تۇراقتى جۇمىسپەن قامتۋ – باستى باعىت

بۇگىنگى تاڭدا مەگاپوليستە 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان كاسىپكەرلىكتى دا­مىتۋ جونىندەگى ۇلتتىق جوبا اياسىندا جۇمىسسىزدىقپەن كۇرەس جۇرگىزىلىپ جاتىر. ول بويىنشا قوعامنىڭ بارلىق سالاسىندا جاڭادان جۇمىس ورىندارىن اشىپ, جۇمىس تاپپاي جۇرگەن ازاماتتاردى ەڭبەككە ارالاستىرۋ كوزدەلىپ وتىر. رەيتينگكە سايكەس جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن ازايتۋعا قاتىستى ينديكاتورلاردىڭ ورىندالۋى جاعىنان شىمكەنت قالاسى رەسپۋبليكانىڭ وڭىرلەرى اراسىندا ءۇشىنشى ورىنعا جايعاستى. ەلگە ورالعان قانداستاردى بەيىمدەۋ كورسەتكىشى دە مەگاپوليستى ايماقتار ىشىندە العا سۇيرەپ وتىر.

رەسمي ستاتيستيكاعا سايكەس شىم­كەنت­تە 22 546 ادام جۇمىسسىزدار قاتارىندا بولسا, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ ورتا­لى­عىنىڭ بازاسىندا 11 484 ازامات تىر­كەۋ­دە تۇر. قالالىق جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى بالمارجان ناربەكوۆانىڭ ايتۋىنشا, حالىقتى ەڭبەككە تارتۋ بىرنەشە باعىتتا جۇزەگە اسىرىلادى.

اتاپ ايتقاندا, ورتالىق تىركەۋدەگى ازاماتتارعا سۋبسيديالاناتىن, ياعني اي­لىق جالاقىسى مەملەكەت تاراپىنان تولەنەتىن جۇمىس ورىندارىن ۇسىنادى. وعان جاستار پراكتيكاسى, قوعامدىق جۇمىستار, العاشقى جۇمىس ورنى, ۇرپاقتار كەلىسىمشارتى, كۇمىس جاس, الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارى سەكىلدى جوبالار كىرەدى. سونىڭ ىشىندە جاستار پراكتيكاسىنا تولەنەتىن ەڭبەكاقى مولشەرى بيىلدان باستاپ 25 اەك-تەن 30 اەك-كە, ياعني 91 مىڭنان استام تەڭگەگە كوتەرىلسە, ءوتۋ مەرزىمى دە 6 ايدان ءبىر جىلعا ۇزارعان. بۇگىنگى تاڭدا جاستار پراكتيكاسىمەن 1 521 جاس جۇمىسقا تارتىلىپ وتىر. ايتا كەتۋ كەرەك, حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ جانە كاسىپكەرلىككە تارتۋ ۇلتتىق جوباسىنىڭ تالابىنا سايكەس جۇمىس بەرۋشىلەر قول استىندا ۋاقىتشا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ كەمىندە 55 پايىزىن تۇراقتى جۇمىسقا الۋعا مىن­دەتتى. سونىمەن بىرگە العاشقى جۇ­مىس ورنى جوباسىنىڭ ايلىق جالا­قىسى دا 20-دان 30 اەك-كە ءوستى. وسى جوبا­مەن جۇمىسقا جولدانعان جاستار 18 اي تۇراقتى ەڭبەك ەتىپ, تاجىريبەسىن شىڭدايتىن بولادى. قالادا 244 جاس العاشقى جۇمىس ورنى جوباسى ارقىلى ناپاقاسىن ايىرىپ وتىر. ال الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارى جوباسىنىڭ شارتىنا سايكەس ايلىق جالاقىنىڭ 35 پايىز مولشەرىن جۇمىس بەرۋشى, قالعانىن مەملەكەت ءوزى تولەيدى. قازىرگى ۋاقىتتا قالادا 124 ازامات الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارى جوبا­سىمەن ەڭبەك ەتىپ وتىر.

بۇلاردان بولەك قالالىق اكىمدىك حالىقتى بوس جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرۋعا ءتيىس. الەۋمەتتىك سالاداعى اكىمدىكتىڭ جۇمىس ناتيجەسىن كورسەتەتىن كورسەتكىش ناق وسى ەكى مىندەتكە بايلانىستى ولشەنەدى. بىراق بۇل ەكەۋى دە سۋبسيديالاناتىن جۇمىس ورىندارى ساناتىنا جاتپايدى. بۇگىنگە دەيىن 6 مىڭنان استام ازامات بوس جۇمىس ورىندارى ارقىلى ەڭبەككە تارتىلسا, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ جوسپارى 3 مىڭنان اسادى. وسى تۇستا ايتا كەتۋ كەرەك, بوس نەمەسە جاڭا ورىندارىنا حالىقتى ورنالاستىرۋ ءۇشىن قالا اكىمدىگى ارنايى كۆوتا بەكىتەدى. سودان سوڭ بۇل جۇمىستارعا نەگىزىنەن حالىقتىڭ وسال توبىنا جاتاتىن ازاماتتار ورنالاسادى. الەۋمەتتىك وسال توپتاردىڭ ساناتىنا مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتار, از قامتىلعان وتباسىلار, NEET توبىنداعى جاستار, ياعني ەش جەردە تىركەلمەگەن, ەش جەردە جۇمىس ىستەمەيتىن جاس بۋىن وكىلدەرى, كوپبالالى وتباسىلار, ورالماندار جانە مۇگەدەكتىگى بار بالاعا قاراۋشىلار كىرەدى. جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, جىل باسىنان بەرى 430 مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت بولسا, بۇگىنگە دەيىن 118 ادام ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تاۋىپ ۇلگەردى. سونىمەن بىرگە پروباتسيا­دا جۇرگەندەردى ەڭبەككە تارتۋ جوسپارعا ساي 54 بولسا, ناقتى ورىندالعانى 16-عا جەتىپ وتىر.

حالىقتى جۇمىسقا تارتۋدىڭ تاعى ءبىر ۇلكەن شاراسى – قىسقا مەرزىمدى كاسىپتىك وقىتۋ. سول ارقىلى ازاماتتاردىڭ كاسى­بي بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ كوزدەلەدى. بۇل باعىتتا كاسىبي شەبەرلىگىن شىڭ­داۋ­­شىلارعا ءۇش اي بويى 20 مىڭ تەڭ­گە­دەن جوعارى مولشەردە شاكىرتاقى تا­عايىن­دالادى. قىسقا مەرزىمدى كۋرسقا قاتىسۋشىلار 29 ماماندىق بويىنشا كاسىبي بىلىكتىلىككە وقىتىلادى. تالاپقا ساي وسى كۋرستى اياقتاعان ازاماتتار مەملەكەت تاراپىنان جولدانعان جۇمىس ورنىندا تۇراقتى ەڭبەك ەتۋگە مىندەتتى. ءدال قازىرگى تاڭدا 1 632 ادام ءتۇرلى ماماندىق بويىنشا كۋرستان ءوتىپ جاتىر. بارلىعى دا الداعى قازان ايىندا وقۋدى ءبىتىرىپ شىعۋعا ءتيىس.

­جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىنىڭ قاتا­رىنا كاسىپكەرلىك باعىت بويىنشا مەملەكەتتىك گرانتتار بەرۋ مەن «بيزنەس باستاۋ» جوباسىن اتاپ وتۋگە بولادى. حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋعا جاۋاپتى باسقارما باسشىسى ب.ناربەكوۆانىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتىڭ كوزدەگەن ماقساتى جاردەماقى بەرۋ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ادامداردى كاسىپكەرلىكپەن اينا­لىسۋعا ۇيرەتۋ. سول ارقىلى ولار دا جۇمىس كوزىن اشىپ, وزگەلەردى قوسىم­شا جۇمىسقا تارتادى. وسىلايشا, ەلدە جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى ازايىپ, الەۋ­مەت­تىك جاعدايدىڭ تۇراقتالۋىنا نەگىز قالانادى. وسى ورايدا اتالعان ماقساتتى ىسكە اسىرۋدا الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن, جۇمىسسىز ازاماتتارعا جەكە كاسىبىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تەگىن گرانتتار ۇسىنۋ جوباسى قاراستىرىلعان. ونىڭ مولشەرى بۇرىن 200 اەك, ياعني 589 مىڭ تەڭگە كولەمىندە بولسا, بيىل بەرىلەتىن گرانت قۇنى ءوسىپ, 400 اەك نە­مەسە 1 225 مىڭ تەڭگەگە جەتتى. الاي­دا گرانت كونكۋرسىنا قاتىسۋ ءۇشىن الدىمەن مىندەتتى تۇردە «بيزنەس باستاۋ» وقۋ كۋرسىنان وتۋگە ءتيىس. اتى ايتىپ تۇر­عان­داي, بۇل كۋرستا بيزنەستىڭ الىپپەسى ۇيرەتىلەدى. قاتىسۋشىلار كاسىپكەرلىكتىڭ ءبىلىمنىڭ نەگىزدەرىنە قانىعىپ, بيزنەس جوسپاردىڭ قالاي جاساۋ كەرەكتىگىن جانە باسقا دا قىرلارىن مەڭگەرىپ شىعادى. ايتقانداي, وقۋ كۋرسى ەلەكتروندى ەڭبەك بيرجاسىنداعى پلاتفورمادا 14 كۇن بويى وتەدى. گرانت الۋ ءۇشىن كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىن وقۋ جىل بويىنا جالعاسادى. ءتىپتى ۇيالى تەلەفون ارقىلى تىركەلىپ تە وقۋ كۋرسىنا قاتىسۋعا بولادى. ەڭ باستىسى, 12 ساباقتان تۇراتىن كۋرس سوڭىندا تەست بولىپ, ودان ءوتۋ ءۇشىن قورىتىندى ناتيجە 70 پايىزدان تومەن بولماۋى كەرەك.

گرانتتىق جوبالار كونكۋرسى ءساۋىر ايىندا ۇيىمداستىرىلىپ, قورىتىندىسى مامىر ايىندا بەلگىلى بولدى. بايقاۋ ناتيجەسى كورسەتكەندەي, گرانتقا يە بولعان 226 ادام انىقتالدى. ونىڭ 69-ى جاستار بولسا, 157-ءى وسال توپقا جاتاتىن قوعام مۇشەلەرى. ەندى بايقاۋدىڭ ەكىنشى لەگى تامىزدا وتەدى. ءوتىنىم قابىلداۋ ەلەك­تروندى نۇسقادا بيزنەس ەڭبەك پورتالىندا جۇرگىزىلەدى.

– وتىنىمدەردى قاعاز نۇسقادا قابىل­داۋ­دىڭ كۇنى وتكەن. ولاردىڭ ءبارى ەلەكتروندى ادىسكە كوشكەن. جالپى, جۇمىسپەن قامتۋ مەكەمەسى ارقىلى بەرىلەتىن مەم­لە­كەت­تىڭ گرانتتىڭ كولەمى قوماقتى ەمەس. سول ءۇشىن دە بۇل جاڭا بيزنەس يدەيالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ۇلەستىرىلەدى. كوبىنەسە مەملەكەتتىڭ تەگىن كومەك اقشا­سىن الاتىندار اسپاز, تىگىنشى, كونديتەر تاعى سول سەكىلدى سەرۆيستىك قىزمەت سالاسىندا جەكە كاسىبىن باستاۋعا نيەت بىلدىرگەن جاندار. ولار بۇل قاراجاتقا ءتيىستى قۇرال-جابدىقتار ساتىپ الادى. ايتپاي كەتۋگە بولماس, گرانت قارجىسى نەسيە قارىزىن جابۋعا نەمەسە باسقا دا كاسىپكەرلىكتەن وزگە ماقساتتارعا بەرىلمەيدى. «سۋدىڭ دا سۇراۋى بار» دەمەكشى, ەرتەڭگى كۇنى بۇل قاراجات ءۇشىن دە سۇراۋ بولادى. ەگەر زاڭسىز ماقساتقا جۇمسالعانى انىقتالسا, مەملەكەتكە كەرى قايتارىلادى, – دەدى باسقارما باسشىسى بالمارجان ناربەكوۆا.

بۇگىنگى تاڭدا قالادا جۇمىسسىزدىق ماسەلەسىن شەشۋ باعىتىندا مۇمكىن­دى­گىنشە جايلى جاعداي قاراستىرىلعان. ماسەلەن, مەگاپوليستىڭ 4 اۋدانىندا دا جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ بولىمشەلەرى جۇمىس ىستەيدى. تۇرعىلىقتى جەردىڭ ازاماتتارى وزدەرىنە قاراستى بولىمشەگە بارىپ, جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىنىڭ ءتيىستى قىزمەتتەرىن تولىق­تاي الا الادى. جىل باسىنان بەرى حا­لىق­تى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا 27 مىڭنان استام ادام جۇگىنگەن. ولاردىڭ كوپشىلىگى ۋاقىتشا جۇمىس ورىندارىنا جولداندى. كەلەشەكتە بارعان جەرىندە شتاتتىق كەستەگە ساي جۇمىسقا الىپ جاتسا, ورتالىق بازاسىندا تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسقاندار ەسەبىنە كىرگىزىلەدى.

ءبىر قۋانارلىعى, مەگاپوليستە اتاۋ­لى الەۋمەتتىك كومەك الاتىندار سانى جىلدان-جىلعا ازايىپ كەلەدى. جاۋاپتى مەكەمە باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل ازاماتتاردى تۇراقتى جۇمىس ورىندارىنا ورنالاستىرۋ ارقىلى مۇمكىن بولىپ وتىر. مەملەكەتتىڭ ۇستانىپ وتىرعان الەۋمەتتىك ساياساتى – حالىقتى ماسىلدىقتان ارىلتىپ, كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋعا, بىرەۋگە الاقان جايماي ءوز كۇنىن ءوزى كورۋگە ۇم­تىل­دىرۋ. سانداردى سويلەتسەك, تابى­سى كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ كەدەيلىك شەگىنەن تومەن 11 988 ادامعا بيىلعى ءى توقساندا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تاعايىندالسا, ءىى توقساندا وسى كومەككە مۇقتاج از قام­تا­ما­سىز ەتىلگەندەر سانى 8 964-كە ازايعان. اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتەن بولەك ءسابي جاستاعى بالالارى بار وتباسىلارعا كە­پىل­دەن­دىرىلگەن الەۋمەتتىك پاكەتتەر بەرىلىپ تۇرادى.

سونىمەن شىمكەنت قالاسىنىڭ 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان دامۋ جوس­­پارىنىڭ بيىلعى 6 ايداعى كورسەت­كى­­شىنە ۇڭىلسەك, 57 مىڭنان استام ادامعا جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىن كور­سەتۋ كوز­دەلسە, بۇگىنگە دەيىن 30 مىڭ­­نان جوعا­رى ازامات جۇمىسپەن قام­تى­لىپ ۇلگەردى.

ال 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ۇلتتىق جوباسى شەڭبەرىندە وسى جىلى 33 500 ادامدى جۇمىسپەن قامتۋ, ونىڭ ىشىندە 20 مىڭنان كوپ تۇراقتى, 8 مىڭنان اسا ۋاقىتشا جۇمىس ورىندارىنا ورنالاستىرۋ بەلگىلەنىپ وتىر.

جالپى, شىمكەنت قالاسى ازاماتتاردى جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىنا قاتىستىرۋ باعىتىندا رەسپۋبليكالىق كورسەتكىشتەر بويىنشا الدىڭعى قاتاردا ەكەنىن ايتتىق. ماسەلەن, الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىنا 90 ادامدى جولداۋ جوسپارلانسا, بۇگىندە 123 ازامات جۇمىسپەن قامتىلدى. ياعني جوسپار 136,7 پايىزعا ارتىعىمەن ورىندالدى.

بۇدان بولەك پرەمەر-مينيستر مەن شىمكەنت قالاسى اكىمىنىڭ اراسىنداعى تۇزىلگەن مەموراندۋم شەڭبەرىندە 14 517 ادامدى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتۋ بەلگىلەنسە, بۇگىندە وسىنىڭ اياسىندا 12 مىڭنان استام ازامات تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسىپ, جوسپار 86 پايىزعا ورىندالىپ وتىر.

شىمكەنت