ۆيرتۋالدى استىق قويماسى ءمودۋلى قاداعالايدى

مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى تور­اعاسىنىڭ ورىنباسارى قايرات مياتوۆ­تىڭ ايتۋىنشا, رەسەيدەن اكەلىنەتىن بي­دايعا قاتىستى ءارتۇرلى «سۇر» سحەما ءجيى قولدانىلادى. ويتكەنى وندا اس­تىقتىڭ قۇنى الدەقايدا تومەن جا­نە ءبىزدىڭ ەكسپورتتاۋشىلار ونى كور­شى ەلدەن ساتىپ الۋعا تىرىسادى. وسىن­داي تاۋەكەلدەردى بولدىرماۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتى «اتا­­مەكەن» ۇكپ-مەن بىرلەسىپ ققس-تى جەڭىلدەتىلگەن قايتارۋ بويىنشا پيلوتتىق جوبانى ىسكە اسىرىپ وتىر. وسى جوباعا قاتىسۋ تۋرالى مەموراندۋم جاساساتىن ەكسپورتتاۋشىلارعا ققس قايتارۋ تەكسەرۋسىز جانە ايىپپۇل سانكتسيالارىن قولدانباي جۇرگىزىلەدى.

«قازىرگى كەزدە پيلوتتىق جوباعا 20 سالىق تولەۋشى قاتىسۋدا. ولاردىڭ ىشىندە 7 ەكسپورتتاۋشى جانە 13 استىق ونىمدەرىن شىعاراتىن تىكەلەي جەتكىزۋشى بار. مەموراندۋم ەرىكتى تۇردە جاسالادى. كەز كەلگەن كومپانيا مەموراندۋمعا قوسىلا الادى. ول ءۇشىن «اتامەكەن» ۇكپ-عا جۇگىنۋ قاجەت. پيلوتتىق جو­با­نىڭ العاشقى قاتىسۋشىلارى – جەتەك­شى استىق ەكسپورتتاۋشىلارى بولدى. قاتىسۋشىلار ءتىزىمى الداعى ۋاقىتتا كەڭەيتىلەدى. پيلوتتىق جوبا نارىقتاعى زاڭسىز ارەكەتتەرگە قارسى تۇرۋعا باعىت­تالعان. پيلوتتىق جوبادا ققس قاي­تارۋدى ەكى جولمەن جۇزەگە اسىرۋ قا­راس­تىرىلعان. ءبىرىنشىسى كامەرالدىق باقىلاۋ جۇرگىزبەستەن 15 جۇمىس كۇنى ىشىندە. بۇل رەتتە بيۋدجەتتەن قايتارىپ الۋعا ۇسىنىلعان سالىق سوماسىنا بانك كەپىلدىگى بولۋى قاجەت. ەكىنشى جولى – مەملەكەتتىك كىرىس ورگاندارى جۇرگىزەتىن كامەرالدىق باقىلاۋدان كەيىن كۇنتىزبەلىك 100 كۇن ىشىندە. بۇل رەتتە بانك كەپىلدىگى تالاپ ەتىلمەيدى», دەيدى ق.مياتوۆ.

سونداي-اق ەگەر قاتىسۋشىلاردىڭ سالىقتىق ايىرماشىلىقتارى انىق­تالسا, اتالعان كەزەڭدە ونىڭ بۇل بۇزۋ­شىلىقتاردى ءوز بەتىنشە جويۋعا قۇقىعى بار. سودان كەيىن مالىمدەلگەن جانە راس­تالعان ققس سوماسى وسى كەزەڭدە قايتا­رىلادى. ايتا كەتۋ كەرەك, پيلوتتىق جوبادا ەشقانداي ايىپپۇل سانكتسيالارى قولدانىلمايدى. مۇندا سالىق تولەۋشىگە جانە ونىڭ جەتكىزۋشىلەرىنە سالىق زاڭناماسىنىڭ بۇزۋشىلىقتارىن جويۋعا جانە قوسىمشا سالىق ەسەپتىلىگىن ۇسىنۋعا, سول ارقىلى وسى سايكەسسىزدىكتەردى جويۋعا مۇمكىندىك بەرۋ قاعيداتى قولدانىلادى. پيلوتتىق جوبانىڭ ءمانى – جەتكىزىلىم بايلانىستارىن ازايتۋ ءۇشىن جوسىقسىز جەتكىزۋشىلەر تىزبەگىن, ياعني ءارتۇرلى ءتيىمسىز شىعىنداردى قىسقارتۋ. ول ءۇشىن «اتامەكەن» ۇكپ بازاسىندا اقپاراتتىق رەسۋرس جاسالدى. وندا سالىقتىق بۇزۋ­­شىلىقتار تۋرالى مالىمەتتەر ۇسى­نىلعان.

بۇل مامىلە جاساعانعا دەيىن وڭتايلى جەتكىزۋشىنى تاڭداۋعا مۇمكىندىك بەرە­دى, ياعني ەگەر جەتكىزۋشىنىڭ سالىق ەسەپ­تىلىگىندە قانداي دا ءبىر ايىر­ماشى­لىقتار بولسا, ول سايتتا كورىنىپ تۇرادى. جەت­كى­زۋ­شى ءوزىنىڭ بەدەلىنە نۇقسان كەلتىر­مەۋگە, وسى «سۇر» تىزىمگە ەنبەۋگە تى­رىسادى.

«مامىلەلەر جاسالعاننان كەيىن بار­لىق قاتىسۋشىلار جەتكىزۋشىلەردەن بۇزۋشىلىقتاردىڭ بار ەكەندىگى تۋرالى اقپارات الادى, ولار بارلىق ساتىپ الۋشىلاردى نەمەسە جەتكىزۋشىلەردى حاباردار ەتۋ ءۇشىن وسى اقپاراتتى جاريا ەتۋگە كەلىستى. ولاردا بۇل بۇزۋشىلىقتى جەدەل جويۋعا مۇمكىندىك الدى», دەدى سپيكەر.

پيلوتتىق جوبا شەڭبەرىندە استىق ءوندىرۋ جانە ساقتاۋ وبەكتىلەرى ەسەپكە الىنباق. بۇل – ەلەۆاتورلار جانە استىقتىڭ ومىرلىك تسيكلى. سونداي-اق اس­تىقتى القاپتان شەكاراعا دەيىنگى قوز­عالىسىن قاداعالاۋ قامتاماسىز ەتىلدى. بۇل ءۇشىن Qolday اقپاراتتىق جۇيەسى قولدانىلادى.

«ۆيرتۋالدى استىق قويماسى» ءمودۋلى ازىرلەنىپ, وندا استىق وندىرۋدەن باس­تاپ, ونى ەلەۆاتورعا جەتكىزىپ, ساقتاۋعا قابىلداۋعا دەيىنگى بارلىق قوزعالىس تسيكلى تولىق كورسەتىلەدى. بۇل جۇيەدە عارىشتان تۇسىرىلگەن سۋرەتتەر تىركەلەدى, وندا ەگىن ەگۋ جۇرگىزىلگەن كەزەڭ, ونى جيناۋ, ودان ءارى تاسىمالداۋ, ساقتاۋ جانە استىق قولحاتتارىن قۇجاتتىق رەسىمدەۋ كەزەڭدەرى وسى جۇيەدە كورسەتىلگەن.

قازىرگى ۋاقىتتا ەكى سالىق تولەۋشى مامىر ايىندا ققس سوماسىن قايتارۋعا ءوتىنىش بەردى. ولار شامامەن 300 ملن تەڭگە كولەمىندەگى قارجىنى قايتارىپ الماق. قازىرگى ۋاقىتتا كامەرالدىق باقىلاۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. ولار ققس-تى قايتارۋدىڭ ەكىنشى جولىن تاڭدادى, ياعني 100 كۇننىڭ ىشىندە كامەرالدىق باقىلاۋ جۇرگىزىلەدى, سودان كەيىن شەشىم قابىلدانادى. كامەرالدىق باقىلاۋدى ماۋسىم ايىندا اياقتاۋدى جانە قوسىلعان قۇن سالىعىنىڭ راستالعان سوماسىن وسى كومپانيالاردىڭ شوتتارىنا قايتارۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل پيلوتتىق جوبا استىق نارىعىندا قىزمەتىن جۇزەگە اسىراتىن كاسىپكەرلەرگە اشىق ەمەس بيزنەس-پروتسەستەر مەن سحەمالاردان باس تارتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. قازاقستاندا تەڭ باسەكەلەستىك جاعدايلار ورنايدى دەپ ۇمىتتەنەمىز. ەگەر اتالعان پي­­لوت­تىق جوبا ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتسە, ءبىز وعان تارتىلاتىن ونىمدەر تىز­­بەسىن كەڭەيتەتىن بولامىز», دەيدى كوميتەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى.

قازاقستان كاسىپكەرلەرىنىڭ قۇقىقتا­رىن قورعاۋ جونىندەگى ۋاكىلدىڭ كەڭەسشىسى ەكاتەرينا نيكيتينسكايا كاسىپورىن ادال قىزمەت ەتسە, مەملەكەتتىڭ دە وعان دەگەن كوزقاراسى وڭ بولاتىنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ءبىزدىڭ جوبا رەسەيدەگى جوباعا ۇقساس, بىراق ءبىرشاما ارتىقشىلىققا يە.

«بىزدە اقشا قوزعالىسى استىقتىڭ ناقتى قوزعالىسىمەن سۇيەمەلدەنىپ, راستالدى. ول ءۇشىن ارنايى اقپارات­تىق رەسۋرس جاسالدى. رەسەي فەدە­راتسياسىندا ونداي جوق, ولار ەندى عانا ازىرلەمەك. بۇل تۇرعىدا قازاقستان الدا كەلەدى. بىراق ءبىز ءۇشىن كاسىپكەرلەردىڭ مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىنىڭ ولاردى قول­دايتىنىن تۇسىنگەنى ماڭ­ىزدى بولدى. ياعني ولارعا ققس تىز­بەكتەرىندەگى تولەم بويىنشا پروب­لەمالىق جەرلەردىڭ بار ەكەندىگى جانە بۇل ولقىلىقتار جويىلعان جاعدايدا ولارعا ءبارى قايتارىلاتىنى تۋرالى اقپارات الاتىنداي جاعدايلار جاسالادى. ققس قايتارۋ كەزىندە بيۋدجەت شىعىنعا ۇشىراماۋى كەرەك. ءبىزدىڭ قوعامدا ءبارى ادال بولۋى كەرەك. سەبەبى سالىق تولەيتىن كاسىپكەرلەر مەملەكەت الدىندا جاۋاپتى. تەك وسى جاعدايدا عانا ولار ءبارىن 100 پايىز قايتارۋعا كەپىلدىك بەرەدى», دەيدى ە.نيكيتينسكايا.