ; قوعامدى دەموكراتيالاندىرۋ جانە پارلامەنتاريزمدى نىعايتۋ, سونداي-اق, الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك پەن حالىقتىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋ.
پارتيا توراعاسىنىڭ پىكىرىنشە, جەمقورلىق, الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك, باي مەن كەدەي اراسىنداعى الشاقتىق جانە مونوپوليانىڭ ۇستەمدىگى قوعامدى قاڭتار وقيعاسىنا الىپ كەلدى. «وسىنداي جاعدايدى قايتا بولدىرماۋ ءۇشىن ەلدە كەيبىر زاڭنامالاردى ءالى دە وزگەرتۋ كەرەك», دەدى ول.
ۋنيۆەرسيتەت ۇستازدارى جانە ستۋدەنتتەرمەن كەزدەسۋدە ا.پەرۋاشەۆ جۇمىسى اۋىر ايەلدەردىڭ زەينەت جاسىن قىسقارتۋ تۋرالى ۇسىنىستى قولدايتىنىن ايتتى. بۇگىندە وسى ماسەلە قوعامدا كوپ تالقىلاناتىن تاقىرىپتىڭ بىرىنە اينالعانىن ايتقان پارتيا توراعاسى ول ءۇشىن قارجىنى مەملەكەتتىڭ قازىناسىنان قاراستىرۋعا بولاتىنىن العا تارتتى. سونداي-اق كەزدەسۋدە جاس مامانداردىڭ بىلىكتىلىگى جونىندە ءسوز قوزعالدى. اقجولدىقتار جەرگىلىكتى وقۋ ورىندارى سۇرانىسقا ساي ماماندار دايارلاۋ ىسىنە كوڭىل بولسە دەگەن وتىنىشتەرىن ءبىلدىردى. وعان جاۋاپ رەتىندە ۇستازدار جالاقىنىڭ ازدىعىن ايتىپ, جاس ماماندار جوعارى جالاقى ءۇشىن شەتەلگە كەتۋگە ءماجبۇر ەكەنىن جەتكىزدى.
شەتەلگە جاسىرىلعان اقشالاردى قايتارۋ ماسەلەسىندە پارتيانىڭ باستامالارى تۋرالى قويىلعان ساۋالعا ا.پەرۋاشەۆ شۆەيتساريا پارلامەنتىندە سويلەگەن سوزىندە بۇل پروبلەمانى كوتەرگەنىن مالىمدەدى.
«ۇكىمەت مۇشەلەرى مەن ۇلتتىق كومپانيا باسشىلارىنىڭ شەتەلدىك بانكتەردەگى شوتى جاريالى بولۋعا ءتيىس. بۇل تاجىريبە ەۋروپا ەلدەرىندە بار. بىزگە دە سونى ەنگىزۋ قاجەت. لاۋازىمدى تۇلعالارعا بانكتىك قۇپيا قولدانباۋ قاجەت. ەلىمىزدە وكىنىشكە قاراي, جەمقورلىقپەن سوتتالعانداردىڭ كەيبىرى مەرزىمىنەن بۇرىن شارتتى تۇردە بوساپ شىقتى. بوستاندىققا شىققانىمەن قويماي, شەتەل اسىپ كەتەتىنى بار. سول ءۇشىن جەمقورلارعا قاتىستى زاڭ ەرەجەسىن قاتايتۋ كەرەك. پارامەن ۇستالدى ما, سوت ۇكىمىمەن كەسىلگەن مەرزىمدى تۇگەل تەمىر توردا وتكىزسىن. ەكىنشىدەن, مۇنداي ىسپەن سوتتى بولعاندارعا مەملەكەت قازىناسىنان ۇرلاعان اقشانى تولىق قايتارمايىنشا شەتەلگە شىعۋعا رۇقسات بەرمەۋ كەرەك. شەتەلدىك بانكتەردە ەلدىڭ اقشاسىن جاسىرعان شەنەۋنىكتەردى انىقتاۋ, قارجىنى ەلگە قايتارۋ ماسەلەسى توڭىرەگىندە ەۋروپارلامەنت دەپۋتاتتارىمەن ورتاق جۇمىس توبىن قۇرۋدى ۇسىندىم. بىراق وعان ەۋروپالىق ارىپتەستەر مۇددەلى ەمەس. ويتكەنى قازاقستاننان ۇرلانعان اقشا ولار ءۇشىن ەكونوميكاسىنا قۇيىلار ينۆەستيتسيا», دەدى ا.پەرۋاشەۆ.
پارتيا توراعاسى «ەگەر تونالعان قارجىلار تۇگەل كەرى قايتارىلسا, ەلدىڭ جاعدايىن ءبىر كوتەرىپ تاستاۋعا تولىق جەتەر ەدى» دەگەن پىكىرىن قوسا كەتتى.
سونىمەن بىرگە اقجولدىقتار كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور مەن ۇلتتىق كومپانيالار پارلامەنت دەپۋتاتتارىنا ەسەپ بەرىپ وتىرۋى ءتيىس دەگەن ۇسىنىسىن ءبىلدىردى. سەبەبى ماجىلىستەگى حالىق قالاۋلىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن بەكىتىلەتىن بيۋدجەتكە كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور مەن ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ تابىسى كىرمەيدى. ال ولارداعى قارجى كولەمى بيۋدجەتتىڭ 60 پايىزىنا پارا-پار. ا.پەرۋاشەۆ «باقىلاۋ بولماعان سوڭ دا ۇلتتىق كومپانيا قىزمەتكەرلەرى ميلليونداپ جالاقى مەن سىياقى الىپ تايراڭداپ ءجۇر» دەدى.
كەزدەسۋ بارىسىندا پارتيا كوشباسشىسى كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جايىن دا قوزعاپ ءوتتى. ونىڭ پايىمىنشا, شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى سالىقتان مۇلدەم بوساتۋ كەرەك. وسى تۇستا شەنەۋنىكتەر كەرىسىنشە, جۇمىسسىز, جاعدايى جوق ازاماتتارعا جاردەماقى بەرىپ, كەدەيلىكپەن كۇرەسۋدىڭ ورنىنا, بۇل ماسەلەنى اسقىنتىپ وتىر دەگەن وي ايتتى.
«ەگەر كاسىپكەرلەر سالىقتان بوساتىلسا, حالىقتى وزدەرى-اق جۇمىسپەن قامتىپ, ەلدى وتاندىق ونىممەن قامتاماسىز ەتەر ەدى. ال بيۋدجەتتى تولتىرۋ جەراستى قازبا بايلىقتارىن ءوندىرۋشى الپاۋىت كومپانيالار ەسەبىنەن جۇزەگە اسسا دا جەتكىلىكتى. قازىر وتاندىق ونىمدەر ءوندىرىسىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگى قاتتى سەزىلەدى», دەدى ول.
سونىمەن بىرگە ا.پەرۋاشەۆ جىل سايىن قالاعا اۋىلداردان مىڭداعان جاستىڭ اعىلاتىنىن, ولارعا جاعداي جاساۋ ءۇشىن الدىمەن جاتاقحانالار سالۋ قاجەت ەكەنىن العا تارتتى. «جاستاردىڭ اياققا تۇرىپ كەتۋىنە قولداۋ بولسا, وسكەلەڭ قوعامدا ءوز ورنىن تەز تاۋىپ, وتباسىن قۇرۋعا دا اسىعار ەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ەلدە دەموگرافيالىق احۋالدىڭ جاقسارۋىنا, بەلسەندى جاستار ارقىلى ۇلت ساپاسىنىڭ ارتۋىنا ۇلكەن كومەگىن تيگىزەر ەدى», دەيدى پارتيا توراعاسى.
ءىسساپار بارىسىندا ا.پەرۋاشەۆ قالاداعى «الەمبت» زاۋىتىندا بولىپ, ءوندىرىس ورنىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. ءبىر كۇندە 60 مىڭ پارعا دەيىن ءتۇرلى ديزاين جانە ماتەريالمەن ش ۇلىق شىعارۋعا قاۋقارلى فابريكادا 250 ادام ەڭبەك ەتەدى. كەيىننەن اقجولدىقتار نەگىزگى ساتىپ الۋشىلارى تۇركىستان وبلىسىنىڭ جۇرتشىلىعى بولىپ سانالاتىن مەگاپوليستەگى ەڭ ءىرى بازارلاردىڭ ءبىرى – «الاش» امبەباپ ساۋدا ورتالىعىن ارالاپ, ازىق-ت ۇلىكتىڭ باعاسىن ءبىلدى.
ساپار سوڭى بۇرىنعى «فوسفورشىلار سارايىنىڭ» ماڭىندا سول توڭىرەكتىڭ تۇرعىندارىمەن وتكەن كەزدەسۋمەن اياقتالدى. پارتيا توراعاسى بۇرىنعى مادەنيەت سارايىنىڭ زاڭدىق ماسەلەلەرىن شەشىپ, ەشقانداي قارىزسىز شىمكەنت قالاسىنىڭ بالانسىنا وتكىزۋگە ۋادە بەردى.
شىمكەنت