گەوساياسي داعدارىس ەكسپورت پەن يمپورتقا, ودان ءارى ساۋدا نۇكتەلەرىندەگى تاۋار تاپشىلىعى مەن باعا ساياساتىنا دا تىم قاتتى اسەر ەتىپ جاتىر. كوزگە ۇيرەنشىكتى بولعان كەي تاۋاردىڭ سورەلەردەن جوعالىپ كەتكەنىن, ال ءبىرازىنىڭ باعاسى ءبىرشاما وزگەرگەنىن بايقاۋعا بولادى. وتاندىق ساۋدا جەلىلەرى وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, اينالادا بولىپ جاتقان گەوساياسي بەلگىسىزدىك, سىرتقى نارىق قىسىمى تاۋار اسسورتيمەنتىنە دە وزگەرىستەر الىپ كەلدى.
قىمباتشىلىققا نە سەبەپ؟
SMALL كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى دەميد ساموشكيننىڭ ايتۋىنشا, گەوساياسي جاعدايعا بايلانىستى ءبىراز جەتكىزۋشىلەر تاۋار باعاسىن كوتەرىپ جىبەرگەن. سايكەسىنشە, SMALL-داعى باعا دا 30-35 پايىزعا جوعارىلاعان.
«بۇل رەتتە كورسەتكىشتەر بەلگىلى ءبىر تاۋارعا ەمەس, ورتاشا چەككە نەگىزدەلگەن. سونىمەن قاتار قازىرگى جاعدايعا بايلانىستى اسسورتيمەنت بويىنشا جەتكىزۋشىلەر ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر اشىلىپ جاتىر. الايدا ولار ساتىپ الۋشىلاردىڭ تالاپ-ءتارتىبى وزگەرگەنىن دە ەسكەرۋى كەرەك. ەندى ءبارى بۇرىنعىداي بولمايدى. تۇتىنۋ قۇرىلىمى وزگەردى. ساتىپ الۋشىلار مەيلىنشە ارزان تاۋارلارعا باسىمدىق بەرە باستادى. ورتاشا باعا سەگمەنتى قىزىق ەمەس, ودان دا تومەن قاراي كەتىپ بارامىز. ادامداردى ەكىگە بولۋگە بولادى: ءبىرى از ساتىپ الادى, بىراق ساپالىسىن تاڭدايدى, ەكىنشىلەرى كوپ الادى, بىراق ورتاشا ساپاداعى ونىمدەردى كوزدەيدى», دەيدى د.ساموشكين.
ونىڭ ايتۋىنشا, ساۋىردە دوللار كۋرسىنىڭ تومەندەۋىنە بايلانىستى جەتكىزۋشىلەر دە باعانى تومەندەتۋگە ءماجبۇر بولعان.
«سونىڭ ناتيجەسىندە ءبىراز جەتكىزۋشىمەن اراداعى بۇرىنعى باعانى ۇستاپ قالدىق. بىراق ونى ۇنەمى ۇستاپ تۇرۋ مۇمكىن ەمەس. وندىرۋشىلەردىڭ ايتۋىنشا, قازىر باعا كۋرستىڭ كوتەرىلۋىنە بايلانىستى ەمەس, بارلىق ەلدە ءوندىرۋشى باعاسىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى ءوسىپ جاتىر. شيكىزات قىمباتتادى. ونىڭ ۇستىنە رەسەي مەن ۋكراينادان جەتكىزىلەتىن شيكىزات باعاسى ودان ءارى وسە بەرەدى. دەمەك اۋەلى شيكىزات, سوسىن دايىن ءونىمنىڭ قىمباتشىلىعى تۋىندايدى. سونىمەن قاتار كەيبىر لوگيستيكالىق باعىت ۇزاقتىعى 1 كۇننەن 18 كۇنگە كوبەيدى. سوعان وراي كەيبىر يمپورتتىق تاۋارلار 30, 40, ال كەيبىرى ءتىپتى 100 پايىزعا قىمباتتادى. جاقىن ارادا اسسورتيمەنت ازايۋىن قاتتى سەزىنەتىن بولامىز», دەيدى ول.
Magnum كومپانياسى بىزگە بەرگەن جاۋابىندا گەوساياسي جاعداي شيەلەنىسە باستالعان كەزەڭدە تاۋار اسسورتيمەنتىنىڭ ازايىپ كەتكەنىن, قازىر بىرتىندەپ قالىپقا كەلىپ جاتقانىن ايتادى.
«جەتىسپەۋشىلىك نەگىزىنەن تۇرمىستىق حيميا, كوسمەتيكا, گيگيەنالىق زاتتارعا قاتىستى بولدى. رەسەي مەن قىتايدان نون-فۋد (ازىق-ت ۇلىك ەمەس) ونىمدەردى الىپ كەلۋ بويىنشا قيىندىقتار تۋىندادى. بىراق تاۋار تاپشىلىعى باعا ساياساتىنا اسەر ەتكەن جوق. ءتىپتى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى مەن ەكونوم-سەگمەنتتەگى ونىمدەر باعاسى تومەندەدى. ال تۇرمىستىق حيميا تاۋارلارى جىل باسىنان بەرى 20-40 پايىزعا قىمباتتادى. ءساۋىر ايىنداعى قاتتى قىمباتتاۋدان سوڭ ءبىراز جەتكىزۋشىلەر باعانى تومەندەتە باستادى. ماۋسىمدىق كوكونىس پەن جەمىس-جيدەكتەر اراسىندا تامىرلى جەمىستەر ء(سابىز, قىزىلشا – رەد) باعاسى ءوستى. بۇل تىڭايتقىشتار باعاسىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى. جەم باعاسىنىڭ وسۋىنە بايلانىستى قۇس باعاسى 10-15 پايىزعا, رەسەيدەن كەلەتىن وسىمدىك مايى 30 پايىزعا, ءتاتتى سۋسىندار 10-15 پايىزعا قىمباتتادى», دەلىنگەن رەسمي جاۋاپتا.
باعانى وسىرگەن 5 فاكتور
كومپانيا وكىلىنىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, ينفلياتسياعا بايلانىستى قىمبات تاۋارلاردىڭ دۇكەن سورەسىندە ۇزاعىراق جاتىپ قالۋ فاكتىسى كەزدەسەدى. پرەميۋم-سەگمەنتتەگى سۇرانىستىڭ ورتاشا جانە ورتاشا+ سەگمەنتىنە قاراي اۋىسقانى بايقالادى. كومپانيانىڭ باس ديرەكتورى ازامات وسمانوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر ساۋدا جەلىلەرىندەگى باعا وسىمىنە اسەر ەتىپ وتىرعان 5 نەگىزگى فاكتور بار, ولار – گەوساياسي جاعداي, جاھاندىق ينفلياتسيا, ەڭبەك نارىعىنداعى قيىندىق, تابىستىڭ تومەندەۋى جانە جەتكىزۋ تىزبەگىنىڭ بۇزىلۋى.
«باعا, ارينە ماڭىزدى فاكتور. بىراق كەيدە وعان وبەكتيۆتى فاكتور اسەر ەتەدى, ال كەيدە ەموتسيا ىقپال ەتىپ جاتادى. مىسال رەتىندە قانتقا قاتىستى اجيوتاجدىق سۇرانىستى كەلتىرە الامىز. باعاعا قاتىستى جىلدام شەشىپ تاستايتىن دا, ۇزاققا سوزىلاتىن دا پروبلەمالار بار. تابىستىڭ تومەندەۋى, جەتكىزۋ تىزبەگىنىڭ بۇزىلۋى سياقتى فاكتورلارمەن ءالى ۇزاق ءومىر سۇرۋگە تۋرا كەلەدى. مۇنى بارلىق ديستريبيۋتورلاردىڭ ەڭسەرە المايتىنىن ءتۇسىنۋ كەرەك. 2021 جىلدىڭ جەلتوقسانىنان 2022 جىلدىڭ مامىرىنا دەيىن ساتىپ الۋ باعاسىنىڭ ايتارلىقتاي ءوسۋى بايقالادى. بۇعان ايىرباس كۋرسى, جاھاندىق نارىقتاعى شيكىزات پەن ەنەرگەتيكا باعاسىنىڭ وزگەرىسى جانە لوگيستيكالىق كىدىرىستەر سەبەپ بولدى», دەيدى ا.وسمانوۆ.
Magnum باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, نارىقتا كىشكەنتاي مەن ۇلكەن ويىنشى ءۇشىن دە, وتاندىق پەن شەتەلدىك ءوندىرۋشى ءۇشىن دە تەڭ جاعداي جاسالۋى كەرەك, سوندا عانا ءادىل باسەكە پايدا بولادى, بۇل ءوز كەزەگىندە ىشكى نارىقتاعى قاۋىپسىزدىكتىڭ ارتۋىنا جول اشادى. «بىزگە وندىرۋشىلەردىڭ فۋندامەنتالدى جۇيەلىك پروبلەمالارىمەن جۇمىستى جالعاستىرا بەرۋ قاجەت. ال ريتەيلدى قاداعالاۋ ءتيىمدى شەشىم بولمايدى», دەيدى ول.
وتاندىق ءونىم نەگە از؟
سونداي-اق Magnum سورەسىندەگى وتاندىق تاۋارلار ۇلەسى ارتىپ جاتىر, بىراق بارلىق كاتەگوريا بويىنشا ەمەس.
«تۇرمىستىق حيميا مەن ازىق-ت ۇلىك ەمەس تاۋارلاردىڭ 95 پايىزى, كونديتەرلىك ونىمدەردىڭ 80 پايىزى, كۇشتى الكوگول, شاراپتىڭ 70 پايىزى, شاي مەن كوفەنىڭ 65 پايىزى – يمپورتتىق ساناتقا جاتادى. وتاندىق ونىمدەر ۇلەسى بىرتىندەپ كوبەيىپ كەلەدى. دەگەنمەن بارلىق كاتەگوريا بويىنشا ەمەس. سوعان قاراماستان ءبىزدىڭ ويىمىزشا قازىر وتاندىق وندىرۋشىلەرگە سورەدەن ءوز ورنىن الۋ ءۇشىن جاقسى مۇمكىندىك, قولايلى كەزەڭ تۋىپ تۇر», دەپ سانايدى كومپانيا باسشىلىعى.
الايدا ءبىزدىڭ وندىرۋشىلەر ساۋدا دۇكەندەرىنىڭ سورەسىنەن ورىن الۋ وڭاي ەمەس ەكەنىن ايتادى. ولاردىڭ سوزىنە قاراعاندا, ساۋدا جەلىلەرى تاۋاردىڭ ساپاسىن ەمەس, ونىڭ ەڭ تومەنگى ساتىپ الۋ باعاسىن باستى كريتەري ەتىپ العان.
«جەلىلەردىڭ ءوزى ەلدە تومەنگى سورتتى ونىمدەر نارىعىن قالىپتاستىرىپ وتىر. تيىسىنشە, بارلىق وندىرۋشىلەر سولاردىڭ ىڭعايىنا جىعىلۋعا ءماجبۇر. جەلىلەر جاقسى سەرۆيس قۇرىپ, اسسورتيمەنتتى باي ەتۋ تۇرعىسىنان ەمەس, وندىرۋشىلەردەن مەيلىنشە ارزان باعاعا تاۋار ساتىپ الۋ تۇرعىسىنان باسەكەلەسەدى. اقىرىندا, قازاقستاندىق ونىمدەر دۇكەن سورەلەرىنە تۇسپەيدى. سۋپەرماركەتتەردە يمپورتتىق ونىمدەردىڭ كەڭ اسسورتيمەنتى سالتانات قۇرىپ تۇر. مەملەكەتتىڭ وتاندىق وندىرۋشىلەردى قولداپ جاتقانىنا ريزامىز, ءتۇرلى جەڭىلدەتىلگەن باعدارلامالار بار, ءارتۇرلى پرەفەرەنتسيالار قاراستىرىلعان. بىراق ءونىمدى ءوندىرۋ جەتكىلىكسىز, ونى ساتا الۋ كەرەك. ونىمدەرىمىزدىڭ كوبى ءىرى ساۋدا جەلىلەرى ارقىلى ساتىلۋعا ءتيىس, الايدا ولاردىڭ 30 جىل بويى قالىپتاستىرعان ءوز زاڭى مەن ەرەجەسى بار. بۇل جەرگىلىكتى وندىرۋشىلەرگە قيىن», دەيدى تاۋار وندىرۋشىلەر «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىندا وتكەن جيىندا.
يمپورتتىڭ مىسى باسىپ تۇر
ءسۇت وداعىنىڭ ديرەكتورى ۆلاديمير كوجەۆنيكوۆتىڭ ايتۋىنشا, دامىعان ەلدەردە وتاندىق ونىمدەر ساۋدا جەلىلەرىنە كەدەرگىسىز ءتۇسىپ, ەركىن ساتىلۋى ءۇشىن قاجەتتى جاعداي جاسالعان. مىسالى, سورەلەردەن مىندەتتى ورىن بولىنەدى, ساتىلعان تاۋار ءۇشىن جىلدام تولەم جاسالادى, وتاندىق ءونىم جارنامالانادى دەگەندەي. ال بىزدە مۇنداي شارالار جوق. نە نارىقتان كەتەدى, نە تومەن باعامەن ساۋدا جەلىلەرىنە ساتادى. تومەن باعامەن ساتقان سوڭ جارىتىپ تابىس تۇسپەيدى. تابىس تۇسپەگەن سوڭ قۇرىلعىسى جاڭارمايدى, مودەرنيزاتسيا جاسالمايدى, جاڭا ونىمدەر جاساپ شىعارۋعا دەگەن ىقىلاس تا, كۇش تە قالمايدى.
«2021 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ازىق-ت ۇلىك يمپورتى 4,9 ملرد دوللاردى قۇرادى. ءبىز ءوز نارىعىمىزدى وزگە ەلدىڭ تاماقتانۋ ونىمدەرىمەن تولتىرىپ وتىرمىز. سوڭعى جاعدايلار كەز كەلگەن يمپورتتىڭ ۆاليۋتا كۋرسىنا قاتىسى بار ەكەنىن كورسەتىپ بەردى. وتاندىق ءوندىرىستى قولدايتىن, دامىتاتىن كەز كەلدى», دەيدى «اتامەكەن» ۇكپ اگروونەركاسىپ كەشەنى جانە تاماق ونەركاسىبى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ەربول ەسەنوۆ.
ۇكىمەت بولسا يمپورتتى الماستىراتىن باعدارلاما جاساپ جاتىرمىز دەيدى. 2025 جىلعا دەيىن جۇزەگە اسۋعا ءتيىس باسىم ينۆەستيتسيالىق جوبالار پۋلى انىقتالعان. سونىڭ اياسىنداعى 700 جوبانىڭ 286-سى يمپورتتى الماستىرۋعا ارنالعان. بۇل ۇكىمەتتىڭ كەزەكتى جوبالارى ما, الدە شىنىمەن ۋاقىت سىنىنا توتەپ بەرەر دۇنيە مە, ونى ۋاقىت كورسەتەر. قازىرگى شىندىق – Magnum-نىڭ وزىندە 3 مىڭ اتاۋلى رەسەيلىك تاۋاردىڭ بار ەكەنى. وزگە ساۋدا جەلىلەرىندەگى رەسەيلىك ءونىمنىڭ ۇلەسى كەمى 15-20 پايىزدى ماڭايلايدى. ەندى رەسەيلىك تاۋار يمپورتىنىڭ تەجەلۋى وتاندىق وندىرىسكە جول اشا ما, الدە ساۋدا جەلىلەرى قىتاي, تۇركيا, يران ونىمدەرىمەن سورەسىن تولتىرىپ, وتاندىق وندىرۋشىلەرمەن باياعىداي باقاس بولىپ وتىرا بەرە مە, ول دا بەلگىسىز.
2022 جىل قالاي بولادى؟
«ساۋدا جەلىلەرىنىڭ وداعى» باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەلبەگي ابديەۆتىڭ ايتۋىنشا, 2022 جىل وڭاي بولمايىن دەپ تۇر. تاۋار تاپشىلىعى اۆتوماتتى تۇردە باعا وسىمىنە سەبەپ بولادى. قىمبات باعانى ەشكىم دە قولدان تومەن تۇسىرە المايدى.
«كوپتەگەن ءىرى كومپانيانىڭ رەسەيدەن كەتۋىنە بايلانىستى ازىق-ت ۇلىك ەمەس تاۋارلار, تۇرمىستىق حيميا مەن fashion باعاسى وسەدى. رەسەيگە سالىنىپ جاتقان سانكتسيالاردىڭ سالقىنى, اسىرەسە تۇرمىستىق حيميا سالاسىنا اۋىر سوققى بولاتىن ءتۇرى بار. كيىم دە قىمباتتايدى. ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ ىشىندە كونديتەرلىك ونىمدەردىڭ جاعدايى قيىن. Mars كومپانياسى بۇكىل ءونىمىن رەسەيدە ءوندىرۋشى ەدى. ەندى ول جاقتان كەتتى. بۇدان ءارى بۇل فيرمانىڭ شوكولادتارى ەۋروپادان اكەلىنەدى. الايدا ەۋروپا باعىتتى جىلدام وزگەرتىپ, ورىس جانە قازاق تىلدەرىندە ەتيكەتكا جاساي المايدى. بۇعان قازىرگى زاڭناما مۇمكىندىك بەرمەيدى. بۇل ەكى ايعا جۋىق ۋاقىتتى الاتىن پروتسەسس», دەيدى ول.
ە.ابديەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر قانتقا قاتىستى تۋىنداپ وتىرعان جاعداي – جاساندى پروبلەما. ء«بىزدىڭ ەسەبىمىز بويىنشا سوڭعى بەس كۇندە ساۋدا جەلىلەرىنەن ءۇش-ءتورت اپتالىق قانت ساتىپ الىنعان. بازاردا ونىڭ باعاسى 800 تەڭگەگە دەيىن جەتتى. قانت بولادى, بىراق قازىرگىدەن الدەقايدا قىمبات باعادا», دەدى ول.
جاعداي جاقسارىپ, تاۋارعا قاتىستى تاپشىلىق بولماۋى ءۇشىن ساراپشى مىناداي شارالار تىزبەگىن جاساۋدى ۇسىنادى: كەدەن وداعىنىڭ تەحنيكالىق رەگلامەنتتەرىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس ءونىمدى تاڭبالاۋعا قويىلاتىن تالاپتاردى ۋاقىتشا جويۋ; مىندەتتى تاڭبالاۋدى ەنگىزۋ بويىنشا باستامانى جويۋ; الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى بويىنشا 8 پايىزعا دەيىن قوسىلعان قۇن سالىعى ستاۆكاسىن تومەندەتۋ.
ساراپشى ريتەيل جاقىن كەلەشەكتە نەگە نازار اۋدارۋ كەرەگىن ايتادى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, ساۋدا جەلىلەرى ءبىرىنشى كەزەكتە ەلەكتروندى كوممەرتسيانى, ينفراقۇرىلىمدى دامىتىپ, جەتكىزىپ بەرۋ مەرزىمىن قىسقارتۋى قاجەت. سونداي-اق ەكونوم سەگمەنتتى دامىتىپ, تاۋارلار اسسورتيمەنتىن بايىتۋ بويىنشا جۇمىستار ءوز كەزەگىن كۇتىپ تۇر. رەسەيدەن اعىلعان تاۋارلاردىڭ ورنىن باساتىن جاڭا ارنالار تابۋ, كليەنتتەرمەن جۇمىس ىستەۋدى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ دە كەزەك كۇتتىرمەيتىن شارۋا ساناتىندا.
باعانى باقىلاۋدىڭ قاجەتى شامالى
«اتامەكەن» ۇكپ ساۋدا دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى اسەت ايتباەۆ ءوزىمىز ءونىم شىعارماي, وعان دۇكەندەردەن ءتور ۇسىنباي, باعا قاداعالايمىز دەۋ بوس اۋرەشىلىك دەگەن وي قوسادى.
«باعانى, ونىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسىن رەتتەۋ دەگەندى الىپ تاستاۋ كەرەك. ويتكەنى بۇل جۇمىس ىستەمەيتىن ءتاسىل. ۇكىمەتتىڭ ونداي قاداعالاۋشىلىق ينسترۋمەنتىنىڭ پايداسى جوق. قانت پەن ۇن باعاسىن قاتاڭ باقىلاۋ ونىڭ باعاسىن تەجەي المايدى. تەجەي السا, قانت پەن ۇن باعاسى وسپەۋشى ەدى. ال بۇلار قىمباتتاپ جاتىر. شەتەلدىك تاۋارمەن باسەكەگە ءتۇسۋ ءۇشىن وتاندىق ءوندىرىستى قولداۋ قاجەت. ءتۇرلى مەملەكەتتىك باعدارلامالار ارقىلى باعانى ۇستاپ تۇرۋعا جانە حالىقتىڭ جەكەلەگەن كاتەگورياسىن قولداۋعا ءبولىنىپ جاتقان اقشانى نەلىكتەن وندىرۋشىلەرگە ۇلەستىرىپ بەرمەيمىز. مۇمكىن اقشانى ءوندىرىستىڭ وزىنە ەمەس, ونىڭ ماركەتينگىنە بەرەرمىز. ءبىز جىل سايىن وتاندىق ءونىمدى جەرگىلىكتى نارىقتا ماركەتينگتىك ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن جەكە باعدارلاما بولۋى كەرەك دەپ ۇسىنىس ايتىپ كەلەمىز», دەيدى ءا.ايتباەۆ.
ساۋداگەردىڭ ساۋداسى ءجۇرىپ, زاتى ءوتۋ ءۇشىن دە حالىقتىڭ تابىسى ءتاۋىر بولۋى كەرەك قوي. ال ەلىمىزدەگى كىرىس كوزى كۇن ساناپ تارىلىپ, جالاقى كولەمى جىل ساناپ قىسقارىپ كەلەدى. جوق, جالاقى ءباز-باياعىداي شىعار, بىراق ەر توستىكتەي كۇرت وسكەن ينفلياتسيا ايلىق تابىستى ءمانسىز, بايانسىز اقشاعا اينالدىرۋىن قويار ەمەس (ويلاساڭ كوزىڭ قاراۋىتادى). قازىر كوپ ادام ازىق-ت ۇلىكتىڭ ءوزىن ءبولىپ تولەۋ ارقىلى ساتىپ الۋعا داعدىلاندى. كادىمگى, كرەديت. Nielsen Kazakhstan زەرتتەۋ كومپانياسىنىڭ مالىمەتىنشە, ەل تۇرعىندارىنىڭ 40 پايىزىندا جيناپ وتىرعان قوسىمشا اقشا جوق. ساۋالداماعا قاتىسقانداردىڭ 31 پايىزى سوڭعى ءۇش ايدا تابىستارى تومەندەپ كەتكەنىن ايتسا, 46 پايىزى كىرىس مولشەرى وزگەرگەن جوق دەپ جاۋاپ بەرىپتى. شىنايى كارتينا وسى بولسا كەرەك.
ءبىز كومپانيا جاساعان زەرتتەۋگە زارەدەي ءشۇبا كەلتىرمەيمىز, بىراق جيعان-تەرگەنى جوق جۇرتشىلىقتىڭ 46 پايىز مەجەسىنەن دە اسىپ تۇسەرىن ىشكى تۇيسىگىمىز سەزەدى. بۇعان بولا باعانى تۇسىرەيىن دەپ تۇرعان ساۋدا جەلىلەرى جوق. اراداعى الشاقتىق ۇلعايا بەرسە نە بولادى؟ ساۋدا دۇكەندەرىنەن وتاندىق تاۋارلاردى (كوبىرەك) قاشان كورەمىز؟ ساۋدا جەلىلەرى مەن ءبىزدىڭ وندىرۋشىلەر ورتاق مامىلەگە كەلە الا ما؟ تاۋار اسسورتيمەنتىنىڭ كەدەيلەنۋىن تۇتىنۋشىلار قالاي قابىلدايدى؟ ينفلياتسيا دەڭگەيى جىل سوڭىنا دەيىن تاعى قانشا پايىزعا وسەدى جانە ول دۇكەندەردەگى ازىق-ت ۇلىك پەن كەرەك-جاراق باعاسىنا قالاي اسەر ەتەدى؟ حالىققا جانى اشيتىن ساۋدا جەلىسى اشىلا ما؟ قىسقاسى, قاراشادا, الماتىدا وتەتىن تمد-نىڭ ەڭ وزىق ريتەيلەرلەرىنىڭ كەزدەسۋىندە وسى ساۋالداردى قويساق, سوعان جاۋاپ تاپساق دەپ ءۇمىت ەتەمىز.