كونەدەن جەتكەن كورىك

الدىمەن كورىك دەگەن ءسوزدىڭ توركىنى قايدان شىقتى, سوعان توقتالايىق. بۇل جونىندە بىرنەشە دەرەك بار. ماسەلەن, تۇركى تىل­دە­رىنىڭ كەيبىرىندە «كۇورتەە», ياعني «ۇرلەپ جاندىرۋ» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى ەكەن. ال قازاق تىلىندەگى «كورىك» اتاۋىنىڭ دا ءتۇپ-توركىنى  وسى سوزدەن شىققان. كورىكتىڭ قازىرگى تىلىمىزدەگى تۋرا ماعىناسى – ۇستا دۇكەنىندەگى بىل­عارىدان نەمەسە تەرىدەن جاسالعان ۇرلەۋىش.

كورىك – ۇستا, زەرگەرلەردىڭ قۇرالى. ءتۇرلى مەتالدى بال­قى­تىپ, وڭدەۋ ءۇشىن وتتىققا جەل بەرىپ تۇراتىن بىلعارى, تەرى جانە اعاشتان جاسالاتىن قۇرال. كورىكتىڭ بىرنەشە ءتۇرى بار. ولار: «مەس كورىك», «قول كورىك», «اياق كورىك», «ۇلكەن كورىك», «كىشى كورىك». كورىك نەعۇرلىم ۇلكەن بولسا, ونىڭ كومەيىنەن وتتىققا بەرىلەتىن اۋا قىسىمى دا سوعۇرلىم جوعارى بولادى.

وسىنداي كورىكتىڭ ءبىرى بايدىبەك اۋدانى ساۋلەت-كوركەم مۋزەيىندە ساقتاۋلى تۇر. ءحىح عاسىردىڭ كونە جادىگەرى تەمىر ۇستاسى – شۋباي جۇماتاي ۇلىنا تيەسىلى بولعان. زا­ما­نىندا تەمىردەن ءتۇيىن تۇيگەن ۇستا شۋباي اۋدانىمىزداعى ساۋساق­پەن سانارلىق تەمىر ۇستاسى ەدى. ول كىسى 1903 جىلى بايدىبەك اۋدانىنىڭ تاسقۇدىق اۋىلىندا تۋىپ-وسكەن. ءۇش سىنىپتىق ءبىلىمى بار شۋباي اتانىڭ شەبەر قولدارىنان شىققان دۇنيەلەر كوپشىلىكتى ءتانتى ەتكەن. ءتىپتى شۋباي ۇستانى قولدان-قولعا تيگىزبەي باسقا جاققا دا الىپ كەتىپ وتىرعان. ول كىسى وتىرار اۋدانىنىڭ ءشاۋىلدىر اۋىلىندا تەمىر ۇستاسى بولىپ ەلگە قىزمەت ەتكەن. تۇرمىس-تىرشىلىكتىڭ قيىن كەزەڭدەرىندە بۇكىل اۋىل شارۋاشىلىعىنا قا­جەت­تى اربا, سوقا, قايلا, تاعى دا باس­­قا تۇرمىستىق زاتتاردى اسا شەبەرلىكپەن جاسايتىن تەمىر ۇستا­سى شۋباي ەلگە سىيلى, بەدەلدى بولىپتى. اۋ­دا­نىمىزدىڭ جۇزىمدىك اۋلىندا شايان متس-دا ۇزاق جىلدار تە­مىر ۇستاسى بولعان شۋباي جۇ­ما­تاي­ ۇلىن كوزى قاراقتى اۋىل قا­ريا­­لا­رى ءالى كۇنگە دەيىن ەرەكشە قۇر­مەت­­پ­ەن ايتادى. كونەدەن جەت­كەن كورىكتى شۋباي ۇستانىڭ ۇرپاق­تا­رى مۋزەي جادىگەرلەرىنىڭ قاتا­رى­نا وتكىزگەن. قازىرگى تاڭدا بۇل كورىك مۋزەيدىڭ «مەتالدان جاسال­عان بۇيىم­دار» ەكسپوزيتسياسىندا كور­مەگە قويىلعان. بابادان قالعان مۇ­­را كەلۋشىلەرگە ناسيحاتتالىپ, دارىپتەلۋدە.

باقىتجان بايسارى,

بايدىبەك اۋدانى ساۋلەت-كوركەم مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى

تۇركىستان وبلىسى