ءبىزدىڭ جاستار پاتريوت پا؟ بولماسا, ولاردىڭ بويىنا پاتريوتتىق رۋحتى قالاي دارىتامىز؟ وسى سۇراق اياسىندا جاستارمەن, ماماندارمەن پىكىرلەسىپ كوردىك.
پاتريوتيزم تۋرالى پرەزيدەنت قاسىمجومارت توقاەۆ: «ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتى جۇرتشىلىقتىڭ الدىنا شىققاندا ۇلتتىق مۇددە مەن قازاقستاندىق پاتريوتيزم قاعيداتتارىن باسشىلىققا الۋى كەرەك», دەگەن ەدى.
بۇگىندە ەل حالقىنىڭ 19,8 پايىزى – جاستار. وتكەن جىلدارمەن سالىستىرعاندا, ياعني سوڭعى 12 جىلداعى حالىقتىڭ تابيعي قوزعالىس كورسەتكىشتەرى جاستار سانىنىڭ ازايۋ تەندەنتسياسىن كورسەتىپ وتىر دەيدى ماماندار. 2009 جىلى حالىقتىڭ جالپى قۇرىلىمىنداعى جاستار ۇلەسى 28,2% بولىپ, ەڭ جوعارعى كورسەتكىش تىركەلگەن. ال بۇگىن ءبىز سانعا ەمەس, ساپاعا نازار اۋدارىپ, جاستارىمىزدىڭ پاتريوتتىق رۋحىن ءسوز ەتەمىز.
«جالپى, پاتريوتيزم – وتانعا, تۋعان جەرگە, ءوزىنىڭ مəدەني ورتاسىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك. ادامنىڭ بويىنداعى كۇش-قۋاتى مەن ءبىلىمىن وتان يگىلىگى مەن مۇددەسىنە جۇمساۋ, تۋعان جەرىن, انا ءتىلىن, ەلدىڭ əدەت-عۇرپى مەن ءداستۇرىن قۇرمەت تۇتۋ سياقتى پاتريوتتىق قۇندىلىقتار تال بەسىكتەن بويىمىزعا سىڭە باستايدى.
ءپاتريوتيزمنىڭ باستاۋ نەگىزدەرى – سەنىم, ءۇمىت, ادالدىق. بالا بولاشاعىنا, ەلىنە سەنىپ ءوسۋى ماڭىزدى. بۇگىنگى جاستار اراسىنداعى ءپاتريوتيزمنىڭ دەڭگەيىن ءبىلۋ ءۇشىن ولاردىڭ قاي تىلدە سويلەپ جۇرگەنىنە قاراۋ جەتكىلىكتى. بالا 10 ءتىل بىلسە دە ءبىر عانا انا ءتىلىن جەتىك ءبىلۋدىڭ ورنىن تولتىرا المايدى. پاتريوتتىقتىڭ ىرگەتاسى تىلمەن قالىپتاسادى. ءتىل ارقىلى ءدىل, ءداستۇر, مادەنيەتكە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك ويانىپ, ونىڭ نەگىزىندە پاتريوتتىق سەزىم ويانادى. سونىمەن قاتار جاستاردىڭ پاتريوتتىق سەزىمى ەلدىڭ ۇلتتىق يدەولوگياسىنا تىكەلەي بايلانىستى», دەيدى پسيحولوگ جانار سەيىتماعانبەت.
ال جاس عالىم اسەل ءادىلحانوۆا ءپاتريوتيزمنىڭ تەك تىلمەن ولشەنبەيتىنىن العا تارتادى.
«كۇندەلىكتى ومىردە قازاقشا سويلەمەيتىن باسقا ۇلت وكىلدەرى دە بار. ءبىز ولاردى پاتريوت ەمەس دەپ ايتا المايمىز. ءپاتريوتيزمدى ءتىلدىڭ اياسىندا عانا قالىپتاستىرا المايمىز. ويتكەنى جاستاردى بولەتىن ەمەس, بىرلىككە شاقىراتىن پاتريوتيزم قالىپتاستىرۋىمىز كەرەك. بولاشاعىن قازاقستانمەن بايلانىستىراتىن ءاربىر قازاقستاندىق وتانىن قۇرمەتتەيدى. وزگە تىلدە سويلەسە دە ەلىمىزدىڭ مۇددەسى ءۇشىن قىزمەت ەتىپ جۇرگەندەر بار. بۇنىڭ قاراپايىم عانا مىسالى ءار ءتورت جىل سايىن ۇيىمداستىرىلاتىن سپورتتىق وليمپيادادا ايقىن كورىنەدى», دەيدى ءا.ءادىلحانوۆا.
جاستاردىڭ پىكىرىنشە, پاتريوتيزم وتاندى ءسۇيۋ سەزىمىمەن عانا شەكتەلمەيدى, سونداي-اق بىلىمگە قۇشتارلىق پەن ەڭبەكقورلىق سياقتى قاسيەتتەردى دە قامتيتىن اۋقىمدى ۇعىم.
«پاتريوت جاس – ءوز وتانىن سۇيەتىن, كەشەگىسىن ءبىلىپ, ەرتەڭىن ويلاپ, بۇگىن ونىڭ دامۋى ءۇشىن ءوز سالاسىندا كىشكەنتاي بولسىن ۇلەسىن تيگىزۋگە ارەكەتتەنىپ جۇرگەن ادام. مەنىڭ ويىمداعى پاتريوت جاس وپتيميست, ەڭبەكقور جانە بىلىمگە قۇشتار», دەيدى جاس بەلسەندى ايدانا ابي. ونىڭ ايتۋىنشا, پاتريوت بولۋدى ءار جاس وزىنەن باستاپ, كەز كەلگەن ارەكەتىنىڭ استارىندا ەل مۇددەسى مەن ۇلت مۇددەسى بولۋىنا باسا نازار اۋدارۋ كەرەك.
«مۇمكىن مەندەگى پاتريوتيزم كوبىنىڭ ويىنداعىمەن ساي كەلمەيتىن دە شىعار. بىراق ءسوزدىڭ ماعىناسىنا قارايتىن بولساق, «وتانسۇيگىشتىك» دەگەندى بىلدىرەدى. مەن وتانىمدى سۇيەمىن, مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ دامۋىنا ۇلەسىمدى قوسۋعا تىرىسىپ ءجۇرمىن. بلوگىم ارقىلى ءبىلىم بەرەمىن دەگەن ارتىق بولار, بىراق ءوزىم ۇيرەنگەن ءاربىر نارسەدەن تاجىريبەممەن بولىسكىم كەلەدى», دەدى ايدانا.
بەلسەندى قازاق جاستارى ورىستىلدىلەر مەن قازاقتىلدىلەر اراسىندا ۇلكەن ءبىر اقپاراتتىق بوس كەڭىستىك بار دەپ سانايدى. ول – قازاقتىلدى رەسۋرستاردىڭ ازدىعى. ولقىلىقتىڭ ورنىن قازاقشا دۇرىس اقپارات بەرۋ ارقىلى قالىپقا كەلتىرۋگە بولادى. بۇل – ءوز كەزەگىندە ءار قازاق جاسىنىڭ پاتريوتتىق رۋحىنا بايلانىستى.
«قازاق جاستارىنىڭ ادەت-عۇرىپقا, ۇلتتىق مادەنيەتكە, وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگى جاڭعىرىپ كەلەدى. مۇنىڭ ايقىن كورىنىسى – قىزدار اراسىندا قازاقى تاقيانىڭ قايتا ترەندكە اينالۋى. جالپى, قازاق جاستارىنىڭ كيىم كيۋ ۇلگىلەرى ەتنوستىق ستيلدە بولىپ, بەلگىلى ءبىر ۇلتتىق اتريبۋتتاردى قولدانۋى – ۇلتتىق مادەنيەتكە دەگەن قۇرمەت. پاتريوتتىقتىڭ نەگىزى ادامنىڭ ادامگەرشىلىك دەڭگەيىندە ءوز مادەنيەتىنە, تاريحىنا, وتانىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىنەن باستالادى. سونداي-اق ءپاتريوتيزمنىڭ ءبىر كومپونەنتى رەتىندە ءتىلدى الاتىن بولساق, قازىرگى جاستاردىڭ كوبى قازاق تىلىندە سويلەيدى», دەيدى ەۇۋ پەداگوگيكا كافەدراسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى ايدا مەيىرقۇلوۆا. ماگيسترلىك ديسسەرتاتسياسىن پاتريوتتىق تاربيە مەن ونى جەتىلدىرۋ بويىنشا جازعان ول 2013 جىلى جاساعان انونيمدىك ساۋالداما قورىتىندىسىندا قازاقشا سويلەۋدەن ۇيالاتىن جاستاردىڭ كوپ بولعانىن ايتادى. «ۋنيۆەرسيتەتتە ساباق بەرگەندىكتەن سالىستىرمالى تۇردە قاراسام, وسىدان 5-6 جىل بۇرىنعى ستۋدەنتتەر قازاق-ورىس توپتارى رەتىندە بولىنگەنىنە قاراماستان, تەك ورىس تىلىندە سويلەيتىن. قازاق تىلىنەن ۇيالۋ بار ەدى. قازىرگى تاڭدا كەرىسىنشە جاستار انا تىلىندە سويلەپ, قازاق اندەرىن تىڭدايدى. جەكە باقىلاۋىم بويىنشا جاستاردىڭ اراسىندا پاتريوتيزم وتە جاقسى دەڭگەيدە», دەيدى ا.مەيىرقۇلوۆا.
كوپكە توپىراق شاشۋدان اۋلاقپىز, دەگەنمەن ەل مەن ۇلت مۇددەسىنە كوڭىل بولمەيتىن دە جاستار بار. بۇل جاستاردىڭ بويىنداعى رۋحتى قالاي وياتامىز دەگەن سۇراققا پەداگوگ مامان ەسەنكۇل بالاباەۆا جاۋاپ بەردى.
ء«پاتريوتيزمدى قالىپتاستىرۋ – بۇل ادامنىڭ كۇش-جىگەرىنەن, وتباسى, وقۋ ورنىنان باستاپ, ساياسي بيلىك ورگاندارىنا دەيىنگى ءارتۇرلى الەۋمەتتىك ينستيتۋت- تاردىڭ قاجىرلى جۇمىسىن تالاپ ەتەتىن كۇردەلى پروتسەسس. پاتريوتتىق سەزىمنىڭ وبەكتىسى مەن قاينار كوزى – وتان دەسەك, ونىڭ مازمۇنى: تۋعان جەر, تابيعات, ونىڭ بايلىقتارى, ءتىل, ءداستۇر, تاريحي ەسكەرتكىشتەر, تۋعان ولكەدەگى تاماشا كيەلى ورىندار. سوندىقتان پاتريوتتىق سەزىمدى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, انا ءتىلىمىزدىڭ قولدانۋ اياسىمەن قاتار مەكتەپ كەزىنەن بالالاردى ىشكى تۋريزممەن دە تانىستىرۋ كەرەك. ەگەر وقۋشىلار ساباق بارىسىندا وقىعان تاريحي جەرلەرىن كوزدەرىمەن كورسە, باسقا دا ءوزى سياقتى وقۋشىلارمەن تانىسسا, ءوزارا پىكىر الماسۋ ارقىلى ەلىمىز تۋرالى كوبىرەك بىلەر ەدى. بۇل بىلىمگە باۋليدى ءارى ەلگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتى وياتادى. ودان قالا بەردى تۋريزم دە داميدى», دەيدى ساراپشى.
ءبىر قىزىعى, اتالعان ءادىس قازىر ەۋرووداق ەلدەرى اراسىندا ازاماتتاردىڭ ساناسىندا ء«بىر وداق» تۇسىنىگىن جاستايىنان ءسىڭىرۋ ماقساتىندا قولدانىلادى ەكەن. وسى ورايدا شەتەلدىكتەردىڭ قازاق جاستارىنىڭ پاتريوتتىق دەڭگەيىن قالاي باعالايتىنىن دا سۇراپ بىلدىك.
«ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا بىرگە وقىعان قازاق جاستارىنا قاراپ, قازاقستاندا وتان, وتاندى ءسۇيۋ تۇسىنىكتەرى جاقسى قالىپتاسقان دەپ ايتا الامىن. ويتكەنى قازاق جاستارىنىڭ ۇلت ءداستۇرى مەن مادەنيەتىن تانىتۋعا دەگەن قۇلشىنىسى مەن سالت-داستۇرلەرىنە قۇرمەتى ءاردايىم ءبىزدى تاڭعالدىراتىن. سونىمەن قاتار ولار وزدەرىنىڭ قازاق ەكەندىگىمەن شوۆينيزم مەن ناسىلشىلدىككە جول بەرمەي ادەمى ماقتانا الادى», دەيدى يىلدىرىم بەيازيت ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ يراندىق ستۋدەنتى يلاحي سولەيماننەزحاد.
كورىپ وتىرعانىمىزداي, قازاق جاستارى, ەڭ باستىسى, وتاندى ءسۇيۋ ءبىلىم, عىلىممەن سۋسىنداپ, قاجىرلى ەڭبەك ارقىلى ىسپەن دالەلدەۋ كەرەكتىگىن تۇسىنەدى. ەل مۇددەسى ءۇشىن ەڭبەك كەشەدەن, ەرتەڭنەن ەمەس, بۇگىننەن باستالاتىنىن سانالارىنا سىڭىرگەن. جاستار ءوز بۋىندارىنىڭ وتانىن سۇيەتىن, ونىڭ دامۋى ءۇشىن تەڭىزگە تامعان تامشىداي بولسا دا ءوز ۇلەسىن قوساتىنىنا كامىل سەنەدى. ال پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جاستارعا سەنىپ قانا قويماي, ءۇمىت تە ارتادى: «تاۋەلسىزدىگىمىزدى نىعايتىپ, ەلىمىزدى ودان ارى وركەندەتۋ قازىرگى ۇرپاقتىڭ قاسيەتتى بورىشى. سوندىقتان ءبىز سىزدەرگە زور ءۇمىت ارتامىز».
قازاق جاستارى بويىنداعى وتانسۇيگىشتىك قاسيەتپەن سەنىمگە سەلكەۋ تۇسىرمەي, ءۇمىتتى اقتار دەگەن ويدامىز.