«جەتىسۋ وڭىرىنەن قىتايعا قاراي بىرقاتار اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمى ەكسپورتتالادى. سوعان بايلانىستى قىتاي تاراپى ءوز ستاندارتتارىنا ساي زەرتحانانى قازىرگىدەي تەك قىتاي جاعىندا ەمەس, شەكارانىڭ قازاقستان جاق بەتىنە دە سالسا, ەكسپورتتاۋ بارىسىنداعى پروتسەدۋرالاردى ءبىرشاما جەڭىلدەتەر ەدى». بۇل وبلىس اكىمى بەيبىت يساباەۆتىڭ قىتايدىڭ الماتىداعى باس كونسۋلى تسزيان ۆەيمەن كەزدەسۋدە ايتقان ۇسىنىسى. الداعى ۋاقىتتا ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق شەڭبەرى كەڭەيە تۇسپەك.
جەتىسۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, رەسمي قوناقتاردى جىلى قابىلداعان ءوڭىر باسشىسى باس كونسۋلدىڭ كەزدەسۋ تۋرالى ءوتىنىشىن ريزاشىلىقپەن قابىلداعانىن جانە ولاردىڭ ۇسىنىستارىن تىڭداۋعا ءازىر ەكەنىن جەتكىزگەن.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتەيىك, بيىل قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى ديپلوماتيالىق بايلانىستاردىڭ ورناعانىنا 30 جىل تولىپ وتىر. وسى ۋاقىت ىشىندە جان-جاقتى قارىم-قاتىناس تەرەڭدەي ءتۇسىپ, ەكونوميكالىق باعىتتا ۇلكەن جۇمىستار اتقارىلدى. بۇگىندە شۇرايلى جەتىسۋ جەرىمەن شەكتەسىپ جاتقان الىپ دەرجاۆا ولكەلى وڭىرمەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى ودان ءارى نىعايتۋعا مۇددەلى. وسىعان وراي بىرنەشە ۇسىنىس-تىلەگىن ءبىلدىرىپ, الدا اتقارىلار شارۋانىڭ جوسپارىن سىزىپ كەتتى.
ماسەلەن, ولار جەتىسۋ وبلىسى مەن شەكارالاس شىڭجاڭ ولكەسى اراسىندا باۋىرلاستىق بايلانىس ورناتىلسا دەگەن نيەتتە. سونىمەن بىرگە مادەني-رۋحاني باعىتتا دا ارىپتەستىككە دايىن. وعان قوسا ىسكەرلىك قارىم-قاتىناستاردى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىپ, «قورعاس» ايماعىندا ءىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا بەلسەنە قاتىسۋعا ىقىلاستى. بۇل رەتتە تۋىنداعان ماسەلەلەردى جەدەل شەشۋگە ىقپال ەتەتىن وڭىرلىك دەڭگەيدە ۇيلەستىرۋ مەحانيزمىن قۇرۋ تۋرالى تىلەگىن جەتكىزدى.
«ويتكەنى شەكارا ايماعىندا جەرگىلىكتى بيلىك دەڭگەيىندە شەشىلەتىن ماسەلەلەر تۋىنداعان جاعدايدا تەك ورتالىق ورگاندار ارقىلى جۇمىس ىستەۋگە تۋرا كەلەدى جانە ول ءبىرشاما ۋاقىتتى الادى. سوندىقتان بىزگە ءىس بارىسىندا تۋىنداعان ماسەلەلەردى تالقىلاپ, شەشۋگە جەرگىلىكتى بيلىكپەن جۇمىس ىستەگەن الدەقايدا ءتيىمدى بولار ەدى», دەيدى تس.ۆەي.
وبلىس اكىمى بەيبىت يساباەۆ ءوز سوزىندە الدىمەن جالپى جەتىسۋ ولكەسىنىڭ قىتايمەن شەكارالاس ايماقتارىنىڭ حالىقارالىق كولىك ءدالىزى رەتىندەگى, ەكونوميكالىق, تۋريستىك جانە باسقا دا باعىتتارداعى ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىكتەرىنە توقتالدى. سونىڭ ىشىندە «قورعاس – شىعىس قاقپاسى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىنداعى, «دوستىق» بەكەتىندەگى قولعا الىناتىن جوبالار جايىندا دا قىسقاشا ايتىپ ءوتتى. ماسەلەن, اەا اۋماعىندا قازىر 600 گەكتاردان استام جەرگە ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم تارتىلعان. بۇگىندە بىرىڭعاي رەەستردە جوبالارىنىڭ جالپى سوماسى 500 ملرد تەڭگە بولاتىن 28 قاتىسۋشى تىركەلگەن. 2016 جىلعا دەيىن سونىڭ 20 جوباسىن ىسكە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. قىتايمەن اراداعى ساۋدا, ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق ىنتىماقتاستىققا كەيىنگى جىلدارداعى ىندەتتىڭ ءورشۋى ءبىراز تەجەۋ بولدى. بىراق قوس تاراپ تا ەپيدەميولوگيالىق جاعدايدىڭ رەتتەلەتىنە سەنىم ارتادى.
ەكىنشى تاراپتىڭ ۇسىنىسىنا قاتىستى بەيبىت يساباەۆ شىڭجاڭ ولكەسىمەن ارىپتەستىك قاتىناستاردى ورنىقتىرۋعا قازاقستاندىق تاراپتىڭ دا ىقىلاستى ەكەنىن ايتتى. ال «قورعاس» حشىو ورتالىق ورگانعا قارايتىن بولعاندىقتان, بۇل ماسەلەنى ءوزارا اقىلداسا وتىرىپ شەشەتىنىن جەتكىزدى. جەتىسۋلىقتار رۋحاني-مادەني بايلانىستاردى ورنىقتىرۋعا قارسى ەمەس. سول سياقتى «قورعاس» ايماعىندا اسا ءىرى قىتايلىق ينۆەستوردىڭ باستاعان ۇلكەن جوباسى ىندەتتىڭ كەسىرىنەن ءۇش جىلدان بەرى تەك 10 پايىزى عانا ىلگەرى جىلجىعانىن تىلگە تيەك ەتىپ, باس كونسۋلدان وسى جوبانىڭ ءساتتى ىسكە اسىرىلۋىنا ىقپال ەتۋدى سۇرادى.
«وبلىستىڭ 2026 جىلعا دەيىنگى ينۆەستيتسيالىق پورتفەلى جاساقتالعان. وعان جالپى سوماسى 1 ترلن تەڭگە بولاتىن, 8 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇرايتىن 172 جوبا ەنگىزىلگەن. بىراق سونىڭ ىشىندە قىتايلىق ءىرى ينۆەستورلار جوق», دەيدى ب.يساباەۆ. سونىمەن قاتار ءىرى كومپانيالاردى جەتىسۋ جەرىندەگى ينۆەستيتسيالىق مۇمكىندىكتەردەن حاباردار ەتە ءجۇرۋدى سۇرادى.
جالپى, جەتىسۋ ءوڭىرى ءوز الدىنا دەربەس ايماق رەتىندە قايتا قۇرىلۋىنا قاتىستى ءبولىنىس پروتسەدۋرالارى ءجۇرىپ جاتىر. قىركۇيەكتەن باستاپ جەكە وبلىس رەتىندە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋعا باعىتتالعان ءىس-جوسپارلارعا تولىق كولەمدە كىرىسپەك. سوندىقتان قىتاي تاراپىنان ايتىلعان ماسەلەلەردى وبلىس اكىمى جان-جاقتى سارالاپ, كەزدەسۋدى ىنتىماقتاستىق نوتاسىندا ءتامامدادى.
جەتىسۋ وبلىسى