باتىس سانكتسياسىنا ۇشىراعاننان كەيىن قىزمەتىن بۇرىنعىداي لايىقتى دەڭگەيدە جۇرگىزە الماعان «سبەربانك قازاقستان» بىرنەشە ايدان بەرى ءوزىن ساتىپ الاتىن اكتسيونەر ىزدەگەن ەدى. دەرەك كوزدەرى بىرنەشە رەت ىقتيمال اكتسيونەر رەتىندە «بايتەرەك» حولدينگىن اتاعان جانە سول بولجام شىندىققا اينالدى.
«بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى مەن سبەربانك توبىمەن قازاقستانداعى («سبەربانك» اق ەب) سبەر اكتسيالارىنىڭ بارلىق پاكەتىن ساتىپ الۋ-ساتۋ مامىلەسىنە قول قويعانىن رەسمي جاريالادى.
«سبەربانك قازىرگى گەوساياسي جاعدايدى باسشىلىققا الا وتىرىپ جانە ەنشىلەس بانك كليەنتتەرىنىڭ مۇددەسى ءۇشىن ارەكەت ەتە وتىرىپ, قازاقستاندىق نارىقتان شىعۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. «سبەربانك قازاقستان» وتىمدىلىكتىڭ جەتكىلىكتى قورىنا, جوعارى ساپالى كرەديتتىك قورجىنىنا يە جانە كوپتەگەن جىل بويى قازاقستاننىڭ قارجى نارىعىنىڭ نەگىزگى قاتىسۋشىلارىنىڭ ءبىرى بولدى. «سبەربانك قازاقستاندى» ساتىپ الۋ تۋرالى شەشىم قابىلداي وتىرىپ, «بايتەرەك» حولدينگى ونىڭ ەلدىڭ قارجى جۇيەسى ءۇشىن جوعارى ماڭىزدىلىعىن باعالادى. بانك يەلەنەتىن قازىرگى زامانعى ينفراقۇرىلىم مەن تەحنولوگيالار قىسقا مەرزىمدە بانكتى تولىق جۇمىسقا قايتارۋعا جانە قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ناقتى سەكتورىن قارجىلاندىرۋدى باستاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەلىنگەن حولدينگ حابارلاماسىندا.
بانك كليەنتتەر الدىنداعى بارلىق مىندەتتەمەسىن ورىنداۋدى جالعاستىرا بەرەدى. كليەنتتەرى ءۇشىن بانك ونىمدەرى بويىنشا بۇكىل شارت وزگەرىسسىز قالادى. مامىلە ارقىلى بانك بەلسەندى وپەراتسيالاردى تولىق كولەمدە جاڭارتىپ, دەپوزيتتەر تارتىپ جانە تولەمدەر جۇرگىزەدى, سونداي-اق حالىق پەن بيزنەس ءۇشىن ونىمدەر مەن قىزمەتتەردى دامىتۋدى جالعاستىرادى. حابارلامادا ايتىلعانداي, قازاقستان نارىعىندا كليەنتتەرمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ 15 جىلدان استام تاجىريبەسى جيناقتالعان «سبەربانك قازاقستان» قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي كومانداسى ءوز جۇمىسىن جالعاستىرا بەرەدى. تاراپتار مامىلەنى جاقىن ارادا جابۋدى جوسپارلاپ وتىر.
سونداي-اق ەنشىلەس بانكتىڭ اتاۋى دا وزگەرمەك. «سبەربانك روسسيا» اق ەنشىلەس بانكى 19 تامىز كۇنى dalabank.com.kz دەگەن دومەندىك اتاۋ تىركەگەن. بۇدان بولەك, سول كۇنى dalainfo.kz, dalaipoteka.kz, dalatravel.kz, dalacredit.kz, dalaauto.kz, dalabusiness.kz, dalainvest.kz دەگەن دومەندەر دە قۇرىلىپتى. اتالعان ينستيتۋت جاعدايعا قاتىستى ەشقانداي پىكىر بەرمەگەنىمەن بىرنەشە دومەننىڭ تىركەلگەنىن راستادى.
«بايتەرەكتەگى» ءبىزدىڭ ارىپتەستەرىمىزدىڭ حابارلاۋىنشا, مەنشىك كاپيتالىنىڭ قۇبىلىپ تۇرعانىنا قاراماستان بانك ديۆيدەند تولەيدى. بىزدىڭشە, تەرىس كاپيتالعا يە بانكتىڭ ديۆيدەند تولەۋى قيىنداۋ. ويىمىزشا, مامىلەنىڭ ساياسي ءمانى باسىم بولعاندىقتان بانك ديۆيدەند تولەۋدى ءجون دەپ شەشكەن سياقتى. جاقىن ارادا سبەرگە جاڭا كوماندا تاعايىندالىپ, اتاۋى وزگەرۋى مۇمكىن. بۇعان دەيىن بانكتى «بايتەرەك» باسشىلىعىنا جاقىن ماڭداعى تۇلعالاردىڭ ءبىرى باسقارۋى مۇمكىن دەگەن ەدىك. كوپ ادام بانك باسشىلىعىنا «بايتەرەك» توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءادىل مۇحامەدجانوۆ كەلەدى دەپ سانايدى. سوڭعى ايلاردا كوماندا جيناقتالىپ, اسىرەسە سوڭعى اپتالاردا بۇل پروتسەسس بەلسەندى جۇرگىزىلگەن. «بايتەرەك» سبەردى ساتىپ العاننان كەيىن ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا قارجى ينستيتۋتىن ءتيىمدى باعادا ساتىپ جىبەرۋدىڭ قامىن جاسايدى دەپ ۇمىتتەنەمىز», دەپ بولجام بىلدىرەدى تەلەگرامداعى Risk Takers كانالى.
ەسكە سالساق, بيىل 23 ماۋسىمدا سەنات وتىرىسىندا قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى ءمادينا ابىلقاسىموۆا «بايتەرەكتىڭ» سبەرمەن كەلىسسوز جۇرگىزىپ جاتقانىن حابارلاپ, مامىلە جۇزەگە اسقان جاعدايدا بانكتىڭ 100 پايىز اكتسياسى ساتىپ الۋشى تاراپقا وتەدى دەپ مالىمدەگەن ەدى. «بۇل جاڭا بانك ليتسەنزياسىن الۋدى تالاپ ەتپەيدى. ياعني جاڭا بانك پايدا بولمايدى, تەك اكتسيونەرى عانا اۋىسادى» دەگەن بولاتىن م.ابىلقاسىموۆا.
بانك ءباسپاسوز قىزمەتى وسىعان دەيىن قازاقستاندىق سبەربانكتىڭ ىقتيمال دەفولت جانە بانكروتتىق جاعدايى تۋرالى پىكىر بىلدىرگەن ەدى.
«دەفولت, بۇل – كەلىسىمشارت بويىنشا مىندەتتەمەنى ورىنداماۋ, ياعني ەسەپ ايىرىسۋ ءۇشىن اقشانىڭ جوقتىعى. «سبەربانك قازاقستان» ءوزىنىڭ بارلىق مىندەتتەمەسىن ورىنداۋدا: وتىمدىلىك پوزيتسياسى بارلىق مىندەتتەمەدەن ەكى ەسە اسىپ تۇسەدى. بۇل جەردە كاپيتال كورسەتكىشى ەشقانداي ءرول وينامايدى. بانكروتتىق – بورىشكەردىڭ ەسەپ ايىرىسۋعا جەتكىلىكتى قاراجاتىنىڭ جوقتىعىنان ءوز مىندەتتەمەلەرىن تولىق ورىنداي الماۋى. سول سەبەپتى «سبەربانك قازاقستاندا» بانكروت پەن دەفولت تاۋەكەلى جوق. كرەديتور, سالىمشى, سونداي-اق مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا بارلىق مىندەتتەمە جاسالعان كەلىسىمشارتقا سايكەس تولىق كولەمدە اتقارىلىپ جاتىر. بانك وپەراتسيالارىن جۇرگىزۋ بويىنشا «سبەربانك» اق ەب ليتسەنزيا وتكىزۋدى قاراستىرىپ وتىرعان جوق. 12 قازانعا دەيىن جارامدى OFAC ليتسەنزياسىنا سايكەس اكتسيونەردى وزگەرتۋ تۋرالى الداعى مامىلە سبەر توبىنا قاتىستى سانكتسيالارمەن بايلانىستى «سبەربانك قازاقستان» وپەراتسيالارىنا شەكتەۋلەردى الىپ تاستاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مامىلە ەكونوميكا مەن حالىقتى نەسيەلەۋ ەسەبىنەن سوڭعى ءتورت جىلدا اكتيۆى بەلسەندى تۇردە وسكەن بانكتى نارىققا قايتا الىپ كەلەدى», دەپ مالىمدەيدى ءباسپاسوز قىزمەتى.
سبەربانك قازاقستان نارىعىنا العاش رەت 2006 جىلى اياق باستى. 2007 جىلى بانك وپەراتسيالارىن جۇرگىزۋگە رۇقسات الدى جانە ءوزىنىڭ جارعىلىق كاپيتالىن 15 ەسە ارتتىردى (29 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 240 ملن دوللارعا دەيىن). بۇل ونىڭ وتاندىق بانك سەكتورىندا بىردەن ۇزدىك وندىق قاتارىنا كىرۋىنە جول اشتى. 2021 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا شاعىن جانە ورتا بيزنەس پەن بولشەك سەكتورعا بەرگەن نەسيەسى بانك پورتفەلىنىڭ 75 پايىزىن ەنشىلەدى.
اتاپ وتەيىك, 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان 2022 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا دەيىنگى ارالىقتا بانك اكتيۆى 1,75 ترلن تەڭگەدەن 4,22 ترلن تەڭگەگە كوبەيگەن. ال بيىل 1 شىلدەدە اكتيۆتەر كولەمى 2 ترلن تەڭگەگە كۇرت قىسقارىپ كەتتى. سونداي-اق بانك «باسپانا حيت» يپوتەكالىق باعدارلاماسىنا, قازاقستان دامۋ بانكىنىڭ جەڭىلدەتىلگەن اۆتونەسيەلەۋ باعدارلاماسىنا, «دامۋ» قورىنىڭ «بيزنەستىڭ جول كارتاسى – 2025» جانە باسقا دا مەملەكەتتىك باعدارلامالارعا بەلسەنە ارالاستى.
بۇعان دەيىن اقش قارجى مينيسترلىگى شەتەلدىك اكتيۆتەردى باقىلاۋ باسقارماسى (OFAC) «سبەربانك» اق ەب-مەن مامىلەنى اياقتاۋ بويىنشا مەرزىمدى 2022 جىلدىڭ 12 شىلدەسىنەن 2022 جىلدىڭ 11 قازانىنا دەيىن ۇزارتىپ بەرگەن ەدى. وسى مەرزىم ارالىعىندا «سبەربانك قازاقستان» شتاتتى رەجىمدە جۇمىس ىستەيدى. ال ونىڭ كليەنتتەرى تولەمدەر مەن اۋدارىمدارعا قاتىستى كەز كەلگەن وپەراتسيانى قانداي دا ءبىر شەكتەۋسىز جۇزەگە اسىرا الادى.