جانارماي قورى جاساقتالادى

بۇل, ارينە, جۇرتشىلىق ارا­سىن­دا الاڭداۋشىلىق تۋعىزىپ وتىر­­عانى داۋسىز. بارشانى «جا­­نار­ماي تاپشىلىعى بولماي ما؟» دەگەن ءبىر ساۋال مازا­لاي­دى. زاۋىتتىڭ باس ديرەكتورى مۇرات دوسمۇراتوۆتىڭ پىكىرىنشە, مۇندا مۇنايدى قايتا وڭدەۋدىڭ ەكى اعىندى تىزبەگى بار. بۇل نىسانداردىڭ كەزەكپەن توق­تا­تىلىپ, ىسكە قوسىلۋىنا ىق­پال ەتەدى. ەنەرگەتيكا مينيس­ترلىگى بەكىتكەن كەستەگە سايكەس جوندەۋ جۇرگىزۋ كەزىندە زاۋىتتىڭ 50-70% قۋاتى جۇمىسىن جالعاستىرا بە­رە­دى. بۇل كەزدە زاۋىت جۇمىسى تو­لى­عى­مەن توقتاتىلمايدى.

جوسپارلى الدىن الا جوندەۋ جۇمىستارى نە ءۇشىن قولعا الىنادى؟ قانداي ماقسات كوزدەلەدى؟ باس ديرەكتوردىڭ تۇسىندىرۋىنشە, بىرىنشىدەن, قوندىرعىلاردىڭ جوبالىق كورسەتكىشتەرىنە قول جەتكىزۋ, ەكىنشىدەن, ەكولوگيالىق پارامەترلەردى جاقسارتۋ, ۇشىن­شىدەن, اۆتوماتتاندىرۋ قۇرال­دا­رىن رەتكە كەلتىرۋ ءۇشىن تەح­نو­لو­گيالىق, كومپرەسسورلىق جانە ديناميكالىق جابدىقتى قاۋىپ­سىز ءارى سەنىمدى پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتۋ ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنا سايكەس اتقارىلادى. جوندەۋ كەزىندە كاتاليزاتورلاردى اۋىستىرۋ, ىشكى ينسپەكتسيا, رەاكتورلىق, ىدىستىق, كولوننالىق, جىلۋ الماسۋ جابدىعى مەن قۇبىر جولدارىن تەكسەرۋ جانە كۋالاندىرۋ جۇرگىزىلەدى. تەحنولوگيالىق نىساندار كەزەڭ-كەزەڭىمەن جون­دە­لىپ, زاۋىتتى تۇراقتى جۇمىس رە­جىمىنە كوشىرۋ قاراشانىڭ ءبى­رىن­شى ونكۇندىگىنە دەيىن جۇزەگە اسىرىلادى.

ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى بەكىت­كەن وندىرىستىك باعدارلامانى ورىن­داۋعا بايلانىستى وتاندىق نا­رىقتا جانار-جاعارماي تاپ­شى­لى­عىن بولدىرماۋ ءۇشىن اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى جوندەۋ جۇرگىزۋ باستالعانعا دەيىن قاجەتتى رەزەرۆ دايىندايدى. سول سەبەپتەن, قىركۇيەك ايىنا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار مۇناي ونىمدەرىنىڭ قورىن جاساقتاۋ كوزدەلىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە 75 مىڭ توننا اۆتوكولىك جانارمايى, 115 مىڭ توننا ديزەل وتىنى, 6 مىڭ توننا رەاكتيۆتى وتىن, 5 مىڭ توننا سۇيىتىلعان گاز بار.

ال كەشە ەنەرگەتيكا مينيستر­لى­گىنىڭ مەملەكەتتىك رەتتەۋ بەل­گى­لەن­گەن بولشەك ساۋدادا وتكىزىلەتىن مۇناي ونىمدەرىنە شەكتى باعالاردى بەلگىلەۋ تۋرالى بۇيرىعى كۇشىنە ەندى. بۇيرىققا سايكەس مىناداي ماركالى بەنزيننىڭ باعاسى بۇرىنعى دەڭگەيدە قالاتىن بولدى. ماسەلەن, اي-80 جانارمايىنىڭ باعاسى – 89 تەڭگە. قوستاناي مەن سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا اي-92 جانە اي-93 ماركالى بەنزينىنىڭ ءليترى – 187 تەڭگە, قازاقستاننىڭ باسقا وبلىستارىندا ليترىنە 182 تەڭگەنى, ديزەل وتىنىنىڭ ءليترى 450 تەڭگەنى قۇرايدى.

– بۇيرىقپەن ەلىمىزدە بەرىلگەن جۇرگىزۋشى كۋالىگىن كورسەتكەن كەز­دە ديزەل وتىنىنىڭ ءليميتى وڭىرىنە قاراي كۇنىنە 100 ليتر كولەمدە ءبىر ليترىنە 230-260 تەڭگە باعامەن بەلگىلەنگەن. ال قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا كولىك قۇرالدارىن تىركەۋ تۋرالى كۋالىكتى كورسەتكەن كەزدە جۇك, ارنايى, مامانداندىرىلعان اۆتوموبيلدەر مەن اۆتوبۋستار ءۇشىن بەكىتىلگەن ليميت 300 ليتر ءۇشىن تاۋلىگىنە وڭىرىنە قاراي ليترىنە 230-260 تەڭگە باعامەن ساتىلادى. قالعان ساناتتاعى ادامدارعا, سونداي-اق كورسەتىلگەن ليميتتەردەن جوعارى ديزەل وتىنى ليترىنە 450 تەڭگەدەن بوساتىلاتىن بولادى, – دەپ حابارلادى مينيسترلىكتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

سونداي-اق ەنەرگەتيكا مينيس­ترلىگى مۇددەلى تاراپتارمەن بىر­لە­سىپ, اۆتوجانارماي قۇيۋ ستانسالارىندا (اجقس) ساتىلاتىن ديزەل وتىنىنىڭ تاۋلىكتىك كولەمىن ودان ءارى قاداعالاۋ ءۇشىن اقپاراتتىق جۇيەنى انىقتاۋعا بايلانىس­تى ماسەلەلەردى پىسىقتاۋدى قول­عا الدى. جاقىن ارادا اجقس وكىلدەرىمەن بىرلەسىپ جۇيەلەردى تەستىلەۋ وتكىزىلەدى. قازىر 2019 جىلى ونەركاسىپتىك پايدالانۋعا ەنگىزىلگەن «مۇناي ونىمدەرىنىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىن ەسەپكە الۋ­دىڭ اقپاراتتىق جۇيەسى» ىقتي­مال نۇسقالاردىڭ ءبىرى رەتىندە قاراستىرىلىپ وتىر. ەلىمىزدەگى اجقس ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە مۇناي ونىمدەرىنىڭ قالدىقتارى بويىنشا دەرەكتەردى كورسەتىلگەن اقپاراتتىق جۇيەگە بەرەدى.

دەگەنمەن, ءبىزدىڭ كورشى ەل­دەر­دىڭ نارىعىنا قاراعاندا, ديزەل باعاسىنىڭ ءسال ارزان ەكەنى بايقالىپ وتىر. ماسەلەن, Argus كاسپي نارىعى سەرۆيسىنىڭ دەرە­گى­نە سۇيەنسەك, بيىلعى تامىزعا دەيىن ديزەل وتىنىنىڭ 1 ءليترى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە رەسەي فەدەراتسياسىندا – 446, قىرعىزستاندا – 412, ال بەلارۋس رەسپۋبليكاسىندا 446 تەڭگەنى قۇراعان. ال ارمەنيا رەسپۋبليكاسىندا 1 ليتر ديزەل باعاسى – 758 تەڭگە.

اتىراۋ وبلىسى