اباي وبلىسىنىڭ اياگوز اۋدانىندا ساق داۋىرىنە تيەسىلى ەسكەرتكىش تابىلدى. بوزاي اۋىلىنىڭ ماڭىندا جۇرگىزىلىپ جاتقان ارحەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەسىندە ءبىزدىڭ زامانىمىزعا دەيىنگى VII-VI عاسىرعا ءتان, ياعني ەرتە تەمىر ءداۋىرىنىڭ جەرلەۋ-عۇرىپتىق ەسكەرتكىشى انىقتالدى.
ارحەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇمىستارىن تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى عاني وماروۆ باستاعان ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ارحەولوگ-عالىمدارى جۇرگىزىپ جاتىر. ونىڭ ناتيجەسىنە سايكەس ساق كەزەڭىنە جاتاتىن كيىم اشەكەيلەرى تابىلدى. اڭدىق مانەردە بەزەندىرىلگەن ولجالار ەرتە داۋىردە ءومىر سۇرگەن كوشپەلىلەردىڭ مادەنيەتى جوعارى بولعاندىعىن ايعاقايدى, دەيدى عالىمدار.
ەكسپەديتسيا مۇشەلەرىنىڭ بولجامىنا سۇيەنسەك, بيىكتىگى 3 مەتردەن, ال ديامەترى 30 مەتردەن اساتىن قورعاندا شامامەن 2700-2600 جىل بۇرىن ءومىر سۇرگەن ساق قولباسشىلارىنىڭ ءبىرى جەرلەنۋى مۇمكىن.
«قورعاننىڭ تونالىپ كەتكەنىنە قاراماستان جەرلەنگەن ادامنىڭ كيىم اشەكەيلەرى, ونىڭ ىشىندە باس كيىمنىڭ اشەكەيلەرى تابىلىپ وتىر. بۇل قورىمنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, ونىڭ ىشىندە پليتا تاستارىنىڭ تىگىنەن قاشالعانى بايقالدى. نەگىزى مۇنداي ءداستۇر قولا داۋىرىنە تيەسىلى. بۇل ەرتە تەمىر داۋىرىندە كەزدەسكەن ازىرگە العاشقى ارتەفاكت.
قورىمدا 60-قا جۋىق ەسكەرتكىش بار. الداعى ۋاقىتتا تابىلعان جادىگەرلەردى كونسەرۆاتسيالاپ, زەرتتەۋگە جىبەرۋ كوزدەلىپ وتىر. سونداي-اق قۇندى زاتتاردى قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس كۇتىپ تۇر. قورىتىندى جۇمىس, ول تابىلعان جادىگەرلەردى رەتكە كەلتىرىپ, مۋزەيدىڭ ەكسپوزيتسياسىنا تاپسىرۋ», دەدى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اعا-وقىتۋشىسى, ارحەولوگ باۋىرجان بەسەتاەۆ.
تۇتاستاي العاندا, الداعى ۋاقىتتا مۇنداي قورىمدار تاعى دا تابىلۋى عاجاپ ەمەس. نەگە دەسەڭىز, وتاندىق عالىمدار اباي وبلىسىندا ءالى دە زەرتتەۋدى قاجەت ەتەتىن جەر كوپ دەپ سانايدى. ونىڭ قاتارىنا اياگوزدەن بولەك, ءۇرجار, جارما, كوكپەكتى اۋداندارى كىرەدى.
«پاتشالىق رەسەي مەن كەڭەس وداعى تۇسىندا كوبىنەسە ەرتىس وزەنىنىڭ ماڭى زەرتتەلىپ, سول وڭىرگە باسىمدىق بەرىلىپ كەلدى. ال اياگوز, ءۇرجار, كوكپەكتى, جارما اۋداندارى ارحەولوگيا سالاسىندا ادامنىڭ ءىزى تۇسپەگەن اۋماق سانالادى. تەك بىرەن-ساران عالىمداردىڭ جازبالارىندا عانا كەزدەسەدى», دەدى ب.بەسەتاەۆ.
وكىنىشكە قاراي, عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, قورىمداردى توناۋ, ءبۇلدىرۋ ارەكەتتەرى ازايماي تۇر. «وسى زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقان بوزاي قورىمىنىڭ وزىنەن ءبىز كەلگەنگە دەيىن توناۋ ورىن العان. ارنايى جۇك تيەگىش كولىكپەن كەلىپ, بۇل جەردى قازىپ ءبۇلدىرىپ كەتكەن. بۇدان باسقا اقسۋاتتاعى ەلەكە سازىندا دا توناۋ دەرەكتەرى تىركەلگەن. اياگوز اۋدانىنا قاراستى اقشاتاۋ اۋىلىنىڭ ماڭىندا قىرىقوبا دەپ اتالىپ كەتكەن جەر بار. سول اۋماقتا دا وسىنداي سۇمدىق جاعدايلار بولعان. مۇنداي جاعىمسىز وقيعا وتە كوپ», دەدى ارحەولوگ.
اباي وبلىسى,
اياگوز اۋدانى