قارجى سەكتورى قالاي داميدى؟

جالپى, سوڭعى بەس جىل بەدەرىندە سەكتورداعى بارلىق باعىتتىڭ جاعدايى تۇزەلگەن. بانك سەكتورىندا 7 ترلن تەڭگەگە جۋىق پروبلەمالىق كرەديتتەردىڭ ەسەپتەن شىعارىلۋىنا قاراماستان, كرەديتتىك پورتفەل 46%-عا ءوسىپ, 18,5 ترلن تەڭگەگە جەتتى, بۇل ءىجو-ءنىڭ 22,5%-ىن قۇرايدى. ال ساقتاندىرۋ ۇيىمدارىنىڭ اكتيۆتەرى 5 جىلدا ەكى ەسەگە, 1,8 ترلن تەڭگەگە دەيىن ءوستى, ءىجو-ءنىڭ 2,3%-ىنا جەتتى, بۇل ساقتاندىرۋ سىيلىقاقىلارى كولەمىنىڭ وسۋىمەن بايلانىستى. قور نارىعىندا كاپيتالداندىرۋ 5 جىل ىشىندە 70%-عا ۇلعايىپ, ءىجو-گە قاتىستى 44,2 ترلن تەڭگەنى نەمەسە 53,8%-دى قۇرادى. كاپيتالداندىرۋ قۇرىلىمىندا 65% اكتسيالارعا, 35% وبليگاتسيالارعا تيەسىلى. شاعىن جانە ورتا بيزنەستى قارجىلاندىرۋدا ميكروقارجى سەكتورى ماڭىزدى ءرول اتقارۋدا. بارلىق كرەديتتىك ۇيىمداردى رەتتەۋ اياسىنا قوسۋعا بايلانىستى 2019 جىلدان بەرى ميكروكرەديتتەر كولەمى 4,5 ەسەدەن اسا ءوسىپ, 1,4 ترلن تەڭگەگە جەتتى.

وسى رەتتە قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ توراعاسى ءمادينا ابىلقاسىموۆا قارجى سەكتورىن دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسىن تانىستىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, تۇجىرىمدامانىڭ ماقساتى – قازاقستاننىڭ تۇراقتى جانە ينكليۋزيۆتى ەكونوميكالىق وسۋىنە جانە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسۋدى قامتاماسىز ەتەتىن حالىقارالىق كەڭىستىككە ينتەگراتسيالانعان, تۇراقتى جانە باسەكەگە قابىلەتتى قارجى نارىعىن قالىپتاستىرۋ. وسى ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن 5 نەگىزگى قاعيدات ايقىندالعان.

ءبىرىنشى – قارجى سەكتورىن دامىتۋدىڭ ەكونوميكالىق وسۋگە وڭ اسەرىن قامتاماسىز ەتۋ. ەكىنشى – قارجىلىق تەحنولوگيا­لاردى دامىتۋ جانە يننوۆاتسيالىق ونىمدەر مەن قىزمەتتەردى ەنگىزۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ. ءۇشىنشى – قارجى ينس­تيتۋتتارى قىزمەتىنىڭ ورنىقتىلىعى مەن ۇزدىكسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعدارلانعان قارجىلىق تۇراقتىلىقتى قولداۋ. ءتورتىنشى – باسەكەلەستىكتى دامىتۋ جانە بارلىق قارجى ۇيىمدارى ءۇشىن قىزمەتتىڭ تەڭ جاعدايلارىن جاساۋ. بەسىنشى – قارجىلىق ينكليۋزيانى ارتتىرۋ جانە بارلىق تۇتىنۋشى ءۇشىن قارجى ونىمدەرى مەن قىزمەتتەرىنە قول جەتكىزۋدىڭ تەڭ جاعدايلارىن ۇسىنۋ. كورسەتىلگەن ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن قارجى سەكتورىن دامىتۋدىڭ 7 ستراتەگيالىق باعىتى ايقىندالعان. ونىڭ 3-ەۋى كروسس-سەكتورالدىق سيپاتقا يە جانە قارجى نارىعىنىڭ بارلىق سەگمەنتى ءۇشىن وزەكتى جانە 4 ستراتەگيالىق باعىت قارجى نارىعىنىڭ نەگىزگى قاتىسۋشىلارى ءۇشىن وزىندىك سەكتورالدىق مىندەتتەر مەن باستامالاردى قامتيدى.

«اكتيۆتەردى تۇراقتى باعالاۋدى (AQR) جانە جىل سايىنعى SREP قاداعالاپ باعالاۋ پروتسەسىنە قاداعالاپ سترەسس-تەستىلەۋدى ءتۇسىندىرۋ بويىنشا جۇمىس جالعاسادى. AQR جانە سترەسس-تەستىلەۋ SREP تالداۋىن تولىقتىرا وتىرىپ, بانكتەردىڭ قارجىلىق جاي-كۇيىن تولىق كورسەتەدى جانە رەتتەۋشىگە بانك ۇشىراعان بارلىق تاۋەكەلدى وتەۋ ءۇشىن قاداعالاۋ شارالارىن قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جۇيەلىك تاۋەكەلدەردى تومەندەتۋ ءۇشىن بانكتىك قاداعالاۋ جونىندەگى بازەل كوميتەتىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس قارجى كونگلومەراتتارىن شوعىرلاندىرىلعان قاداعالاۋدى ەنگىزۋ جوسپارلانۋدا», دەلىنگەن اگەنتتىك حابارلاماسىندا.

سونداي-اق اگەنتتىك جاقىن بولاشاقتا قارجىلىق ەكوجۇيەنى رەتتەپ, جاسىل قارجىلاندىرۋدى» دامىتۋعا كۇش سالىپ, قارجىلىق قىزمەتتەردى تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋدى كۇشەيتىپ, ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋ جانە بانك سەكتورىن دامىتۋدى قولعا الماق. سونىمەن قاتار سوڭعى جىلدارى ماڭىزى مەن تانىمالدىلىعى ەرەكشە ارتىپ كەلە جاتقان – ساقتاندىرۋ, قور نارىعى جانە ميكروقارجىلاندىرۋ سەكتورلارىن دامىتۋدىڭ ءادىس-تاسىلدەرى جان-جاقتى سارالانباق.

«تۇتىنۋشىلارمەن ادال جۇمىستى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قارجى ءونىمىن قۇرۋ كەزەڭىندە تۇتىنۋشىلار ءۇشىن تاۋەكەلدەردى انىقتاۋعا, تۇتىنۋشىنىڭ قارجىلىق ساۋاتتىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, قارجىلىق ونىمدەر مەن تاۋەكەلدەر تۋرالى اقپاراتتى اشۋعا, وتىنىشتەر بەرۋ ارنالارىن كەڭەيتۋگە, كەرى بايلانىس جەلىسى بويىنشا داۋلاردى جەدەل رەتتەۋ­گە باعىتتالعان قارجى ۇيىمدارىنىڭ ءىس-ارەكەت ستاندارتتارى ەنگىزىلەدى. قار­جىلىق ينكليۋزيانى دامىتۋ شەڭبەرىندە مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى ادامدار مەن حالىقتىڭ ءجۇرىپ-تۇرۋى شەكتەۋلى توپتارى ءۇشىن كەدەرگىسىز ورتا قۇرۋ, وڭىرلەر بولىنىسىندە قارجى ۇيىمدارىنىڭ بەيىمدەلگەن بولىمشەلەرىنىڭ ينتەراكتيۆتى كارتاسىنىڭ جۇمىس ىستەۋى بويىنشا شارالار قابىلداناتىن بولادى. نەعۇرلىم تالاپ ەتىلەتىن قارجى ونىمدەرىنىڭ شارتتارىن مۇگەدەك ادامداردىڭ مۇقتاجدىقتارىنا بەيىمدەۋ جوسپارلانۋدا. قارجىلىق ساۋاتتىلىق دەڭگەيىن ارتتىرۋ ءۇشىن حالىقتى تسيفرلى جانە كيبەرساۋاتتىلىق, جاڭا تەحنولوگيالاردى پايدالانۋمەن جانە ينتەرنەت الاياقتىقپەن بايلانىستى تاۋەكەلدەردەن قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىمەن قامتۋدى ۇلعايتۋ جوسپارلانۋدا», دەيدى م.ابىلقاسىموۆا.

سونداي-اق مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاعا قاتىسىن ازايتۋ بويىنشا جۇمىس جالعاسىن تابادى. جۇمىس ىستەۋگە قابىلەتسىز كاسىپورىنداردى مەملەكەتتىك قولداۋدى توقتاتۋ, سونداي-اق جوسىقسىز بورىشكەرلەردى وڭالتۋ جانە ولاردىڭ بانكروتتىعى راسىمدەرىن جەتىلدىرۋ – كۇن تارتىبىندەگى اسا ماڭىزدى ماسەلەلەر ساناتىندا. سونىمەن بىرگە سترەستىك اكتيۆتەرمەن مامىلەلەر جاساۋ ءۇشىن تسيفرلى پلاتفورما قۇرۋ ماسەلەسى دە پىسىقتالماق.