تالدىقورعان قالاسىنداعى باسپانا كەزەگىنە جانە تۇرعىن ۇيلەردى قۇجاتتاندىرۋعا قاتىستى ماسەلەگە ماڭىز بەرەتىن ۋاقىت كەلگەن سياقتى. قازىر تۇرعىن ءۇي كەزەگىنىڭ بىرىڭعاي رەسپۋبليكالىق بازاسىن قالىپتاستىرۋ كەزىندە كەزەكتەن شىعىپ قالعان نەمەسە كەزەك ءنومىرى وزگەرگەن ازاماتتار ادىلدىك ىزدەپ ءجۇر.
ماسەلەنى شەشۋ ماقساتىندا سوڭعى بىرەر ايدان بەرى تۇرعىن ءۇي كوميسسياسى بەلسەندى جۇمىسقا كىرىسكەن. جۇمىستىڭ اشىقتىعى مەن جاريالىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تىزىمگە قوعامدىق بىرلەستىكتەر جانە دەپۋتاتتاردان تۇراتىن باقىلاۋشىلار ەنگىزىلگەن كورىنەدى. باسپانا كەزەگىنە نەگىزىنەن مۇگەدەكتەر, كوپبالالى وتباسىلار, الەۋمەتتىك قورعاۋدى قاجەت ەتەتىن ادامدار تىزىمدەلەتىنى بەلگىلى. بىراق تەكسەرۋ بارىسىندا كەزەكتە تۇرعانداردىڭ كوپشىلىگى ءتيىستى جەڭىلدىكتەرىن دالەلدەي الماعان. ءتىزىمدى قايتا تەكسەرۋ نەگىزىندە 2 054 ازامات كەزەكتەن الىنىپ تاستالعان ەكەن. ونىڭ ۇستىنە 2015 جىلدان بەرى باسپانا بەرۋدە قالا اكىمدىگى تاراپىنان رەتسىزدىكتەر ورىن الىپ, سونىڭ سالدارىنان قولدانىستاعى ۇيلەردى قۇجاتتاندىرۋدا دا قيىندىق تۋىپ وتىر ەكەن.
– بۇعان دەيىنگى بەرىلگەن پاتەرلەردىڭ باسىم بولىگى «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جەڭىلدىكپەن كرەديتتەۋ بويىنشا الىنعان. تۇرعىن ءۇي كەزەگىندەگى اشىقتىقتى ساقتاۋ, سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋ بارىسىندا جاڭا جۇيە ەنگىزىلگەن. كەزەك تولىعىمەن ەلەكتروندى پورتالعا اۋىستىرىلعان. بۇل – سىبايلاستىقتىڭ الدىن الاتىن ءتاسىل. بۇعان دەيىن تۇرعىن ءۇي كەزەگى قىزمەتكەرلەردىڭ كومپيۋتەرىندەگى Excel كەستەسى بويىنشا جۇرگىزىلگەن. ولار جىلىنا ءبىر رەت كەزەكتەرىن كورىپ, قۇجاتتارىن رەتتەپ وتىرۋى كەرەك بولعان. ەندى كەز كەلگەن ادام ءوز كەزەگىن پورتالدان قاداعالاي الادى. ءيا, Excel فورماتىنداعى تىزىمدەردى ەلەكتروندى كەزەكپەن سالىستىرۋ كەزىندە 1 720 سايكەسسىزدىك انىقتالدى. تەكسەرۋ كەزىندە كوپتەگەن زاڭ بۇزۋشىلىقتىڭ ورىن العانى دا اشىلدى. مىسالى, كەزەكتە تۇرعان 576 ادامنىڭ جسن-ءى بولماي شىقتى. كەيبىر مۇگەدەك بالانىڭ جسن-ءى, كەزەككە تۇرۋ دايەگى انىقتالماعانى دا بەلگىلى بولدى. ءبىز قازىر بۇل ماسەلەمەن اينالىسىپ جاتىرمىز, – دەيدى تالدىقورعان قالاسىنىڭ اكىمى اسەت ماساباەۆ.
بيىلعى دەرەك بويىنشا وبلىس ورتالىعىندا تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تۇرعان ادامداردىڭ سانى 16 333 شاماسىندا. ولاردىڭ ىشىندە 6 مىڭنان استام ادام بيۋدجەتتىك ۇيىم قىزمەتكەرى ەكەن. ال 10 006 ادام حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىنا جاتادى. ولاردىڭ قاتارىنا كوپبالالى وتباسىلار, تولىق ەمەس وتباسى, مۇگەدەك بالالاردى تاربيەلەپ وتىرعان وتباسى, مۇگەدەك, جەتىم بالالار دا بار. الايدا باسپاناعا مۇقتاج توپتى ۇيمەن تولىق قامتۋعا مۇمكىندىك جوق. جالپى, قازىر تالدىقورعان قالاسى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى قارقىندى ءجۇرىپ جاتقان ايماق سانالادى. بۇدان كەيىن دە وسى باعىتتاعى جۇمىس جالعاسا بەرمەك. بىلتىر قالانىڭ 9-شاعىن اۋدانىندا بيۋدجەت قارجىسىنا 35 تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى باستالعان. بيىل وسى شاعىن اۋداندا تاعى 54 پاتەرلى 9 قاباتتى تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى باستالادى.
ال تالدىقورعان قالاسىنىڭ كوممۋنالدىق مەنشىگىندە 1993-2020 جىلدار ارالىعىندا قولدانىسقا بەرىلگەن 3 235 تۇرعىن ءۇي بار. وكىنىشكە قاراي, 2015 جىلدان بەرى 1 014 تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇجاتى زاڭداستىرىلماعان كورىنەدى. ياعني ازاماتتاردى تۇرىپ جاتقان تۇرعىن ۇيگە قونىستاندىرۋ تۋرالى شەشىم شىعارىلماعان. قۇجاتتارى جوق 330 پاتەر جەكە تۇلعالارعا جانە جۇمىس ىستەپ جۇرگەن مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە بەرىلگەن. اتالعان ماسەلەنى شەشۋ ماقساتىندا پاتەرلەردى ۆەدومستۆولىق ماقساتقا پايدالانۋ ءۇشىن ءتيىستى قۇرىلىمدارعا بەكىتىپ بەرۋ ۇسىنىلدى.
– بۇل باعىتتا ءۇي بەرىلگەن ءاربىر ازاماتتىڭ بۇرىن كەزەكتە تۇرعان-تۇرماعانى, كەزەك رەتى انىقتالىپ, سوعان سايكەس زاڭ اياسىندا شەشىم قابىلداناتىن بولادى. بۇل رەتتە الەۋمەتتىك ءالجۋاز توپتاعىلاردىڭ جاعدايى ەسكەرىلەدى. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ءۇيى قىزمەتتىك ءۇي رەتىندە راسىمدەلۋى مۇمكىن. قالاي بولعاندا دا, جىلدار بويى قوردالانىپ قالعان ءتۇيىندى ماسەلەنى شەشۋدى قولعا الىپ جاتىرمىز, – دەيدى قالا اكىمى اسەت ماساباەۆ.
جالپى, قالادا تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىمەن قاتار باسقا دا كوممۋنالدىق-شارۋاشىلىق قۇرىلىمىنا قاتىستى شەشىمىن كۇتكەن جاعدايلار بار. سونىڭ ءبىرى, ىشكى جولداردىڭ جاعدايى. قالاداعى اۆتوموبيل جولدارىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 661,3 شاقىرىمدى قۇرايدى. ال تالدىقورعاندا 640 كوشە بار. بيىل 70,9 شاقىرىم جول مەن 105 كوشەنى جوندەپ, كۇتىپ ۇستاۋعا بيۋدجەتتەن 4,8 ملرد تەڭگە قارجى بولىنگەن. سونداي-اق ۇزىندىعى 18,9 شاقىرىم بولاتىن 27 كوشەنى جاڭادان سالۋعا تاعى 2 ملرد تەڭگە جۇمسالماق. اۋلالار مەن بالالاردىڭ ويىن الاڭدارىن اباتتاندىرۋ دا كەزەكتە تۇر. ال قالا بويىنشا 814 تۇرعىن ۇيگە تيەسىلى 275 اۋلا بار.
وبلىس ورتالىعىندا قوعامدىق دارەتحانالاردىڭ جوقتىعى دا تۇرعىندار مەن قوناقتاردىڭ «باس اۋرۋىنا» اينالعان. ال قالا اكىمدىگى بۇل ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشۋ ءۇشىن بيۋدجەت قارجىسىن جۇمساۋعا شەشىم قابىلداپتى. ياعني بيىل قوعامدىق دارەتحانالار ساتىپ الۋعا 8,5 ملن تەڭگە قاراستىرىلعان.
جەتىسۋ وبلىسى